Cảnh giác với những biến chứng nguy hiểm của hen phế quản
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính đường hô hấp phổ biến, đặc trưng bởi tình trạng tăng phản ứng của phế quản dẫn đến các cơn ho, khò khè, khó thở tái diễn. Nhiều người bệnh thường có tâm lý chủ quan khi thấy triệu chứng thuyên giảm sau khi dùng thuốc cắt cơn tạm thời. Tuy nhiên, sự viêm nhiễm âm thầm không được kiểm soát chặt chẽ chính là căn nguyên dẫn đến những biến chứng nặng nề đe dọa tính mạng.
Việc hiểu rõ các biến chứng của hen phế quản giúp người bệnh và thân nhân chủ động theo dõi diễn tiến sức khỏe, nhận diện kịp thời các dấu hiệu báo động nguy hiểm và nghiêm túc tuân thủ phác đồ điều trị lâu dài để bảo vệ lá phổi.
Biến chứng của hen phế quản là gì?
Hen phế quản hay suyễn là tình trạng đường thở bị thu hẹp, phù nề và tăng tiết chất nhầy quá mức khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích từ môi trường hoặc thay đổi thời tiết. Quá trình viêm này diễn ra liên tục, ngay cả trong những giai đoạn người bệnh hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng khó thở rõ rệt. Khi không được điều trị kiểm soát bằng các thuốc kháng viêm thích hợp, thành phế quản dần bị tổn thương sâu sắc, xơ hóa và mất đi tính đàn hồi tự nhiên. Sự suy giảm chức năng thông khí tiến triển này không chỉ làm giảm sút chất lượng cuộc sống mà còn trực tiếp mở đường cho các biến chứng cấp tính và mạn tính nguy hiểm trên hệ hô hấp lẫn hệ tuần hoàn.
Biến chứng cấp tính suy hô hấp và cơn hen ác tính
Cơn hen phế quản phế quản ác tính hay tình trạng hen nặng đe dọa tính mạng là biến chứng cấp tính nguy hiểm nhất. Tình trạng này đặc trưng bởi cơn co thắt phế quản dữ dội kéo dài nhiều giờ, không đáp ứng với các liều thuốc giãn phế quản dạng hít thông thường. Người bệnh rơi vào trạng thái khó thở trầm trọng, tím tái môi đầu ngón tay, vã mồ hôi, kiệt sức cơ hô hấp và rối loạn ý thức. Nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp bằng thở oxy, thuốc giãn phế quản đường toàn thân hoặc hỗ trợ thông khí nhân tạo, biến chứng này có thể dẫn đến ngừng tuần hoàn hô hấp nhanh chóng.
Nguy cơ tràn khí màng phổi và tràn khí trung thất
Trong các cơn hen phế quản nặng, áp lực bên trong đường dẫn khí và phế nang tăng vọt do hiện tượng bẫy khí tắc nghẽn. Khi phế nang bị căng giãn quá mức có thể dẫn đến vỡ phế nang, khiến không khí tràn vào khoang màng phổi hoặc mô kẽ trung thất. Người bệnh đột ngột cảm thấy đau nhói ngực dữ dội, khó thở tăng vọt và có thể nghe tiếng lạo xạo dưới da vùng cổ ngực. Tràn khí màng phổi áp lực là tình huống cấp cứu tối khẩn, đòi hỏi bác sĩ phải chọc hút hoặc dẫn lưu khí ngay lập tức nhằm giải phóng áp lực chèn ép tim phổi.
Hiện tượng xẹp phổi và nhiễm khuẩn hô hấp thứ phát
Hen phế quản không được kiểm soát tốt khiến lớp niêm mạc phế quản luôn trong trạng thái phù nề, tăng tiết đờm đặc quánh. Dịch nhầy ứ đọng tạo nút tắc nghẽn hoàn toàn lòng phế quản nhỏ, dẫn đến xẹp một phân thùy hoặc toàn bộ thùy phổi. Vùng phổi xẹp và ứ đọng dịch bài tiết cũng trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập, gây nên viêm phế quản cấp, viêm phổi bội nhiễm tái phát nhiều lần. Những đợt nhiễm trùng hô hấp này lại kích hoạt cơn hen bùng phát dữ dội hơn, tạo thành vòng xoắn bệnh lý phức tạp làm suy giảm nhanh thể tích thở của người bệnh.
Biến chứng mạn tính tâm phế mạn và biến đổi cấu trúc đường thở
Khi tình trạng viêm mạn tính và co thắt đường thở kéo dài qua nhiều năm mà không được điều trị dự phòng đúng mức, cấu trúc thành phế quản sẽ bị tái cấu trúc vĩnh viễn, dẫn đến suy giảm chức năng thông khí không hồi phục. Tình trạng thiếu oxy mạn tính gây co thắt các tiểu động mạch phổi, dẫn đến tăng áp lực động mạch phổi kéo dài và phì đại tâm thất phải, y học gọi là biến chứng tâm phế mạn. Người bệnh xuất hiện các biểu hiện mệt mỏi thường xuyên, phù hai chi dưới, gan to, tĩnh mạch cổ nổi và khó thở ngay cả khi thực hiện các sinh hoạt nhẹ hàng ngày.
Các biện pháp chủ động kiểm soát và phòng ngừa biến chứng
Để ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm, nguyên tắc cốt lõi là người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị duy trì bằng thuốc kiểm soát dạng hít theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Tuyệt đối không lạm dụng thuốc cắt cơn tác dụng ngắn hoặc tự ý dừng thuốc khi thấy đỡ khó thở. Bên cạnh đó, người bệnh cần chủ động ghi chép nhật ký cơn hen, sử dụng lưu lượng đỉnh kế tại nhà để theo dõi sức cản đường thở, tiêm phòng cúm và phế cầu định kỳ, đồng thời hạn chế tối đa việc tiếp xúc với khói thuốc lá, phấn hoa, nấm mốc và bụi mịn.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc uống, thuốc xịt hoặc thay đổi liều lượng thuốc điều trị khi chưa có ý kiến chuyên môn. Khi có biểu hiện khó thở tăng nặng, môi tím tái hoặc thuốc cắt cơn không còn tác dụng, cần nhanh chóng liên hệ hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Tóm tắt
Hen phế quản tuy là bệnh mạn tính kéo dài nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh tuân thủ đúng phác đồ điều trị dự phòng và tái khám định kỳ. Nhận biết sớm các biến chứng nguy hiểm cùng việc chủ động phòng tránh yếu tố kích ứng sẽ giúp bảo vệ tối đa chức năng phổi và nâng cao chất lượng sống lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hen phế quản có chữa khỏi dứt điểm được không?
Bệnh hen phế quản hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát ổn định lâu dài. Việc dùng thuốc dự phòng đều đặn giúp người bệnh sinh hoạt, làm việc bình thường và ngăn ngừa biến chứng.
Dấu hiệu nhận biết cơn hen phế quản ác tính là gì?
Cơn hen ác tính kéo dài không đáp ứng thuốc cắt cơn thông thường, gây khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi, vã mồ hôi, nói không thành câu và có nguy cơ đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.
Người bị hen phế quản khi mang thai có nguy hiểm không?
Phụ nữ mang thai mắc hen phế quản cần tiếp tục dùng thuốc kiểm soát theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa hô hấp và sản khoa, không tự ý ngừng thuốc vì cơn hen thiếu oxy gây nguy hiểm cho cả mẹ lẫn thai nhi.
Hết khó thở có nên dừng thuốc xịt dự phòng hen không?
Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc xịt dự phòng khi thấy triệu chứng thuyên giảm, vì tình trạng viêm mạn tính đường thở vẫn âm thầm tiến triển và dễ bùng phát cơn hen cấp nặng trở lại.
Bao lâu người bệnh hen phế quản nên đi tái khám định kỳ?
Người bệnh nên đo lưu lượng đỉnh định kỳ theo chỉ định, tái khám đúng hẹn, đồng thời đi khám ngay nếu tần suất dùng thuốc cắt cơn tăng lên hoặc xuất hiện cơn khó thở về đêm.
