Cảnh báo dịch bệnh thủy đậu và những điều cần biết để phòng ngừa lây lan
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh thủy đậu là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính phổ biến nhất, có tốc độ lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Vào thời điểm giao mùa hoặc điều kiện thời tiết ẩm ướt, mầm bệnh rất dễ bùng phát thành các đợt dịch cục bộ tại trường học, khu dân cư và nơi làm việc.\n\nNhiều người vẫn xem nhẹ bệnh thủy đậu như một bệnh phát ban ngoài da thông thường ở trẻ nhỏ, tuy nhiên thực tế bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm da bội nhiễm, viêm phổi, viêm não, đặc biệt ở người lớn, phụ nữ có thai và người suy giảm miễn dịch. Việc nắm vững các đặc điểm lây truyền, cách ly đúng cách và chủ động tiêm ngừa vắc xin là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe cả gia đình.
Bệnh thủy đậu là gì?
Bệnh thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster thuộc họ Herpesviridae gây ra. Bệnh có đặc trưng lâm sàng là tình trạng sốt nhẹ, mệt mỏi toàn thân kèm theo sự xuất hiện của các nốt phát ban dạng sẩn, nhanh chóng tiến triển thành mụn nước hình tròn hoặc bầu dục chứa dịch trong suốt trên nền da đỏ. Các tổn thương này thường xuất hiện đầu tiên ở vùng đầu, mặt, ngực, lưng rồi lan dần ra toàn thân và chân tay.\n\nVirus Varicella Zoster có tính lây truyền rất cao, có thể xâm nhập vào cơ thể qua niêm mạc đường hô hấp trên hoặc kết mạc mắt. Sau thời gian ủ bệnh kéo dài khoảng 10 đến 21 ngày, người nhiễm bắt đầu phát tán virus ra môi trường xung quanh. Mặc dù bệnh có thể tự giới hạn ở người khỏe mạnh, việc theo dõi sát sao tiến triển thương tổn là điều vô cùng cần thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
Đường lây truyền và nguy cơ bùng phát dịch thủy đậu trong cộng đồng
Bệnh thủy đậu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành hít phải các giọt bắn li ti chứa virus Varicella Zoster phát tán trong không khí lúc người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện ở khoảng cách gần. Ngoài ra, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ nốt mụn nước vỡ ra, hoặc chạm vào bề mặt vật dụng sinh hoạt như đồ chơi, tay nắm cửa, chăn màn dính dịch tiết rồi vô tình đưa lên mắt, mũi, miệng cũng là con đường lây nhiễm rất phổ biến.\n\nTrong các môi trường tập trung đông người như trường mầm non, trường học, ký túc xá hoặc khu công nghiệp, virus có thể nhanh chóng phát tán và bùng phát thành đợt dịch lớn nếu ca bệnh đầu tiên không được phát hiện và cách ly sớm. Những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm phòng vắc xin đầy đủ đều có nguy cơ nhiễm bệnh rất cao khi tiếp xúc với nguồn lây.
Những biến chứng nguy hiểm của bệnh thủy đậu cần cảnh giác
Đa số các trường hợp mắc bệnh thủy đậu ở người khỏe mạnh có diễn tiến lành tính và tự hồi phục sau khoảng 7 đến 10 ngày nếu được chăm sóc hợp lý. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng nếu xảy ra bội nhiễm hoặc trên cơ địa người có sức đề kháng yếu.\n\nBiến chứng thường gặp nhất là nhiễm trùng da thứ phát do vi khuẩn xâm nhập vào các vết mụn nước bị trầy xước, có thể dẫn đến viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng. Ở mức độ nặng hơn, virus Varicella Zoster có thể tấn công vào đường hô hấp gây viêm phổi tiên phát do virus, hoặc xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương gây viêm màng não, viêm não với các biểu hiện co giật, rối loạn tri giác và để lại di chứng thần kinh lâu dài.
Đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng khi mắc thủy đậu
Mặc dù bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể mắc bệnh thủy đậu, một số nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển nặng và gặp biến chứng nguy hiểm hơn rất nhiều. Trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi và người trưởng thành khi mắc bệnh thường có xu hướng sốt cao hơn, phát ban dày đặc hơn và tỷ lệ biến chứng viêm phổi cao hơn so với trẻ em ở độ tuổi đi học.\n\nPhụ nữ mang thai mắc bệnh thủy đậu, đặc biệt trong nửa đầu thai kỳ hoặc ngay trước thời điểm sinh nở, đối mặt với nguy cơ biến chứng nặng nề cho cả mẹ lẫn thai nhi, bao gồm hội chứng thủy đậu bẩm sinh hoặc thủy đậu sơ sinh tối cấp. Bên cạnh đó, người mắc các bệnh mạn tính, người nhiễm HIV, bệnh nhân đang điều trị ung thư hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài cũng thuộc nhóm có nguy cơ tử vong cao nếu nhiễm virus.
Các biện pháp kiểm soát lây lan và chăm sóc hỗ trợ tại nhà
Khi trong gia đình hoặc trường học có người mắc bệnh thủy đậu, việc cách ly người bệnh tại phòng riêng thoáng khí trong khoảng 7 đến 10 ngày cho đến khi các nốt mụn nước khô mài hoàn toàn là biện pháp hàng đầu để ngăn chặn lây nhiễm chéo. Người chăm sóc cần đeo khẩu trang y tế, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau mỗi lần tiếp xúc.\n\nCác bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi và sàn nhà cần được lau chùi định kỳ bằng dung dịch khử trùng y tế. Người bệnh cần sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt gồm khăn mặt, cốc uống nước, bát đũa và quần áo. Đồ dùng vải của người bệnh nên được giặt riêng bằng xà phòng và phơi khô dưới ánh nắng mặt trời để loại bỏ mầm bệnh.
Chủ động phòng ngừa bệnh thủy đậu bằng tiêm chủng vắc xin
Tiêm phòng vắc xin thủy đậu là biện pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất cho cả trẻ em và người lớn. Vắc xin giúp cơ thể hình thành kháng thể đặc hiệu chống lại virus Varicella Zoster, giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh và hầu như ngăn ngừa được các thể biến chứng nặng nguy hiểm.\n\nTrẻ em nên được tiêm vắc xin theo lịch khuyến cáo của cơ quan y tế dự phòng, thông thường bắt đầu từ sau 9 hoặc 12 tháng tuổi với phác đồ 2 liều cách nhau theo hướng dẫn của từng loại vắc xin. Thanh thiếu niên và người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm chủng cũng cần chủ động tiêm đủ 2 liều vắc xin để xây dựng hàng rào miễn dịch vững chắc cho bản thân và góp phần tạo miễn dịch cộng đồng.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc hạ sốt chứa aspirin cho trẻ em mắc thủy đậu do nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kháng virus, thuốc bôi chứa corticoid hoặc các bài thuốc lá dân gian truyền miệng khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
Tóm tắt
Bệnh thủy đậu tuy lành tính ở đa số trường hợp nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không được chăm sóc đúng cách. Chủ động tiêm vắc xin, cách ly người bệnh kịp thời và duy trì vệ sinh môi trường là những biện pháp thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cả cộng đồng. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần sớm liên hệ cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn xử trí an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh thủy đậu lây lan mạnh nhất trong giai đoạn nào?
Người mắc bệnh thủy đậu thường có khả năng lây truyền virus mạnh nhất từ khoảng 1 đến 2 ngày trước khi nốt phát ban xuất hiện, và tiếp tục lây cho đến khi toàn bộ mụn nước đã vỡ, khô lại và đóng vảy hoàn toàn.
Người từng bị thủy đậu có nguy cơ mắc lại lần thứ hai không?
Hầu hết mọi người chỉ mắc bệnh thủy đậu một lần vì cơ thể tạo miễn dịch lâu dài. Tuy nhiên, virus Varicella Zoster vẫn tồn tại ẩn dật trong hạch thần kinh và có thể tái hoạt động sau nhiều năm dưới dạng bệnh zona thần kinh.
Người bị thủy đậu có cần kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối không?
Người bệnh vẫn cần tắm rửa nhẹ nhàng mỗi ngày bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió. Tuyệt đối không chà xát mạnh làm vỡ mụn nước để tránh nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và để lại sẹo sâu trên da.
Bệnh thủy đậu có nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai không?
Phụ nữ mang thai mắc thủy đậu có nguy cơ gặp biến chứng viêm phổi nặng và có thể gây dị tật bẩm sinh hoặc nhiễm trùng sơ sinh cho thai nhi, do đó cần được bác sĩ chuyên khoa sản và truyền nhiễm theo dõi sát.
Độ tuổi nào thích hợp nhất để tiêm phòng vắc xin thủy đậu?
Trẻ em từ 9 hoặc 12 tháng tuổi trở lên và người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm phòng đều nên tiêm vắc xin thủy đậu để tạo kháng thể bảo vệ chủ động, giảm thiểu nguy cơ mắc và biến chứng nặng.
