Càng dụi mắt càng ngứa: Nguyên nhân và giải pháp khắc phục

Càng dụi mắt càng ngứa là gì?

Hiện tượng càng dụi mắt càng ngứa là phản ứng phổ biến khi bề mặt nhãn cầu tiếp xúc với các yếu tố kích thích từ môi trường hoặc do các bệnh lý tại chỗ của mắt. Khi mắt bị ngứa, cử chỉ dụi mắt tưởng chừng mang lại sự dễ chịu tạm thời nhưng thực chất lại kích hoạt chuỗi phản ứng viêm giải phóng thêm chất gây ngứa, tạo thành vòng xoắn bệnh lý kéo dài. Tình trạng này có thể đi kèm với các dấu hiệu khác như đỏ mắt, chảy nước mắt, phù nề mi mắt hoặc cảm giác xốn cộm như có hạt bụi bên trong nhãn cầu. Việc nhận biết bản chất của phản xạ ngứa và dừng ngay hành vi chà xát mắt là bước can thiệp đầu tiên để bảo vệ cấu trúc nhạy cảm của mắt.

Cơ chế sinh học khiến cảm giác ngứa tăng nặng sau khi dụi mắt

Khi có kích thích tại bề mặt nhãn cầu, phản ứng tự nhiên của nhiều người là đưa tay lên dụi. Tuy nhiên, hành động cọ xát cơ học này kích hoạt các tế bào mast tại kết mạc vỡ ra nhanh hơn, phóng thích thêm một lượng lớn histamine cùng nhiều hóa chất trung gian gây viêm vào mô xung quanh.

Histamine sau đó gắn kết với các thụ thể thần kinh cảm giác ở mắt, gửi tín hiệu ngứa mạnh mẽ hơn về não bộ. Kết quả là người bệnh rơi vào vòng luẩn quẩn: ngứa dẫn đến dụi mắt, dụi mắt làm giải phóng thêm histamine khiến cảm giác ngứa càng bùng phát dữ dội hơn ban đầu. Ngoài ra, việc dùng tay dụi còn làm tăng nhiệt độ tại chỗ và giãn các mạch máu kết mạc, khiến mắt đỏ rực và sưng phù nhanh chóng.

Các nguyên nhân phổ biến gây kích ứng và ngứa mắt

Tình trạng ngứa mắt thường khởi phát từ nhiều nguyên nhân thực thể khác nhau. Viêm kết mạc dị ứng là căn nguyên hàng đầu, xảy ra khi mắt tiếp xúc với phấn hoa, bụi mạt nhà, lông động vật hoặc hóa mỹ phẩm. Lúc này, phản ứng quá mẫn khiến mắt ngứa ngáy dai dẳng, chảy nước mắt và mi mắt sưng nề.

Hội chứng khô mắt cũng là yếu tố rất phổ biến ở người làm việc nhiều với màn hình máy tính hoặc trong phòng điều hòa. Màng phim nước mắt mất cân bằng khiến bề mặt giác mạc bị khô ráp, cọ xát với mi mắt tạo cảm giác ngứa ngáy và cộm xốn như có cát. Ngoài ra, viêm bờ mi do tăng tiết bã nhờn hoặc vi khuẩn ký sinh, sự xuất hiện của dị vật nhỏ và tình trạng đeo kính áp tròng sai cách cũng thường xuyên gây ngứa ngáy khó chịu.

Tác hại khôn lường của thói quen dụi mắt liên tục

Dụi mắt thường xuyên và dùng lực mạnh không chỉ gây ngứa tăng dần mà còn tiềm ẩn nhiều tổn thương nghiêm trọng cho mắt. Bề mặt giác mạc rất mỏng manh, khi bị chà xát mạnh có thể bị trầy xước biểu mô, tạo cửa ngõ cho vi khuẩn và nấm xâm nhập gây viêm loét giác mạc nguy hiểm.

Về lâu dài, lực ép cơ học lặp đi lặp lại có thể làm suy yếu cấu trúc sợi collagen của giác mạc, dẫn đến bệnh giác mạc hình chóp khiến giác mạc bị giãn lồi ra trước và làm suy giảm thị lực nghiêm trọng. Đồng thời, bàn tay là nơi tích tụ nhiều mầm bệnh; việc đưa tay lên mắt vô tình đưa vi khuẩn vào kết mạc, làm tăng nguy cơ viêm kết mạc nhiễm trùng kèm tiết dịch mủ. Ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý đáy mắt, dụi mắt thô bạo còn có thể làm tăng áp lực nội nhãn nhất thời.

Biện pháp xử trí tức thì giúp giảm ngứa mắt an toàn tại nhà

Khi cơn ngứa xuất hiện, nguyên tắc quan trọng nhất là kiềm chế phản xạ đưa tay lên dụi mắt. Để cắt đứt cơn ngứa một cách an toàn, người bệnh có thể áp dụng phương pháp chườm mát. Dùng một chiếc khăn sạch bọc đá lạnh hoặc gạc y tế thấm nước lạnh đặt nhẹ lên vùng mi mắt nhắm kín trong khoảng 5 đến 10 phút. Nhiệt độ thấp giúp co mạch máu, giảm phù nề và ức chế giải phóng các chất trung gian gây viêm.

Bên cạnh đó, việc sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản giúp bôi trơn nhãn cầu, làm dịu kích ứng và hỗ trợ rửa trôi các dị nguyên bám trên bề mặt mắt. Nếu nghi ngờ có dị vật nhỏ hoặc bụi bẩn, nên chớp mắt liên tục trong chén nước sạch hoặc nhỏ dung dịch nước muối sinh lý chuyên dụng để dị vật tự trôi ra ngoài một cách tự nhiên. Người bệnh tuyệt đối không dùng móng tay hay que nhọn để khều gắp dị vật.

Hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa kích ứng mắt tái phát

Để hạn chế các đợt ngứa mắt tái phát, việc chủ động phòng ngừa các yếu tố kích ứng đóng vai trò rất quan trọng. Khi dọn dẹp nhà cửa hoặc đi ra ngoài đường có nhiều khói bụi, nên đeo kính bảo hộ hoặc kính râm để ngăn ngừa dị nguyên tiếp xúc với mắt. Giữ gìn vệ sinh không gian sống, thường xuyên giặt giũ chăn ga gối đệm nhằm giảm thiểu mạt bụi nhà và lông thú cưng.

Những người làm việc văn phòng nên thực hiện quy tắc nghỉ ngơi cho mắt sau mỗi 20 phút làm việc với màn hình điện tử, tập thói quen chớp mắt đều đặn để duy trì độ ẩm cho giác mạc. Với người sử dụng kính áp tròng, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh, ngâm rửa kính bằng dung dịch chuyên dụng và tháo kính ngay khi mắt có dấu hiệu đỏ hoặc ngứa cộm. Luôn rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng mặt.

Lưu ý an toàn

Các mẹo làm dịu mắt như chườm lạnh hoặc nhỏ nước mắt nhân tạo chỉ mang tính chất hỗ trợ giảm triệu chứng tạm thời. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Không sử dụng các bài thuốc dân gian như đắp lá cây, xông hơi tinh dầu trực tiếp vào mắt vì nguy cơ nhiễm trùng và bỏng giác mạc rất cao.

Tóm tắt

Tình trạng càng dụi mắt càng ngứa là một vòng xoắn phản xạ bất lợi gây hại cho mô mắt. Nhận biết căn nguyên, ngừng ngay thói quen dụi và áp dụng biện pháp làm dịu an toàn là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực. Khi cảm giác ngứa kéo dài kèm theo đỏ mắt hoặc đau nhức, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám chính xác.