Cẩn trọng với bệnh viêm kết mạc do virus và cách phòng tránh lây lan
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm kết mạc do virus, thường được gọi phổ biến là đau mắt đỏ, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng đỏ mắt, cộm ngứa và khó chịu đột ngột ở một hoặc cả hai bên mắt. Căn bệnh này rất dễ lây lan qua tiếp xúc thông thường và có thể nhanh chóng phát triển thành các đợt dịch lớn nếu không có biện pháp phòng ngừa kịp thời.
Mặc dù phần lớn các trường hợp đều tiến triển lành tính và tự hồi phục khi được chăm sóc thích hợp, việc xử trí sai cách hoặc tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho thị lực. Nắm rõ nguyên nhân, cách chăm sóc khoa học và các biện pháp giữ vệ sinh sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng hiệu quả và bảo vệ an toàn cho những người xung quanh.
Viêm kết mạc do virus là gì?
Viêm kết mạc do virus là tình trạng viêm lớp màng mỏng trong suốt che phủ phần lòng trắng của nhãn cầu và mặt trong mí mắt, chủ yếu do các chủng adenovirus cùng một số loại virus đường hô hấp khác gây nên. Khi virus xâm nhập, hệ thống mạch máu tại kết mạc sẽ phản ứng bằng cách giãn nở mạnh, khiến mắt có màu đỏ ngầu đặc trưng kèm theo hiện tượng tiết nhiều dịch lỏng. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành, và thường gia tăng mạnh vào thời điểm giao mùa khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự sinh sôi của virus. Dù đa số bệnh nhân có thể tự khỏi sau một đến hai tuần nhờ cơ chế miễn dịch tự nhiên, một tỷ lệ nhất định vẫn có nguy cơ gặp phải tổn thương viêm giác mạc đốm dưới biểu mô, gây nhìn mờ kéo dài nhiều tháng nếu không được can thiệp đúng lúc. Do đó, việc hiểu đúng về bệnh là bước đầu tiên để bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.
Đường lây truyền và nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng
Viêm kết mạc do virus có tốc độ lây lan cực kỳ nhanh chóng và dễ bùng phát thành các đợt dịch lớn tại trường học, công sở hay khu dân cư. Virus tồn tại nhiều trong dịch tiết mắt, nước mắt và dịch tiết đường hô hấp trên của người bệnh. Con đường truyền bệnh phổ biến nhất là tiếp xúc trực tiếp qua bắt tay, chạm vào dịch tiết rồi đưa tay lên dụi mắt. Ngoài ra, việc dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn mặt, vỏ gối, chậu rửa, kính mắt hoặc chạm vào các bề mặt dùng chung như tay nắm cửa, bàn phím máy tính, nút bấm thang máy cũng là nguồn lây nhiễm đáng kể. Trong một số trường hợp, các giọt bắn li ti khi người bệnh ho hoặc hắt hơi cũng có thể phát tán mầm bệnh qua không khí ở cự ly gần. Do virus có khả năng tồn tại bền vững ở môi trường bên ngoài trong nhiều ngày, nguy cơ lây nhiễm chéo trong gia đình và tập thể là rất cao nếu không thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp cách ly vật dụng và sát khuẩn tay thường xuyên.
Dấu hiệu nhận biết đặc trưng của viêm kết mạc do virus
Khi nhiễm virus, người bệnh thường bắt đầu với cảm giác cộm xốn, xót mắt như có dị vật hoặc hạt cát bên trong mi mắt. Lòng trắng nhãn cầu nhanh chóng đỏ rực do mạng lưới mạch máu kết mạc bị giãn nở và sung huyết. Mắt liên tục tiết nhiều nước mắt trong, chảy dịch dính khiến mi mắt dễ bị dính chặt vào nhau sau khi ngủ dậy, nhất là vào buổi sáng sớm. Mi mắt có thể sưng nề nhẹ, kèm theo cảm giác ngứa ngáy và hơi chói mắt khi nhìn vào nguồn sáng mạnh. Ban đầu, bệnh thường chỉ khởi phát ở một bên mắt, nhưng do thói quen chạm tay hoặc dụi mắt, mầm bệnh rất dễ lây sang bên mắt còn lại chỉ sau một đến hai ngày. Ngoài các biểu hiện tại mắt, nhiều người bệnh còn có thể xuất hiện triệu chứng toàn thân nhẹ tương tự như cảm cúm, bao gồm sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, chảy nước mũi hoặc sưng đau hạch lympho ở vùng trước tai.
Hướng dẫn chăm sóc và làm dịu mắt an toàn tại nhà
Mục tiêu chủ yếu trong chăm sóc viêm kết mạc do virus là giảm bớt sự khó chịu, hỗ trợ mắt tự hồi phục và ngăn ngừa biến chứng bội nhiễm vi khuẩn. Người bệnh nên sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương loại dùng riêng cho mắt để rửa trôi bớt ghèn rỉ và dịch tiết bám trên bờ mi mỗi ngày từ hai đến ba lần. Dùng gạc y tế sạch hoặc bông gòn vô trùng thấm nước muối, nhẹ nhàng lau từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài rồi bỏ ngay vào thùng rác, tuyệt đối không dùng lại một miếng gạc cho cả hai mắt. Việc chườm lạnh nhẹ nhàng bên ngoài mi mắt khép kín bằng khăn sạch nhúng nước mát có thể giúp làm dịu cảm giác sưng nề và nóng rát. Ngoài ra, có thể cân nhắc dùng các loại nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để bôi trơn bề mặt nhãn cầu, giúp mắt dễ chịu hơn. Người bệnh cần dành nhiều thời gian để mắt nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc liên tục với màn hình điện thoại hoặc máy vi tính.
Những sai lầm nguy hại cần tránh khi điều trị đau mắt đỏ
Một sai lầm rất phổ biến và nguy hiểm là người bệnh tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất corticoid hoặc kháng sinh mạnh để sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Corticoid có thể làm giảm đỏ mắt tạm thời nhưng lại làm suy giảm hệ miễn dịch tại chỗ, tạo điều kiện cho virus phát triển mạnh hơn, làm tăng nguy cơ tổn thương loét giác mạc và dẫn tới biến chứng tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể. Bên cạnh đó, việc xông mắt bằng các loại lá cây dân gian như lá trầu không, lá dâu tằm hoặc đắp thuốc nam trực tiếp lên mắt cũng tiềm ẩn nguy cơ gây bỏng nhiệt, trầy xước biểu mô và bội nhiễm nấm hoặc vi khuẩn nguy hiểm. Một thói quen xấu khác là dùng chung chai thuốc nhỏ mắt giữa các thành viên trong gia đình, vô tình biến đầu lọ thuốc thành cầu nối truyền mầm bệnh cho mắt lành hoặc khiến bệnh tái nhiễm nặng nề hơn.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, corticoid hoặc áp dụng các mẹo xông lá dân gian chưa được kiểm chứng. Khi có các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ, chói mắt nhiều hoặc đau nhức nhãn cầu, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám trực tiếp.
Tóm tắt
Viêm kết mạc do virus tuy là bệnh lý lành tính phổ biến nhưng có tốc độ lây lan nhanh và dễ để lại biến chứng trên giác mạc nếu xử trí sai lầm. Việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, chăm sóc mắt dịu nhẹ và thăm khám kịp thời tại chuyên khoa mắt là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực cho bản thân và gia đình.
Nguồn tham khảo
- Scientific Research Journal of Medical Sciences: Pink Eye Awareness: Shedding Light on Conjunctivitis Types, Symptoms, and Prevention in District Kangra, Himachal Pradesh
- Juniper Online Journal of Public Health: Unveiling Karachi’s Viral Conjunctivitis Epidemic: A Comprehensive Study of the Recent Pink Eye Outbreak
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh viêm kết mạc do virus thường kéo dài trong bao lâu?
Viêm kết mạc do virus thường tự thoái lui trong khoảng từ 7 đến 14 ngày khi cơ thể tạo đủ kháng thể chống lại tác nhân gây bệnh. Trong thời gian này, người bệnh cần nghỉ ngơi, giữ vệ sinh mắt sạch sẽ và làm theo chỉ dẫn của bác sĩ.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt kháng sinh để trị viêm kết mạc do virus không?
Không. Thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn và hoàn toàn vô hiệu trước virus. Tự ý dùng kháng sinh không giúp mắt nhanh khỏi mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc, gây kích ứng và loạn khuẩn tại bề mặt nhãn cầu.
Bị đau mắt đỏ do virus có được đeo kính áp tròng không?
Không nên đeo kính áp tròng khi mắt đang viêm nhiễm vì kính có thể giữ lại mầm bệnh, gây cọ xát và làm tổn thương thêm lớp biểu mô giác mạc. Người bệnh chỉ nên dùng lại kính khi mắt đã bình phục hoàn toàn.
Làm thế nào để tránh lây bệnh đau mắt đỏ cho người thân trong nhà?
Người bệnh nên cách ly tương đối, dùng riêng khăn mặt, gối và chậu rửa, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng. Tránh dùng chung thuốc nhỏ mắt và hạn chế đến nơi đông người trong giai đoạn mắt còn nhiều tiết tố.
Khi nào người bị viêm kết mạc do virus cần đi khám bác sĩ ngay?
Bạn cần đi khám cấp cứu chuyên khoa mắt ngay nếu thấy đau nhức dữ dội trong mắt, thị lực giảm sút, nhìn mờ đột ngột, sợ ánh sáng gắt hoặc chảy dịch mủ đặc kéo dài.
