Cận thị không đeo kính có ảnh hưởng đến mắt không và những tác động cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cận thị là tật khúc xạ phổ biến khiến người mắc gặp khó khăn khi quan sát các vật ở khoảng cách xa trong khi tầm nhìn gần vẫn tương đối rõ ràng. Nhiều người khi phát hiện cận độ nhẹ hoặc do e ngại việc phụ thuộc vào kính mắt thường thắc mắc liệu cận thị không đeo kính có ảnh hưởng đến mắt hay không.
Câu trả lời là việc không đeo kính khi bị cận thị có ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng thị giác và chất lượng cuộc sống. Khi hình ảnh không hội tụ đúng trên võng mạc, mắt phải liên tục điều tiết để cố gắng nhận diện chi tiết, dẫn đến tình trạng mỏi mắt, đau nhức đầu và giảm khả năng tập trung khi học tập hay làm việc.
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc rất lớn vào độ cận, độ tuổi và nhu cầu thị giác của từng cá nhân. Đặc biệt ở trẻ em trong độ tuổi phát triển thị giác, việc không chỉnh kính đúng độ có thể để lại những hệ lụy lâu dài đối với sự hoàn thiện của đường dẫn truyền thị giác.
Cận thị không đeo kính là gì?
Cơ chế quang học của mắt cận thị bắt nguồn từ việc trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc lực khúc xạ của giác mạc và thể thủy tinh quá mạnh, làm cho các tia sáng song song hội tụ ở phía trước võng mạc thay vì rơi chính xác lên hoàng điểm. Người mắc tật khúc xạ này nhìn xa bị mờ và chỉ thấy rõ các vật thể đặt trong cự ly gần tương ứng với điểm cực viễn của mắt. Kính gọng hoặc kính tiếp xúc phân kỳ đóng vai trò đưa mặt phẳng tiêu điểm lùi về đúng màng lưới để tái lập hình ảnh sắc nét. Nếu không có thấu kính hiệu chỉnh, hệ thống quang học của mắt luôn ở trong trạng thái nhận tín hiệu hình ảnh kém chất lượng từ môi trường xung quanh. Tình trạng mờ quang học kéo dài không chỉ gây cản trở các hoạt động thường nhật như điều khiển phương tiện giao thông, đọc bảng hay làm việc mà còn buộc hệ thống cơ thể mi và cơ vận nhãn phải hoạt động quá mức để tìm kiếm sự rõ nét.
Hiện tượng mỏi mắt và đau đầu do rối loạn điều tiết
Khi không đeo kính, người cận thị có phản xạ tự nhiên là nheo mắt nhằm tạo hiệu ứng lỗ kim để thu hẹp chùm tia tán xạ, giúp hình ảnh tạm thời rõ hơn. Tuy nhiên, hành động nheo mắt liên tục gây co thắt các cơ vòng mi và các cơ vùng trán mặt. Bên cạnh đó, việc hình ảnh bị mờ kéo dài cùng sự mất cân bằng giữa điều tiết và quy tụ khi nhìn gần quá mức có thể gây co thắt cơ thể mi và quá tải thị giác. Quá trình này dẫn đến hội chứng mỏi mắt với các biểu hiện như cảm giác căng tức hốc mắt, chảy nước mắt, hoa mắt và đau đầu vùng trán thái dương. Những triệu chứng này thường gia tăng rõ rệt vào cuối ngày hoặc sau các khoảng thời gian dài cần tập trung quan sát màn hình máy tính và tài liệu văn phòng, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất làm việc và sinh hoạt.
Ảnh hưởng của việc không đeo kính đối với từng lứa tuổi
Tác động của việc không đeo kính có sự khác biệt rõ rệt giữa trẻ em và người trưởng thành. Ở trẻ nhỏ dưới mười hai tuổi, hệ thống thị giác vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện liên kết thần kinh giữa nhãn cầu và vỏ não thị giác. Nếu mắt cận thị không được chỉnh quang học kịp thời, võng mạc liên tục tiếp nhận hình ảnh mờ sẽ dẫn đến nguy cơ nhược thị, tức là tình trạng suy giảm thị lực vĩnh viễn không thể phục hồi hoàn toàn bằng kính khi lớn lên. Ngược lại, ở người trưởng thành có cấu trúc mắt đã ổn định, việc không đeo kính thường không gây nhược thị nhưng lại làm giảm đáng kể độ nhạy tương phản, suy giảm khả năng ước lượng khoảng cách và tăng nguy cơ mất an toàn khi lái xe hoặc vận hành máy móc nguy hiểm trong điều kiện ánh sáng yếu.
Mối liên hệ giữa việc không đeo kính và tiến triển tăng độ cận
Một vấn đề được nhiều người quan tâm là liệu không đeo kính có làm độ cận tăng nhanh hơn hay không. Các nghiên cứu nhãn khoa chỉ ra rằng sự phát triển của độ cận chịu sự chi phối mạnh mẽ từ yếu tố di truyền và sự thay đổi chiều dài trục nhãn cầu do môi trường thị giác. Khi mắt phải thường xuyên tiếp nhận hình ảnh mờ đục trên toàn bộ võng mạc hoặc vùng chu biên, não bộ có xu hướng kích hoạt các tín hiệu điều biến sinh học làm củng mạc kéo dài ra, từ đó có thể thúc đẩy cận thị tiến triển nhanh hơn ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Việc đeo kính đúng độ không làm mắt bị lệ thuộc hay tăng độ như quan niệm dân gian sai lầm, mà ngược lại giúp mắt thiết lập lại trạng thái quang học chuẩn mực, giảm gánh nặng làm việc bất thường cho cấu trúc nội nhãn.
Nguyên tắc sử dụng kính phù hợp theo từng mức độ cận thị
Nhu cầu đeo kính phụ thuộc cụ thể vào chỉ số khúc xạ và tính chất công việc của mỗi cá nhân. Đối với người cận thị nhẹ dưới một đi-ốp, thị lực nhìn gần vẫn rất tốt và có thể không bắt buộc phải đeo kính liên tục suốt cả ngày nếu không có triệu chứng mỏi mắt. Họ có thể chỉ cần sử dụng kính khi thực hiện các tác vụ cần thị lực nhìn xa như lái xe ban đêm, xem phim hoặc nhìn bảng hiệu ở xa. Tuy nhiên, đối với người cận thị từ một đến hai đi-ốp trở lên hoặc cận thị kết hợp loạn thị, việc đeo kính thường xuyên là cần thiết để duy trì tầm nhìn chức năng ổn định. Người có tật khúc xạ cần đi khám chuyên khoa mắt định kỳ để xác định chính xác số kính và nhận tư vấn phù hợp với tình trạng điều tiết thực tế của bản thân.
Các biện pháp hỗ trợ bảo vệ thị lực cho mắt cận thị
Bên cạnh việc đeo kính chỉnh quang đúng chỉ định, người mắc tật khúc xạ cần xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học để giữ cho mắt luôn thoải mái. Quy tắc thị giác phổ biến là sau mỗi hai mươi phút làm việc gần, nên chủ động phóng tầm mắt nhìn xa khoảng sáu mét trong ít nhất hai mươi giây để các cơ quan điều tiết được thư giãn hoàn toàn. Không gian làm việc cần đảm bảo đủ ánh sáng tự nhiên, tránh để ánh sáng phản chiếu trực tiếp gây lóa màn hình thiết bị điện tử. Khoảng cách an toàn từ mắt đến sách vở hoặc màn hình nên duy trì từ ba mươi lăm đến năm mươi xăng-ti-mét. Tăng cường thời gian hoạt động ngoài trời vào ban ngày cũng là giải pháp tự nhiên đã được chứng minh giúp làm chậm quá trình tiến triển cận thị ở lứa tuổi học đường.
Lưu ý an toàn
Người mắc tật khúc xạ tuyệt đối không nên tự ý ước lượng số kính hoặc mượn kính của người khác để sử dụng, vì đeo kính sai thông số khúc xạ có thể gây rối loạn điều tiết nghiêm trọng và làm tăng cảm giác nhức đầu chóng mặt. Mọi dấu hiệu bất thường như giảm thị lực đột ngột, nhìn thấy chớp sáng, chấm đen lơ lửng nhiều bất thường hoặc đau nhức mắt dữ dội cần được thăm khám khẩn cấp tại các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để loại trừ các tổn thương võng mạc tiềm ẩn.
Tóm tắt
Cận thị không đeo kính gây ra nhiều bất tiện cho sinh hoạt và có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe thị giác, đặc biệt ở trẻ em đang phát triển. Việc thăm khám khúc xạ định kỳ và tuân thủ chỉ định đeo kính của bác sĩ nhãn khoa là giải pháp an toàn nhất để duy trì tầm nhìn sáng rõ, bảo vệ đôi mắt và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Springer Science and Business Media LLC: Refractive and axial changes in Korean children with myopia and their association with uncorrected visual acuity
- British Journal of Ophthalmology: Defining myopia using refractive error and uncorrected logMAR visual acuity >0.3 from 1334 Singapore school children ages 7-9 years
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cận thị nhẹ dưới 1 độ có nhất thiết phải đeo kính thường xuyên không?
Người cận thị dưới một đi-ốp thường không bắt buộc phải đeo kính cả ngày nếu mắt không mỏi. Tuy nhiên, nên đeo kính khi cần nhìn xa rõ nét như lái xe, xem phim hoặc học tập để mắt không phải gắng sức điều tiết.
Đeo kính cận thường xuyên có khiến mắt bị lồi hoặc dại đi không?
Đeo kính không làm biến dạng cấu trúc nhãn cầu hay làm mắt bị lồi. Hiện tượng mắt có vẻ dại đi thường do thói quen phụ thuộc vào khung kính hoặc do trục nhãn cầu dài tự nhiên ở người cận thị nặng chứ không phải do việc đeo kính gây ra.
Trẻ em bị cận thị không đeo kính có nguy cơ gì nguy hiểm nhất?
Nguy cơ lớn nhất ở trẻ em là nhược thị do não bộ quen nhận tín hiệu hình ảnh mờ từ võng mạc trong giai đoạn phát triển thị giác. Tình trạng này nếu không can thiệp kịp thời trước tuổi trưởng thành có thể khiến thị lực suy giảm vĩnh viễn.
Bao lâu người bị cận thị nên đi khám mắt và đo lại độ kính một lần?
Trẻ em và thanh thiếu niên nên đi khám mắt định kỳ mỗi sáu tháng một lần vì độ khúc xạ thay đổi nhanh. Người trưởng thành có độ cận ổn định nên kiểm tra mỗi mười hai tháng một lần hoặc đi khám ngay khi thấy nhìn mờ hay nhức mắt.
Có bài tập mắt nào giúp chữa khỏi hẳn tật cận thị mà không cần kính không?
Hiện tại không có bài tập nào có thể làm thay đổi chiều dài trục nhãn cầu để chữa khỏi hoàn toàn tật cận thị. Các bài tập thư giãn và massage chỉ hỗ trợ giảm căng thẳng cơ mi, giảm mỏi mắt sau thời gian làm việc tập trung.
