Can lệch sau gãy xương: Nguyên nhân, ảnh hưởng và cách khắc phục

Can lệch sau gãy xương là gì?

Can lệch sau gãy xương là tình trạng mô xương mới hình thành và hàn gắn các đầu xương bị gãy nhưng tạo thành khối can xương ở sai lệch trục giải phẫu. Khác với hiện tượng khớp giả hay chậm liền xương khi xương hoàn toàn không liền, can lệch là xương đã liền hoàn toàn nhưng bị vẹo góc, xoay trục, chồng ngắn hoặc di lệch sang bên.

Di chứng này có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí xương nào trên cơ thể, phổ biến nhất là xương cẳng tay, xương đùi, xương cẳng chân và xương đòn. Mức độ tác động của can xương lệch phụ thuộc vào độ tuổi, vị trí xương bị tổn thương và mức độ sai lệch trục. Ở trẻ em, nhờ tiềm năng tự tái cấu trúc xương của màng xương và sụn tiếp hợp, một số trường hợp can lệch nhẹ có thể tự điều chỉnh theo thời gian phát triển. Ngược lại, ở người trưởng thành, xương đã ngừng tăng trưởng nên các biến dạng do can lệch thường tồn tại vĩnh viễn nếu không có can thiệp y khoa phù hợp.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng can lệch xương

Quá trình hình thành can lệch thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân trong suốt giai đoạn sơ cứu, điều trị và chăm sóc sau gãy xương. Nguyên nhân hàng đầu là việc nắn chỉnh ban đầu chưa đạt được sự thẳng trục giải phẫu hoàn hảo hoặc ổ gãy phức tạp, nhiều mảnh rời khó đưa về vị trí sinh lý. Bên cạnh đó, việc bất động bằng bột hoặc nẹp không đủ vững chắc, bột bị lỏng theo thời gian khi chi hết sưng nề có thể khiến các đầu xương bị xê dịch mà người bệnh không nhận ra.

Ở những trường hợp phẫu thuật kết hợp xương, việc lựa chọn phương tiện cố định bên trong như đinh nội tủy hoặc nẹp vít chưa phù hợp với tính chất ổ gãy cũng có thể dẫn đến thất bại cơ học và làm lệch trục xương trong quá trình liền. Ngoài ra, thói quen sinh hoạt và tuân thủ điều trị của người bệnh đóng vai trò rất lớn. Việc tự ý tháo bột sớm, tì đè trọng lượng cơ thể lên chân đau trước thời hạn cho phép hoặc vận động mạnh quá mức khi can xương chưa đủ cứng cáp là những yếu tố thường xuyên thúc đẩy xương bị xô lệch.

Những ảnh hưởng của can lệch xương đến vận động và sức khỏe

Khi xương liền ở tư thế sai lệch, hậu quả dễ thấy nhất là sự thay đổi hình thái bên ngoài của chi, biểu hiện qua tình trạng cong vẹo, gập góc, chi bị ngắn hơn so với bên lành hoặc xoay lệch bất thường. Tình trạng ngắn chi ở chi dưới có thể gây ra dáng đi khập khiễng, làm mất cân bằng khung chậu và dẫn đến vẹo cột sống thứ phát nếu không được bù trừ kịp thời.

Không chỉ dừng lại ở vấn đề thẩm mỹ, can lệch xương làm thay đổi hoàn toàn phân bố lực cơ sinh học qua các khớp liền kề. Áp lực bất thường tập trung vào sụn khớp trong thời gian dài sẽ đẩy nhanh quá trình thoái hóa khớp sớm, gây đau khớp mạn tính, cứng khớp và làm giảm rõ rệt biên độ vận động. Ở các vị trí như xương cẳng tay, can lệch xương quay hoặc xương trụ có thể làm mất khả năng sấp ngửa bàn tay, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày. Đôi khi, khối can xương gồ to hoặc các mảnh xương lệch còn có thể chèn ép vào dây thần kinh và mạch máu lân cận, gây tê bì, yếu cơ hoặc rối loạn tuần hoàn chi.

Phương pháp chẩn đoán và đánh giá mức độ can lệch

Để đánh giá toàn diện tình trạng can lệch xương, bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu. Khi khám trực tiếp, bác sĩ tiến hành đo chiều dài tương đối và tuyệt đối của chi, so sánh với bên chi lành, kiểm tra trục chi, đánh giá biên độ vận động của các khớp lân cận cũng như sức cơ và cảm giác thần kinh ngoại biên.

Chụp X-quang quy ước ở nhiều tư thế thẳng, nghiêng và chếch là chỉ định cơ bản nhằm xác định độ vững của can xương, đo góc gập, mức độ di lệch sang bên và độ ngắn của xương. Trong các trường hợp gãy xương phức tạp, gãy phạm khớp hoặc gãy xoay trục khó đánh giá trên phim X-quang hai chiều, chụp cắt lớp vi tính đa dãy kết hợp dựng hình không gian ba chiều là công cụ vô cùng giá trị. Kỹ thuật này giúp bác sĩ giải phẫu chi tiết hình thái khối can xương, từ đó lập kế hoạch can thiệp chỉnh hình chính xác đến từng milimet.

Các hướng can thiệp và xử trí can lệch xương hiện nay

Việc lựa chọn phương pháp xử trí can lệch xương phụ thuộc vào mức độ sai lệch, triệu chứng đau, mức độ hạn chế chức năng vận động và nhu cầu sinh hoạt của từng người bệnh. Không phải mọi trường hợp can lệch đều bắt buộc phải mổ; nếu can lệch ở mức độ nhẹ, không gây đau, không cản trở cử động và không làm lệch trục chịu lực đáng kể, bác sĩ thường ưu tiên theo dõi định kỳ kết hợp tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng để tăng cường sức mạnh cơ bắp.

Đối với những trường hợp can lệch nặng, gây ngắn chi nhiều, biến dạng rõ rệt hoặc làm suy giảm nghiêm trọng chức năng chi, phẫu thuật chỉnh hình là giải pháp tối ưu. Bác sĩ phẫu thuật sẽ tiến hành cắt xương sửa trục, đưa xương trở lại vị trí giải phẫu tự nhiên, có thể kết hợp ghép xương tự thân hoặc xương đồng loại nếu thiếu hổng xương, sau đó cố định vững chắc bằng nẹp vít hoặc khung cố định ngoài. Sau phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình tập luyện phục hồi chức năng để sớm lấy lại tầm vận động khớp và phòng ngừa teo cơ.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định điều trị can lệch xương cần dựa trên sự đánh giá kỹ lưỡng của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình thông qua thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý tìm đến các phương pháp dân gian như nắn bẻ xương thô bạo, đắp lá thuốc không rõ nguồn gốc hay châm cứu bấm huyệt tại cơ sở không phép, vì có thể dẫn đến gãy lại xương, tổn thương mạch máu thần kinh hoặc nhiễm trùng mô mềm nghiêm trọng. Bệnh nhân cần tuân thủ tái khám đúng hẹn và trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế trước khi thay đổi bất kỳ chế độ vận động hay tập luyện nào.

Tóm tắt

Can lệch sau gãy xương là một di chứng cơ xương khớp có thể phòng ngừa và cải thiện nếu được theo dõi và xử trí đúng cách ngay từ đầu. Khi nhận thấy chi thể có dấu hiệu cong vẹo, ngắn chi hoặc đau nhức kéo dài sau chấn thương, người bệnh nên chủ động đến bệnh viện chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch phục hồi chức năng vận động an toàn, hiệu quả.