Cần bổ sung gì khi bị mất nước và chất điện giải để hồi phục nhanh?

Bổ sung khi bị mất nước và chất điện giải là gì?

Chất điện giải là các khoáng chất mang điện tích tồn tại trong máu, nước tiểu, mô và các chất dịch cơ thể khác, đóng vai trò sống còn trong việc cân bằng áp suất thẩm thấu, duy trì pH máu và hỗ trợ chức năng co cơ cũng như dẫn truyền xung thần kinh. Những chất điện giải quan trọng nhất bao gồm natri, kali, clorua, canxi, magie, photphat và bicacbonat.

Mất nước và chất điện giải xảy ra khi lượng dịch bài tiết qua mồ hôi, hơi thở, đường tiểu tiện hoặc tiêu hóa vượt quá lượng dịch được nạp vào. Tình trạng này khiến thể tích tuần hoàn giảm sút, nồng độ các ion khoáng trong huyết tương bị xáo trộn, gây ra các triệu chứng từ nhẹ như khát nước, khô miệng, mệt mỏi, chuột rút cho đến nặng như lú lẫn, co giật, tụt huyết áp hoặc sốc giảm thể tích tuần hoàn. Việc bù đắp đồng thời cả nước và các ion khoáng là yêu cầu tiên quyết để tái lập cân bằng nội môi.

Dung dịch bù nước đường uống ORS chuẩn y khoa

Dung dịch bù nước đường uống ORS là lựa chọn tiêu chuẩn y khoa được khuyến cáo hàng đầu khi cơ thể mất nước do sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy cấp. Dung dịch này chứa sự cân bằng chính xác giữa natri, kali, clorua và glucose giúp niêm mạc ruột non hấp thu nước và muối khoáng một cách tối ưu nhất qua cơ chế đồng vận chuyển natri – glucose.

Khi sử dụng ORS, điều cốt yếu là phải pha đúng tỷ lệ thể tích nước đun sôi để nguội theo hướng dẫn của gói bột hoặc viên sủi. Tuyệt đối không tự ý chia nhỏ gói thuốc để pha ước chừng hoặc pha thêm sữa, nước ngọt hay đường, vì sự thay đổi áp suất thẩm thấu có thể khiến tình trạng tiêu chảy và rối loạn điện giải trở nên nghiêm trọng hơn. Dung dịch sau khi pha chỉ nên dùng trong ngày và cần bỏ đi phần thừa sau 24 giờ.

Bổ sung nước và khoáng chất từ thực phẩm và nước quả tự nhiên

Trong các tình huống mất nước nhẹ do thời tiết nắng nóng hoặc sau các hoạt động thể lực vừa phải, nước dừa tươi là một nguồn cung cấp chất lỏng và khoáng chất tự nhiên rất tốt. Nước dừa chứa hàm lượng kali tự nhiên dồi dào cùng một lượng nhỏ natri, magie và đường tự nhiên, giúp làm dịu cơn khát nhanh chóng.

Bên cạnh nước dừa, các loại nước dùng từ xương hầm, nước súp rau củ thanh nhẹ hoặc nước cháo muối cũng là giải pháp bù dịch quen thuộc và lành tính trong bữa ăn gia đình. Lượng muối ăn hòa tan trong nước canh cung cấp natri và clorua, trong khi nước luộc rau củ mang lại một lượng kali nhất định, hỗ trợ giữ nước trong lòng mạch và giúp hệ tiêu hóa dễ hấp thu hơn khi cơ thể mệt mỏi.

Các loại nước uống thể thao và nước khoáng bổ sung ion

Nước khoáng có chứa các ion vi lượng tự nhiên như canxi, magie, natri hoặc các loại thức uống thể thao chuyên dụng có thể hỗ trợ tốt cho người ra nhiều mồ hôi do lao động nặng hoặc tập luyện thể thao cường độ cao. Thức uống thể thao cung cấp carbohydrate đơn giản giúp bổ sung năng lượng nhanh chóng cho cơ bắp, đồng thời bù đắp lượng muối thoát ra ngoài theo tuyến mồ hôi.

Tuy nhiên, người tiêu dùng cần phân biệt rõ giữa thức uống thể thao bù điện giải và các loại nước tăng lực hoặc nước ngọt có gas. Tránh sử dụng các loại đồ uống chứa quá nhiều đường tinh luyện, phẩm màu nhân tạo, rượu bia hoặc hàm lượng caffeine cao khi đang mất nước, bởi caffeine và cồn có tác dụng lợi tiểu, khiến thận bài tiết nhiều nước hơn và làm tình trạng thiếu hụt dịch cơ thể trở nên trầm trọng.

Nguyên tắc uống nước bù điện giải đúng cách và an toàn

Việc bù nước cần được thực hiện từ từ và đúng phương pháp để cơ thể dung nạp hiệu quả nhất. Nguyên tắc cơ bản là uống từng ngụm nhỏ, chia thành nhiều lần trong ngày, ngay cả khi người bệnh chưa cảm thấy quá khát. Đối với trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi đang bị nôn nao, nên cho uống từng thìa con cách nhau từ hai đến ba phút để tránh kích thích phản xạ nôn của dạ dày.

Người chăm sóc cần theo dõi sát các chỉ số phản ánh mức độ hydrat hóa của cơ thể như tần suất đi tiểu và màu sắc của nước tiểu. Nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc trong cho thấy lượng dịch đang dần được cân bằng, trong khi nước tiểu sẫm màu, lượng nước tiểu ít hoặc nhiều giờ không đi tiểu là dấu hiệu cảnh báo cơ thể vẫn đang thiếu nước nghiêm trọng. Khi lượng nước nạp qua đường uống không thể bù lại lượng dịch mất đi, cần đưa người bệnh đến bệnh viện để can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các thông tin bù dịch và điện giải chỉ áp dụng cho các trường hợp mất nước mức độ nhẹ đến vừa ở người có chức năng tim, thận bình thường. Người mắc bệnh thận mạn tính, suy tim, phù thũng hoặc tăng huyết áp không được tự ý sử dụng các dung dịch chứa nhiều natri hoặc kali mà phải tuân theo chỉ dẫn nghiêm ngặt của bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý truyền dịch tĩnh mạch tại nhà vì tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ, quá tải tuần hoàn và phù phổi cấp.

Tóm tắt

Bù nước và điện giải kịp thời giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi thể lực và duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan. Người bệnh nên ưu tiên các dung dịch bù điện giải chuẩn, uống từng ngụm nhỏ và theo dõi sát các phản ứng của cơ thể. Nếu xuất hiện các dấu hiệu mất nước nghiêm trọng hoặc không thể uống bù qua đường miệng, việc đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí là điều cần thiết.