Cảm lạnh ở trẻ nhỏ và những lưu ý chăm sóc cha mẹ cần biết

Cảm lạnh ở trẻ là gì?

Cảm lạnh ở trẻ em là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở niêm mạc mũi và họng, phần lớn bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp như Rhinovirus, Coronavirus hoặc virus hợp bào hô hấp gây nên. Trẻ nhỏ có thể bị cảm lạnh từ 6 đến 8 đợt mỗi năm, đặc biệt trong những năm đầu đời khi đi nhà trẻ hoặc vào thời điểm giao mùa thay đổi nhiệt độ đột ngột. Virus lây lan rất nhanh thông qua các giọt bắn li ti trong không khí khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, cũng như qua việc trẻ chạm tay vào các bề mặt dính virus rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng. Do bệnh bắt nguồn từ căn nguyên virus, các biện pháp điều trị hiện nay chủ yếu tập trung vào việc hỗ trợ giảm nhẹ cảm giác khó chịu, giữ thông thoáng đường thở và nâng cao thể trạng tự nhiên của trẻ cho đến khi hệ miễn dịch tự đào thải được mầm bệnh.

Các biểu hiện thường gặp khi trẻ bị cảm lạnh

Khi nhiễm virus cảm lạnh, trẻ thường bắt đầu xuất hiện triệu chứng sau khoảng 1 đến 3 ngày ủ bệnh. Dấu hiệu ban đầu điển hình là tình trạng hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và nghẹt mũi khiến trẻ phải thở bằng miệng hoặc khó bú. Sau vài ngày, dịch mũi có thể đặc dần và chuyển sang màu trắng đục, vàng hoặc xanh nhạt.

Bên cạnh đó, trẻ có thể bị ho từng cơn do dịch nhầy chảy xuống vùng họng, kèm theo đau rát họng khiến trẻ biếng ăn hoặc nôn trớ sau khi ăn. Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt vừa, dao động quanh mức 38 độ C đến 38,5 độ C, cơ thể mệt mỏi, quấy khóc nhiều hơn bình thường và ngủ không sâu giấc. Một số trẻ nhỏ còn gặp tình trạng tiêu chảy nhẹ hoặc chướng bụng thoáng qua trong những ngày đầu khởi phát bệnh.

Biện pháp chăm sóc đường thở và xử trí khi trẻ sốt

Chăm sóc đường thở là khâu quan trọng giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và phòng ngừa dịch nhầy ứ đọng gây viêm tai giữa hoặc viêm phế quản. Cha mẹ nên sử dụng nước muối sinh lý dạng nhỏ giọt hoặc xịt phun sương chuyên dụng cho trẻ nhỏ để làm mềm chất nhầy, sau đó hỗ trợ hút mũi nhẹ nhàng nếu dịch mũi quá đặc làm bít tắc đường thở.

Việc tạo độ ẩm thích hợp trong phòng ngủ bằng máy tạo ẩm hoặc đặt một chậu nước sạch cũng giúp niêm mạc mũi họng của trẻ bớt khô rát. Nếu trẻ bị sốt nhẹ, phụ huynh nên cho con mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm bằng chất liệu thấm hút mồ hôi tốt. Chỉ dùng thuốc hạ sốt khi trẻ khó chịu nhiều và cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn về hoạt chất cũng như liều lượng dựa theo cân nặng thực tế từ cán bộ y tế.

Dinh dưỡng hợp lý và chế độ nghỉ ngơi cho trẻ

Trong thời gian bị cảm lạnh, niêm mạc họng đau rát cùng với tình trạng nghẹt mũi thường khiến trẻ giảm cảm giác ngon miệng và dễ nôn trớ. Cha mẹ nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ưu tiên các món mềm, ấm, lỏng và dễ tiêu hóa như cháo, súp dinh dưỡng để trẻ hấp thu tốt hơn mà không tốn nhiều sức nhai.

Việc cung cấp đủ nước là yếu tố cốt lõi giúp làm loãng đờm nhớt và bù lại lượng dịch mất đi do sốt hay sổ mũi. Với trẻ dưới 6 tháng tuổi, mẹ cần tăng cường cữ bú sữa mẹ hoặc sữa công thức theo nhu cầu. Trẻ lớn hơn có thể uống thêm nước lọc ấm, nước canh rau củ hoặc nước trái cây pha loãng. Ngoài ra, cần đảm bảo không gian nghỉ ngơi yên tĩnh, nhiệt độ phòng ổn định để con có giấc ngủ trọn vẹn, tạo điều kiện thuận lợi cho hệ miễn dịch phục hồi.

Những dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần đưa trẻ đi khám y tế

Mặc dù cảm lạnh phần lớn tự khỏi, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát sao diễn tiến sức khỏe của trẻ để kịp thời phát hiện biến chứng hô hấp. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu khó thở như thở nhanh hơn so với lứa tuổi, thở co kéo lồng ngực, cánh mũi phập phồng hoặc có tiếng thở rít, thở khò khè rõ rệt.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm khác bao gồm tình trạng sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, trẻ li bì, lơ mơ, khó đánh thức hoặc quấy khóc liên tục không thể dỗ dành. Trường hợp trẻ bỏ bú hoàn toàn, nôn trớ tất cả mọi thứ vừa ăn uống, có dấu hiệu mất nước như môi khô nứt, mắt trũng, khóc không ra nước mắt hoặc ho kéo dài trên 10 ngày không thuyên giảm cũng cần được bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám và đánh giá cụ thể.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống các loại thuốc giảm ho, thuốc thông mũi hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với virus và có thể gây loạn khuẩn đường ruột hoặc ngộ độc thuốc. Không áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng khoa học như nhỏ nước ép tỏi vào mũi trẻ hoặc giác hơi, cạo gió vì rất dễ gây bỏng rát và tổn thương niêm mạc nhạy cảm của con. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa.

Tóm tắt

Cảm lạnh ở trẻ nhỏ là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp trên phổ biến và thường diễn tiến lành tính. Quá trình hồi phục của con phụ thuộc nhiều vào sự bình tĩnh, theo dõi sát sao và chăm sóc đúng cách từ cha mẹ. Phụ huynh nên duy trì việc giữ ấm, vệ sinh mũi họng, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và chủ động liên hệ với bác sĩ nhi khoa khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện khác thường nào ở trẻ.