Cảm cúm mất khứu giác nguyên nhân do đâu và khi nào hồi phục
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Mất khứu giác khi bị cảm cúm là tình trạng người bệnh giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng ngửi mùi trong và sau đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus cúm. Tình trạng này khiến việc cảm nhận mùi thơm thức ăn hay mùi xung quanh suy giảm rõ rệt, gián tiếp ảnh hưởng đến vị giác và chất lượng cuộc sống hàng ngày.
Phần lớn các trường hợp mất khứu giác sau cảm cúm xuất phát từ hiện tượng phù nề niêm mạc mũi gây tắc nghẽn đường dẫn khí hoặc do virus tác động tạm thời lên biểu mô khứu giác. Khi tình trạng viêm nhiễm thoái lui, khả năng cảm nhận mùi thường dần tự phục hồi theo thời gian mà không để lại di chứng nghiêm trọng.
Cảm cúm mất khứu giác là gì?
Cảm cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên phổ biến do các chủng virus cúm gây ra. Trong quá trình nhiễm bệnh, nhiều người gặp phải tình trạng suy giảm hoặc mất khứu giác tạm thời, hay còn gọi là chứng mất mùi sau nhiễm virus. Khứu giác là giác quan phức tạp, hoạt động nhờ các phân tử mùi trong không khí đi qua hốc mũi để tiếp xúc với biểu mô khứu giác nằm ở trần ổ mũi, từ đó tín hiệu được truyền qua dây thần kinh khứu giác về vỏ não để xử lý. Khi đường thở bị virus tấn công, quá trình dẫn truyền phân tử mùi hoặc chức năng tiếp nhận của các tế bào thụ cảm khứu giác bị gián đoạn. Tình trạng này không chỉ làm giảm cảm giác thèm ăn do liên quan mật thiết với vị giác, mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi người bệnh không phát hiện được mùi khói, khí gas rò rỉ hay thức ăn hư hỏng.
Cơ chế gây mất khứu giác khi nhiễm virus cảm cúm
Hiện tượng mất khứu giác trong đợt cảm cúm thường diễn ra qua hai cơ chế chính liên quan đến sự tắc nghẽn cơ học và phản ứng viêm tại chỗ. Thứ nhất, phản ứng viêm cấp tính khiến niêm mạc mũi phù nề, sung huyết kèm theo tăng tiết dịch nhầy đặc quánh. Lớp dịch nhầy và niêm mạc sưng to này bịt kín khe khứu giác, ngăn cản luồng không khí mang phân tử mùi tiếp cận vùng biểu mô thụ cảm ở vòm mũi. Đây là nguyên nhân cơ học phổ biến và thường hồi phục nhanh khi mũi hết nghẹt. Thứ hai, virus cúm hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể có thể gây tổn thương tạm thời các tế bào nâng đỡ và tế bào thần kinh thụ cảm khứu giác. Khi cấu trúc vi thể của biểu mô khứu giác bị xáo trộn, khả năng tiếp nhận và chuyển đổi tín hiệu mùi thành xung thần kinh bị ngưng trệ. Ở một số trường hợp, người bệnh dù đã hết nghẹt mũi hoàn toàn nhưng vẫn chưa ngửi lại được mùi do các tế bào thần kinh khứu giác cần thêm thời gian để tái tạo và phục hồi chức năng sinh lý.
Quá trình hồi phục khứu giác sau đợt cảm cúm
Thời gian hồi phục khứu giác sau cảm cúm có sự khác biệt rõ rệt giữa từng cá nhân, phụ thuộc vào mức độ tổn thương của niêm mạc và tế bào thụ cảm. Đối với các trường hợp mất mùi đơn thuần do nghẹt mũi và phù nề đường thở, khứu giác thường bắt đầu cải thiện ngay khi tình trạng viêm mũi thuyên giảm, thường trong khoảng từ một đến hai tuần sau khi hết các triệu chứng toàn thân. Ngược lại, nếu virus gây tổn thương sâu hơn vào tế bào nâng đỡ hoặc tế bào thần kinh khứu giác, quá trình hồi phục có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Hệ thống tế bào thụ cảm khứu giác ở người có khả năng tự tái sinh đáng kể, các tế bào gốc đáy sẽ phân chia và biệt hóa để thay thế các tế bào bị hư hại. Trong giai đoạn hồi phục, một số người có thể trải qua hiện tượng loạn khứu giác, tức là ngửi thấy mùi khác lạ hoặc mùi khó chịu đối với những hương thơm quen thuộc. Đây thường là dấu hiệu cho thấy các kết nối thần kinh đang trong giai đoạn tái lập và sắp xếp lại chức năng.
Chăm sóc đường thở hỗ trợ khứu giác hồi phục tại nhà
Để tạo điều kiện thuận lợi cho biểu mô khứu giác phục hồi, việc duy trì vệ sinh và độ ẩm cho niêm mạc mũi là biện pháp nền tảng rất quan trọng. Người bệnh có thể sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương để rửa mũi hoặc xịt mũi nhẹ nhàng hàng ngày, giúp loại bỏ dịch nhầy ứ đọng, vảy mũi khô và các chất trung gian gây viêm tồn đọng trong hốc mũi. Xông hơi bằng nước ấm hoặc dùng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ cũng giúp làm loãng dịch tiết và xoa dịu niêm mạc đường hô hấp trên. Bên cạnh đó, việc thực hiện các bài tập rèn luyện khứu giác bằng cách chủ động ngửi các mùi hương tự nhiên quen thuộc như tinh dầu hoa hồng, chanh, đinh hương hay bạch đàn mỗi ngày từ hai đến ba lần có thể kích thích tái tạo đường dẫn truyền thần kinh. Người bệnh cần giữ chế độ dinh dưỡng đầy đủ vi chất, uống đủ nước và tránh tuyệt đối khói thuốc lá hay các hóa chất tẩy rửa nồng gắt vì chúng có thể gây kích ứng thêm cho niêm mạc đang tổn thương.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc xịt mũi co mạch hoặc thuốc kháng viêm chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, vì việc lạm dụng có thể gây viêm mũi do thuốc hoặc teo niêm mạc. Nếu tình trạng mất khứu giác kéo dài trên một tháng không cải thiện, hoặc xuất hiện kèm theo các triệu chứng cảnh báo như nghẹt mũi một bên liên tục, chảy máu cam, đau nhức vùng mặt dữ dội hay đau đầu dai dẳng, người bệnh cần đến bệnh viện thăm khám nội soi mũi xoang để loại trừ các bệnh lý thực thể khác.
Tóm tắt
Cảm cúm mất khứu giác phần lớn là phản ứng viêm lành tính và có khả năng tự hồi phục khi niêm mạc đường hô hấp lành lặn. Việc chủ động chăm sóc mũi xoang đúng cách, giữ ẩm đường thở và kiên nhẫn luyện tập khứu giác sẽ hỗ trợ tích cực cho quá trình tái tạo biểu mô. Khi mất mùi diễn tiến kéo dài hoặc có bất thường đi kèm, việc thăm khám y khoa kịp thời là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe giác quan.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Mất khứu giác sau khi bị cảm cúm thường kéo dài trong bao lâu?
Phần lớn trường hợp mất mùi do nghẹt mũi sẽ hồi phục sau một đến hai tuần khi hết cảm cúm. Nếu tế bào thần kinh khứu giác bị ảnh hưởng nhẹ, quá trình phục hồi có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào mức độ tổn thương và khả năng tái sinh tế bào của từng cơ thể.
Mất khứu giác khi cảm cúm có làm mất luôn vị giác không?
Mất khứu giác thường khiến người bệnh cảm thấy ăn không ngon miệng và lầm tưởng bị mất vị giác. Thực tế, các vị cơ bản như ngọt, mặn, chua, đắng qua gai lưỡi vẫn hoạt động, nhưng não bộ cần sự kết hợp của mùi hương để nhận biết trọn vẹn hương vị đặc trưng của món ăn.
Có nên tự ý dùng thuốc xịt co mạch để nhanh ngửi lại được mùi không?
Người bệnh không nên tự ý lạm dụng thuốc xịt co mạch quá năm đến bảy ngày. Dù thuốc giúp thông mũi nhanh chóng, việc dùng kéo dài có thể gây phản ứng dội ngược làm niêm mạc phù nề nặng hơn, nhờn thuốc và làm cản trở quá trình phục hồi tự nhiên của khứu giác.
Bài tập ngửi mùi rèn luyện khứu giác được thực hiện như thế nào?
Người bệnh có thể chọn bốn mùi hương quen thuộc như chanh, hoa hồng, đinh hương và khuynh diệp. Mỗi ngày hít nhẹ từng mùi trong khoảng hai mươi giây, tập trung ghi nhớ mùi hương đó, thực hiện đều đặn hai lần sáng và tối trong vài tuần để kích thích thần kinh khứu giác.
Khi nào người bị mất mùi sau cảm cúm cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng nếu mất khứu giác kéo dài trên bốn tuần, mất mùi kèm nghẹt một bên mũi, chảy máu mũi, đau nhức vùng mặt hoặc suy giảm thị lực. Bác sĩ sẽ nội soi kiểm tra cấu trúc mũi xoang để có chẩn đoán chính xác.
