Cảm cúm bị tiêu chảy: Nguyên nhân và cách xử trí an toàn tại nhà

Cảm cúm bị tiêu chảy là gì?

Cảm cúm là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do các chủng virus cúm gây ra, thường có biểu hiện đặc trưng tại đường hô hấp như sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi và nhức mỏi cơ khớp. Mặc dù cơ quan đích của virus cúm là niêm mạc đường hô hấp, tình trạng rối loạn tiêu hóa với biểu hiện tiêu chảy, nôn nao hoặc đau bụng vẫn có thể xảy ra đồng thời. Hiện tượng này đặc biệt phổ biến ở trẻ nhỏ và người có cơ địa nhạy cảm, khi phản ứng miễn dịch toàn thân kích hoạt các quá trình viêm tại niêm mạc ống tiêu hóa. Khi vừa phải đối phó với tình trạng sốt vừa bị thất thoát dịch qua phân lỏng, nguy cơ mất cân bằng điện giải tăng cao rõ rệt. Việc chăm sóc người bệnh trong giai đoạn này đòi hỏi sự phối hợp giữa kiểm soát triệu chứng hô hấp và bảo vệ chức năng đường tiêu hóa, tập trung cốt lõi vào bù dịch và cung cấp dinh dưỡng phù hợp.

Mối liên hệ giữa virus cúm và rối loạn tiêu hóa

Nhiễm virus cúm chủ yếu gây tổn thương đường hô hấp trên và dưới, nhưng phản ứng miễn dịch toàn thân có thể tác động trực tiếp đến niêm mạc ruột. Ở một số trường hợp, đặc biệt là trẻ nhỏ, virus cúm kích thích giải phóng các chất trung gian hóa học gây viêm, làm tăng nhu động ruột và suy giảm khả năng hấp thu nước của ống tiêu hóa.

Bên cạnh đó, phản ứng tăng tiết đờm nhớt ở mũi họng khiến người bệnh nuốt một lượng lớn dịch nhầy chứa vi sinh vật vào dạ dày, dẫn đến kích ứng niêm mạc dạ dày ruột. Một số chủng virus đường ruột cũng có thể đồng thời xâm nhập trong giai đoạn hệ miễn dịch suy yếu do cúm, khiến tình trạng đi ngoài phân lỏng, đau bụng âm ỉ và buồn nôn xuất hiện cùng lúc với các triệu chứng hô hấp.

Bù nước và điện giải đúng cách để phòng ngừa suy kiệt

Mối nguy lớn nhất khi kết hợp sốt cao do cúm và đi ngoài nhiều lần là tình trạng mất nước cùng rối loạn điện giải. Do đó, nguyên tắc can thiệp quan trọng hàng đầu là bù dịch kịp thời. Dung dịch bù nước đường uống oresol là lựa chọn an toàn và hiệu quả nhất, giúp phục hồi cân bằng nước, natri và kali cho cơ thể.

Người bệnh cần pha oresol chính xác với lượng nước đun sôi để nguội theo hướng dẫn của nhà sản xuất, tuyệt đối không tự ý ước lượng hay pha quá đặc vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn điện giải. Nên uống từng ngụm nhỏ, uống liên tục rải rác sau mỗi lần đi ngoài hoặc nôn ói. Ngoài ra, nước cháo muối loãng, nước luộc rau củ hoặc nước súp thanh đạm cũng là nguồn bổ sung dịch hữu ích. Cần hạn chế các loại nước ngọt có gas, nước tăng lực và nước ép đóng hộp nhiều đường vì chúng làm tăng áp lực thẩm thấu trong lòng ruột, khiến tiêu chảy nặng hơn.

Những sai lầm cần tránh khi dùng thuốc điều trị tại nhà

Khi bị tiêu chảy kèm sốt cúm, nhiều người bệnh có tâm lý muốn uống ngay thuốc cầm tiêu chảy để giảm số lần đi ngoài. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên tự ý dùng các nhóm thuốc làm giảm nhu động ruột khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Tiêu chảy là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm đào thải độc tố và mầm bệnh; việc ức chế nhu động ruột đột ngột có thể khiến vi khuẩn hoặc độc tố ứ đọng, dẫn đến chướng bụng, nhiễm trùng huyết hoặc viêm ruột nặng hơn.

Việc dùng kháng sinh cũng hoàn toàn không có tác dụng đối với virus cảm cúm và tiêu chảy do virus. Kháng sinh chỉ được dùng khi bác sĩ chẩn đoán có nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát. Tự ý dùng kháng sinh còn làm tiêu diệt hệ vi sinh vật có lợi trong đường ruột, làm rối loạn tiêu hóa kéo dài thêm. Các chế phẩm men vi sinh có thể được cân nhắc để hỗ trợ cân bằng hệ vi khuẩn ruột, nhưng cần tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng.

Chế độ dinh dưỡng và chăm sóc đường ruột mau hồi phục

Nhiều người quan niệm kiêng khem ngặt nghèo khi bị tiêu chảy, nhưng việc nhịn ăn chỉ khiến cơ thể suy kiệt và niêm mạc ruột chậm phục hồi. Người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng dễ tiêu, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để giảm áp lực cho dạ dày ruột.

Các món ăn thích hợp gồm cháo trắng, cháo gà nạc, súp khoai tây, cà rốt ninh nhừ, thịt nạc hấp hoặc bánh mì khô. Cà rốt và chuối chín cung cấp pectin và kali, giúp làm đặc phân và bù lượng khoáng chất đã mất. Ngược lại, cần kiêng hoàn toàn thức ăn dầu mỡ, đồ chiên xào cay nóng, đồ ăn chưa chín kỹ và thực phẩm giàu lactose như sữa tươi trong những ngày đầu, do men tiêu hóa đường sữa tạm thời bị giảm hoạt tính. Sau khi phân thành khuôn và hết sốt, người bệnh có thể dần quay trở lại chế độ ăn bình thường.

Nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm cần đến cơ sở y tế

Đa phần các trường hợp cảm cúm kèm tiêu chảy nhẹ có thể tự hồi phục sau vài ngày chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, người bệnh và người chăm sóc cần theo dõi sát sao các dấu hiệu tiến triển xấu để đưa đến cơ sở y tế kịp thời.

Cần đến bệnh viện ngay khi người bệnh có biểu hiện mất nước nặng như môi khô nứt nẻ, mắt trũng sâu, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc nước tiểu màu sẫm đặc, người mệt lả, chóng mặt khi đứng dậy. Ngoài ra, các triệu chứng như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, đau bụng dữ dội từng cơn, nôn ói liên tục không thể uống nước, hoặc đi ngoài phân có lẫn nhầy máu là dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng nặng hoặc biến chứng cấp tính, tuyệt đối không được tự theo dõi tại nhà.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý mua hoặc phối hợp các loại thuốc cầm tiêu chảy, thuốc kháng sinh hay thuốc giảm đau hạ sốt vượt quá liều lượng khuyến cáo. Đối với trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh lý mạn tính kèm theo, khi xuất hiện cảm cúm kèm tiêu chảy cần được nhân viên y tế theo dõi trực tiếp để đảm bảo an toàn tối đa.

Tóm tắt

Cảm cúm đi kèm tiêu chảy là tình trạng cần được chăm sóc đúng cách nhằm ngăn ngừa biến chứng mất nước và kiệt sức. Việc ưu tiên bù dịch điện giải, duy trì dinh dưỡng thanh đạm và dùng thuốc hạ sốt an toàn theo hướng dẫn y tế sẽ giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo mất nước hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị phù hợp.