Làm thế nào để nâng huyết áp an toàn khi huyết áp bị tụt đột ngột?

Cách nâng huyết áp khi bị tụt là gì?

Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, chỉ số huyết áp bình thường thường dao động quanh mức 120/80 mmHg. Tụt huyết áp, hay huyết áp thấp, được xác định khi huyết áp tâm thu giảm xuống dưới 90 mmHg hoặc huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg.

Khi huyết áp giảm sút nhanh chóng, lưu lượng máu nuôi dưỡng não và các cơ quan ngoại vi bị sụt giảm đột ngột. Điều này dẫn tới các triệu chứng điển hình như choáng váng, mắt nhìn mờ, lảo đảo, thở nhanh nông, da tái nhợt và cảm giác kiệt sức. Tụt huyết áp có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố như mất nước, đứng lâu một chỗ, thay đổi tư thế đột ngột, bỏ bữa, tác dụng phụ của thuốc điều trị tim mạch, hoặc các bệnh lý mạn tính tiềm ẩn. Việc nhận diện sớm và can thiệp đúng giúp ngăn ngừa nguy cơ té ngã và tổn thương do thiếu máu não cục bộ.

Xử trí sơ cứu tại chỗ bằng tư thế nằm kê cao chân

Khi nhận thấy các dấu hiệu tụt huyết áp như hoa mắt, chóng mặt hoặc vã mồ hôi, bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải lập tức ngừng mọi hoạt động đang làm để ngồi hoặc nằm xuống nơi thoáng mát, bằng phẳng. Tránh tiếp tục đứng hoặc cố gắng di chuyển vì rất dễ ngã dẫn đến chấn thương.

Tư thế tối ưu nhất là nằm ngửa, đầu bằng hoặc hơi thấp, kê cao hai chân khoảng 20 đến 30 cm so với mặt phẳng tim. Cách làm này vận dụng trọng lực để tăng lượng máu hồi lưu từ tĩnh mạch chi dưới về tim và não, giúp cải thiện tuần hoàn não nhanh chóng. Nếu không thể nằm, người bệnh nên ngồi gập người, cúi đầu xuống giữa hai đầu gối. Đồng thời, hãy nới lỏng cà vạt, thắt lưng, cúc áo quanh cổ và ngực để đường thở được thông thoáng. Người bệnh cần giữ nhịp thở đều, bình tĩnh và hạn chế cử động đột ngột cho đến khi cảm giác choáng váng giảm dần.

Bổ sung nước ấm và các thức uống hỗ trợ tuần hoàn

Bổ sung dịch là một phương pháp hữu hiệu giúp phục hồi thể tích dịch tuần hoàn trong lòng mạch khi huyết áp hạ thấp. Một cốc nước lọc đầy khoảng 300 đến 500 ml có thể hỗ trợ kích thích nhẹ hệ thần kinh giao cảm và nâng huyết áp trong thời gian ngắn.

Ngoài nước lọc thông thường, người bệnh có thể sử dụng một cốc nước trà gừng ấm, nước gừng tươi giã nhuyễn pha nước nóng, hoặc một tách trà loãng ấm. Trà gừng có tính ấm, giúp tăng tuần hoàn ngoại vi và tạo cảm giác dễ chịu. Trong trường hợp không có bệnh lý tăng huyết áp mạn tính hoặc bệnh thận, người bệnh có thể uống một bát nước canh có vị mặn nhẹ hoặc nước oresol pha đúng tỷ lệ. Natri trong muối giúp giữ nước trong lòng mạch, từ đó nâng chỉ số huyết áp lên mức an toàn hơn. Tuy nhiên, người bệnh cần uống từng ngụm chậm rãi, tuyệt đối không cho uống khi đang lơ mơ hoặc mất ý thức.

Bổ sung năng lượng nhanh khi nghi ngờ kèm hạ đường huyết

Khi huyết áp tụt do hạ đường huyết hoặc người bệnh đã lâu chưa ăn, việc bổ sung carbohydrate giải phóng nhanh sẽ giúp cơ thể hồi phục nhanh chóng. Một ly nước đường ấm, vài viên kẹo ngọt, một hộp sữa hoặc bánh quy nhỏ có thể cung cấp ngay lượng glucose cần thiết cho các cơ quan, đặc biệt là não bộ.

Khi cơ thể được cung cấp năng lượng kịp thời, tình trạng run tay, toát mồ hôi lạnh và choáng váng do hạ đường huyết kèm tụt huyết áp sẽ được cải thiện rõ rệt. Sau khi các triệu chứng ban đầu thuyên giảm, người bệnh nên ăn một bữa nhẹ chứa tinh bột phức hợp và protein như cháo thịt nạc hoặc bánh mì để duy trì đường huyết và huyết áp ổn định trong các giờ tiếp theo. Không nên để bụng đói kéo dài hoặc nhịn ăn giảm cân quá mức vì đây là yếu tố thuận lợi gây ra các đợt tụt huyết áp tái diễn.

Kỹ thuật vận động an toàn và phòng tránh hạ huyết áp tư thế đứng

Sau khi tình trạng choáng ngất đã qua đi, người bệnh không nên bật dậy ngay lập tức. Việc thay đổi tư thế đột ngột từ nằm sang đứng có thể kích hoạt hiện tượng hạ huyết áp tư thế đứng, khiến máu dồn xuống chân và gây choáng váng trở lại.

Quy trình đứng dậy an toàn gồm ba bước: trước hết hãy chuyển từ tư thế nằm sang ngồi dậy từ từ trên giường hoặc ghế; tiếp theo, ngồi yên trong khoảng 1 đến 2 phút kết hợp xoay cổ chân, co duỗi nhẹ hai chân để kích thích bơm cơ đẩy máu về tim; cuối cùng mới từ từ đứng thẳng dậy khi cảm thấy cơ thể hoàn toàn tỉnh táo. Người bệnh cũng có thể áp dụng động tác bắt chéo hai chân và siết chặt cơ đùi, hoặc nắm chặt hai bàn tay lại với nhau trong khoảng 20 đến 30 giây để hỗ trợ ép mạch máu ngoại biên, duy trì huyết áp không bị sụt giảm thêm.

Thay đổi thói quen sinh hoạt để ổn định chỉ số huyết áp lâu dài

Để hạn chế các đợt hạ huyết áp bất ngờ trong sinh hoạt hàng ngày, việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò then chốt. Người có cơ địa huyết áp thấp nên duy trì lượng nước uống mỗi ngày khoảng 1,5 đến 2 lít, tăng cường bổ sung vào những ngày thời tiết nóng bức hoặc khi tập luyện ra nhiều mồ hôi. Khẩu phần ăn nên được chia nhỏ thành 4 đến 5 bữa trong ngày thay vì ăn quá no vào một bữa, bởi tình trạng dồn máu đến cơ quan tiêu hóa sau bữa ăn thịnh soạn cũng có thể gây hạ huyết áp.

Ngoài ra, người có huyết áp thấp nên ngủ với gối cao vừa phải, tránh tắm nước quá nóng trong thời gian dài vì nhiệt độ cao làm giãn mạch ngoại vi. Việc mang tất áp lực y khoa ở chi dưới cũng là một giải pháp hữu ích cho những người thường xuyên bị hạ huyết áp tư thế đứng, giúp cải thiện tuần hoàn tĩnh mạch hồi lưu về tim một cách hiệu quả và an toàn.

Lưu ý an toàn

Nội dung hướng dẫn mang tính giáo dục sức khỏe và hỗ trợ xử trí ban đầu, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc nâng huyết áp khẩn cấp khi chưa có chỉ định y tế. Nếu cơn tụt huyết áp đi kèm các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như đau thắt ngực, khó thở dữ dội, lú lẫn, mất ý thức hoặc nôn ói nhiều, cần liên hệ dịch vụ cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Tụt huyết áp là tình trạng phổ biến nhưng không nên chủ quan nếu tái diễn nhiều lần. Nắm vững các bước sơ cứu ban đầu giúp người bệnh nhanh chóng ổn định tuần hoàn và giảm thiểu nguy cơ té ngã. Để đảm bảo an toàn lâu dài, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tim mạch nhằm xác định chính xác nguyên nhân nền và nhận phác đồ hướng dẫn y khoa phù hợp.