Cách xử trí và cầm máu khi bị xuất huyết tiêu hóa

Xử trí xuất huyết tiêu hóa

Xuất huyết tiêu hóa được chia thành hai nhóm chính là xuất huyết tiêu hóa trên và xuất huyết tiêu hóa dưới. Xuất huyết tiêu hóa trên thường xuất phát từ thực quản, dạ dày hoặc tá tràng với biểu hiện như nôn ra máu tươi, nôn ra máu đen hoặc đi ngoài phân đen. Trong khi đó, xuất huyết tiêu hóa dưới bắt nguồn từ ruột non, đại tràng, trực tràng hoặc hậu môn, thường gây đi ngoài ra máu tươi. Việc xử trí chảy máu đường tiêu hóa đòi hỏi sự phối hợp giữa sơ cứu ban đầu và điều trị chuyên sâu tại bệnh viện. Mục tiêu hàng đầu là ổn định tuần hoàn, xác định vị trí tổn thương và tiến hành cầm máu triệt để. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý dùng thuốc ngưng chảy máu hoặc bài thuốc dân gian khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Các bước sơ cứu ban đầu khi nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa

Sơ cứu đúng cách giúp giảm rủi ro sốc mất máu và nghẽn đường thở. Ngay khi phát hiện biểu hiện chảy máu tiêu hóa như nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen kèm chóng mặt, hãy cho bệnh nhân nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát. Đặt bệnh nhân nằm nghiêng một bên nếu buồn nôn để tránh chất nôn tràn vào đường hô hấp. Giữ ấm cơ thể bằng chăn mỏng và tránh di chuyển bệnh nhân đột ngột.

Người hỗ trợ cần lập tức gọi dịch vụ cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến bệnh viện gần nhất. Trong thời gian chờ đợi, tuyệt đối không cho bệnh nhân ăn uống bất kỳ thực phẩm nào vì có thể gây khó khăn cho việc nội soi can thiệp. Nếu bệnh nhân có dấu hiệu vã mồ hôi, da nhợt nhạt hoặc mạch nhanh, hãy kê cao hai chân khoảng 20 đến 30 cm để tăng cường máu về các cơ quan quan trọng.

Phương pháp cầm máu xuất huyết tiêu hóa bằng nội soi

Nội soi can thiệp là phương pháp hàng đầu được ưu tiên để chẩn đoán và cầm máu cho bệnh nhân. Qua ống soi mềm, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa quan sát trực tiếp tổn thương ở thực quản, dạ dày, tá tràng hoặc đại tràng. Tùy thuộc vào loại tổn thương, nhiều kỹ thuật cầm máu nội soi hiện đại sẽ được áp dụng.

Đối với các ổ loét dạ dày tá tràng đang chảy máu, bác sĩ có thể dùng kẹp cơ học (clip) kẹp chặt mạch máu tổn thương hoặc tiêm chất gây co mạch tại chỗ. Với tình trạng vỡ tĩnh mạch thực quản do xơ gan, kỹ thuật thắt tĩnh mạch bằng vòng cao su mang lại hiệu quả kiểm soát chảy máu nhanh chóng. Trong một số trường hợp tổn thương diện rộng, các liệu pháp nhiệt như nhiệt đông điện hoặc đông huyết tương argon cũng được kết hợp để đạt hiệu quả cầm máu tốt.

Điều trị bằng thuốc và can thiệp chuyên khoa sâu

Bên cạnh nội soi, điều trị nội khoa đóng vai trò nền tảng giúp duy trì hiệu quả cầm máu và phòng ngừa chảy máu tái phát. Bệnh nhân thường được bác sĩ chỉ định sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) qua đường truyền tĩnh mạch đối với xuất huyết tiêu hóa trên do loét. Việc giảm axit dạ dày tạo môi trường thuận lợi để hình thành và ổn định cục máu đông. Trong trường hợp vỡ tĩnh mạch trướng, các thuốc làm giảm áp lực tĩnh mạch cửa như octreotide hoặc terlipressin sẽ được phối hợp.

Nếu mất máu nặng, nhân viên y tế sẽ tiến hành truyền dịch hồi sức hoặc truyền máu để bù thể tích tuần hoàn. Khi nội soi thất bại hoặc chảy máu từ mạch máu lớn, bác sĩ có thể chỉ định nút mạch can thiệp hoặc phẫu thuật ngoại khoa cấp cứu để xử trí.

Chế độ chăm sóc và theo dõi trong giai đoạn hồi phục

Sau khi tình trạng xuất huyết tiêu hóa đã ổn định, chế độ chăm sóc đóng vai trò quan trọng giúp niêm mạc đường tiêu hóa phục hồi. Trong những ngày đầu, bệnh nhân tuân thủ hướng dẫn ăn uống của bác sĩ, thường bắt đầu bằng thức ăn lỏng, nguội và dễ tiêu hóa như cháo loãng. Bệnh nhân nên chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày, tránh ăn quá no.

Bệnh nhân cần tránh các thực phẩm gây kích ứng niêm mạc như đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, rượu bia, cà phê và thuốc lá. Đồng thời, người bệnh cần nghỉ ngơi, tránh căng thẳng và không tự ý dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAID) hay aspirin. Việc tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ đánh giá mức độ phục hồi và điều chỉnh phác đồ phòng ngừa tái phát.

Lưu ý an toàn

Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng diễn biến phức tạp và có thể tái phát. Người bệnh và gia đình tuyệt đối không được tự ý mua thuốc cầm máu hay áp dụng mẹo dân gian khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi hướng dẫn về dùng thuốc, chế độ ăn uống hay tái khám đều phải tuân thủ nghiêm ngặt ý kiến chuyên môn. Khi có dấu hiệu hoa mắt, nôn ra máu hoặc phân màu đen, bệnh nhân cần đến cơ sở y tế ngay.

Tóm tắt

Xử trí xuất huyết tiêu hóa đòi hỏi sự phát hiện sớm, sơ cứu đúng cách và can thiệp y tế kịp thời. Việc kết hợp giữa nội soi cầm máu, điều trị nội khoa bằng thuốc và chăm sóc phục hồi khoa học giúp bệnh nhân kiểm soát tình trạng an toàn. Chủ động khám sức khỏe và điều trị bệnh lý dạ dày ruột là giải pháp hiệu quả để phòng ngừa rủi ro.