Cách xử trí tình trạng thở khò khè ở trẻ sơ sinh an toàn và

Thở khò khè ở trẻ sơ sinh là gì?

Khò khè ở trẻ sơ sinh là âm thanh bất thường phát ra khi luồng không khí đi qua đường dẫn khí bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn một phần bởi dịch tiết. Ở lứa tuổi sơ sinh và nhũ nhi, cấu trúc đường thở chưa phát triển hoàn thiện, đường kính phế quản còn rất nhỏ và lớp sụn mềm dễ bị xẹp khi trẻ hít thở mạnh. Ngoài ra, trẻ sơ sinh chủ yếu thở bằng mũi, nên chỉ cần một lượng nhỏ gỉ mũi hoặc dịch nhầy tích tụ cũng có thể tạo ra âm thanh sụt sịt, thở rít mà phụ huynh thường nhầm lẫn với khò khè sâu trong phổi. Tiếng thở khò khè thực sự thường xuất phát từ sự co thắt, viêm nhiễm hoặc tăng tiết đờm nhớt ở các phế quản nhỏ, phổ biến trong các bệnh lý như viêm tiểu phế quản, viêm phổi hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Do trẻ sơ sinh có diễn tiến bệnh rất nhanh, việc xác định chính xác vị trí và nguyên nhân gây ra tiếng thở là yếu tố then chốt để có hướng can thiệp y tế đúng đắn.

Phân biệt tiếng thở khò khè thực sự và tiếng nghẹt mũi sinh lý

Nhiều phụ huynh thường nhầm lẫn giữa tiếng khụt khịt do nghẹt mũi thông thường và tiếng khò khè bệnh lý. Tiếng nghẹt mũi sinh lý thường phát ra từ phần mũi họng trên, nghe rõ khi trẻ bú hoặc ngủ nhưng nhịp thở của trẻ vẫn đều đặn, ngực bụng phập phồng nhịp nhàng và trẻ vẫn bú tốt. Sau khi được làm sạch mũi hoặc đổi tư thế, âm thanh này có thể giảm bớt hoặc biến mất hoàn toàn.

Ngược lại, tiếng khò khè thực sự thường phát ra từ đường hô hấp dưới, có âm sắc trầm hoặc rít như tiếng huýt sáo, nghe rõ nhất ở thì thở ra. Khi trẻ bị khò khè đường hô hấp dưới, cha mẹ có thể quan sát thấy trẻ phải gắng sức để đẩy không khí ra ngoài, kèm theo các dấu hiệu như thở nhanh hơn bình thường, lồng ngực rút lõm hoặc cánh mũi phập phồng. Việc ghé sát tai vào miệng hoặc lồng ngực trẻ khi trẻ nằm yên tĩnh sẽ giúp nhận biết âm thanh này rõ ràng hơn. Nếu không chắc chắn về bản chất của âm thanh, cha mẹ nên ghi âm hoặc quay lại video ngắn để bác sĩ chuyên khoa nhi trực tiếp đánh giá.

Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ đường thở an toàn tại nhà

Khi trẻ sơ sinh có biểu hiện khò khè nhẹ và vẫn bú mẹ bình thường, việc chăm sóc tại nhà tập trung vào việc duy trì độ ẩm và làm thông thoáng đường thở. Phụ huynh có thể nhỏ 1 đến 2 giọt dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương vào từng bên mũi để làm mềm và loãng dịch nhầy, sau đó lau sạch cửa mũi bằng khăn mềm hoặc dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng một cách thật nhẹ nhàng. Tuyệt đối không lạm dụng việc hút mũi nhiều lần trong ngày vì có thể làm tổn thương niêm mạc mũi non nớt của trẻ.

Bên cạnh đó, việc duy trì độ ẩm không khí trong phòng ngủ ở mức 50 đến 60 phần trăm bằng máy tạo độ ẩm hoặc chậu nước sạch sẽ giúp niêm mạc đường thở của bé không bị khô rát. Khi cho trẻ bú, mẹ nên bế trẻ ở tư thế đầu cao hơn thân mình một chút để tránh hiện tượng sặc sữa hoặc trào ngược dịch vị vào đường hô hấp. Chia nhỏ các cữ bú và cho trẻ bú nhiều lần hơn cũng giúp cung cấp đủ dịch, hỗ trợ làm loãng đờm tự nhiên mà không gây quá tải cho hệ tiêu hóa của bé.

Những sai lầm cần tránh khi xử trí trẻ sơ sinh thở khò khè

Sai lầm phổ biến nhất của nhiều phụ huynh là tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc thuốc giãn phế quản về cho trẻ sơ sinh dùng khi vừa nghe tiếng thở lạ. Hầu hết các đợt nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở giai đoạn đầu đều do virus gây ra, do đó kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng và còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc cũng như rối loạn tiêu hóa ở trẻ. Các loại thuốc ức chế phản xạ ho cũng rất nguy hiểm vì ho là phản xạ tự nhiên giúp tống xuất đờm nhớt ra khỏi phế quản.

Ngoài ra, cha mẹ không nên tự ý dùng tinh dầu thoa trực tiếp lên ngực, mũi hoặc cho trẻ xông các loại lá dân gian không rõ nguồn gốc. Đường hô hấp của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với các mùi nồng gắt, việc tiếp xúc với tinh dầu cay nóng có thể gây co thắt thanh quản đột ngột dẫn đến ngưng thở nguy hiểm. Việc đắp các loại lá thuốc lên ngực hoặc tự ý bấm huyệt cũng không có căn cứ y khoa và có thể làm bỏng rát làn da mỏng manh của trẻ sơ sinh.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay

Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch non yếu nên các bệnh lý đường hô hấp có thể diễn tiến xấu rất nhanh chỉ trong vài giờ. Cha mẹ cần theo dõi sát nhịp thở của bé khi bé nằm yên hoặc đang ngủ. Nếu trẻ thở nhanh bất thường, thở dốc hoặc có hiện tượng co kéo cơ hô hấp như rút lõm lồng ngực, hõm ức lõm sâu theo từng nhịp thở, đây là dấu hiệu của suy hô hấp cần được cấp cứu ngay lập tức.

Những biểu hiện nguy hiểm khác bao gồm trẻ bú kém, bỏ bú liên tiếp từ hai cữ trở lên, nôn trớ tất cả mọi thứ sau khi bú, ngủ li bì khó đánh thức hoặc quấy khóc không dứt. Đặc biệt, nếu thấy môi, đầu chi hoặc vùng quanh miệng của trẻ chuyển sang màu tím tái, nhợt nhạt, phụ huynh phải lập tức đưa trẻ đến khoa cấp cứu hoặc bệnh viện có chuyên khoa nhi gần nhất. Không nên trì hoãn việc thăm khám y tế với hy vọng trẻ sẽ tự khỏi tại nhà.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Trẻ sơ sinh là đối tượng đặc biệt nhạy cảm, mọi thay đổi về nhịp thở và tiếng thở đều có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lý nghiêm trọng. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc điều trị, không áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi trẻ có biểu hiện thở bất thường, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp luôn là lựa chọn an toàn nhất.

Tóm tắt

Thở khò khè ở trẻ sơ sinh cần được theo dõi thận trọng và chăm sóc đúng cách. Bằng việc phân biệt rõ tiếng thở, giữ vệ sinh đường thở nhẹ nhàng và phát hiện kịp thời các biểu hiện suy hô hấp, cha mẹ sẽ giúp bảo vệ hệ hô hấp non nớt của trẻ một cách an toàn và hiệu quả nhất.