Cách xử trí khi xuất hiện phản ứng sau tiêm vắc xin Covid-19

Phản ứng sau tiêm vắc xin Covid-19 là gì?

Tiêm chủng vắc xin Covid-19 là biện pháp y tế dự phòng then chốt giúp huấn luyện hệ miễn dịch của cơ thể nhận biết và tiêu diệt virus SARS-CoV-2, từ đó làm giảm nguy cơ nhiễm bệnh, giảm tỷ lệ chuyển nặng và tử vong. Khi vắc xin được đưa vào cơ thể qua đường tiêm bắp, hệ thống phòng thủ tự nhiên sẽ kích hoạt phản ứng viêm sinh lý để sản xuất kháng thể và tế bào lympho ghi nhớ miễn dịch.

Trong quá trình này, người tiêm chủng có thể trải qua một loạt các phản ứng sau tiêm. Đây là tập hợp các biểu hiện sinh học xảy ra sau khi tiếp nhận vắc xin, phần lớn ở mức độ nhẹ hoặc trung bình và kéo dài ngắn ngày. Việc hiểu rõ bản chất của các phản ứng này giúp người tiêm chủng giữ tâm lý bình tĩnh, chủ động chăm sóc bản thân đúng cách và giảm bớt các lo lắng không cần thiết trong quá trình tiêm phòng dịch bệnh.

Các phản ứng phụ thường gặp sau khi tiêm vắc xin Covid-19

Sau khi tiêm vắc xin Covid-19, đa số người tiêm chủng sẽ gặp phải một số phản ứng nhẹ đến trung bình do hệ miễn dịch đang trong quá trình kích hoạt để tạo kháng thể bảo vệ. Những biểu hiện phổ biến nhất bao gồm cảm giác đau rát, sưng đỏ hoặc căng tức tại vị trí tiêm bắp ở cánh tay. Ngoài ra, các phản ứng toàn thân như sốt nhẹ hoặc vừa, cảm giác ớn lạnh, đau đầu, nhức mỏi cơ khớp, mệt mỏi toàn thân và cảm giác uể oải cũng thường xuất hiện trong khoảng 24 đến 48 giờ đầu tiên.

Các phản ứng này thông thường sẽ tự cải thiện và biến mất hoàn toàn sau khoảng 2 đến 3 ngày mà không để lại di chứng. Đây là tín hiệu sinh học tự nhiên cho thấy cơ thể đang tiếp nhận kháng nguyên và xây dựng hàng rào miễn dịch phòng ngừa virus SARS-CoV-2. Tuy nhiên, mức độ phản ứng ở mỗi cơ địa là khác nhau; người không có phản ứng phụ rõ rệt vẫn đạt được hiệu quả bảo vệ từ vắc xin như bình thường.

Cách chăm sóc và xử trí các phản ứng nhẹ tại nhà

Đối với phản ứng tại chỗ như sưng đỏ hoặc đau cánh tay, người tiêm chủng nên giữ sạch vết tiêm, có thể chườm khăn mát sạch lên vị trí sưng để làm dịu cảm giác khó chịu. Tuyệt đối không xoa bóp dầu nóng, không đắp lá cây, chanh hay các chất lạ lên vết tiêm vì dễ gây kích ứng và nhiễm trùng mô dưới da.

Khi xuất hiện sốt nhẹ hoặc đau cơ, người tiêm vắc xin nên mặc quần áo thoáng mát, uống nhiều nước ấm hoặc dung dịch bù nước điện giải oresol theo đúng tỷ lệ pha chuẩn, bổ sung nước cam hoặc nước ép trái cây để tăng cường sức đề kháng. Trong trường hợp sốt từ 38,5 độ C trở lên hoặc đau nhức cơ thể gây khó chịu nhiều, có thể sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau thông dụng như paracetamol theo hướng dẫn liều lượng ghi trên nhãn thuốc hoặc theo tư vấn từ dược sĩ chuyên môn. Bên cạnh đó, cần ưu tiên nghỉ ngơi, tránh các hoạt động thể lực cường độ cao trong vài ngày đầu.

Dấu hiệu phản ứng bất thường cần đến cơ sở y tế ngay

Mặc dù các phản ứng nghiêm trọng sau tiêm vắc xin Covid-19 rất hiếm gặp, người tiêm chủng và người thân cần nắm rõ các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để có hướng xử trí cấp cứu kịp thời. Phản ứng phản vệ là tình trạng nguy kịch có thể xuất hiện sớm với các triệu chứng như khó thở, thở khò khè, nghẹn họng, khàn tiếng, cảm giác tức nặng ở ngực, sưng nề vùng môi, lưỡi, mắt hoặc toàn bộ khuôn mặt.

Ngoài ra, các biểu hiện toàn thân nghiêm trọng khác cần được đưa đến cơ sở khám chữa bệnh ngay lập tức bao gồm: nổi mề đay phát ban đỏ ngứa lan rộng toàn thân, chóng mặt dữ dội, tụt huyết áp, vã mồ hôi lạnh, choáng váng hoặc ngất xỉu. Người tiêm chủng cũng cần được kiểm tra y tế nếu bị sốt cao liên tục trên 39 độ C không hạ sau khi đã dùng thuốc hạ sốt, co giật, đau đầu dữ dội kéo dài kèm nhìn mờ, đau bụng dữ dội hoặc xuất hiện các vết bầm tím li ti dưới da không rõ nguyên nhân.

Quy trình theo dõi sức khỏe an toàn sau tiêm chủng

Quy trình theo dõi an toàn sau tiêm chủng vắc xin Covid-19 được chia thành hai giai đoạn quan trọng. Giai đoạn đầu tiên diễn ra trực tiếp tại cơ sở tiêm chủng trong tối thiểu 30 phút. Khoảng thời gian này giúp đội ngũ bác sĩ và nhân viên y tế phát hiện sớm các phản ứng dị ứng tức thì hoặc phản vệ cấp tính để xử trí tại chỗ bằng các phương tiện hồi sức chuyên dụng.

Giai đoạn thứ hai là quá trình tự theo dõi tại nhà trong ít nhất 7 ngày tiếp theo, đặc biệt chú trọng 72 giờ đầu sau tiêm. Người tiêm chủng nên có người thân ở bên cạnh hỗ trợ theo dõi, không nên ở một mình khi đang có triệu chứng mệt mỏi. Gia đình cần chuẩn bị sẵn nhiệt kế để đo thân nhiệt định kỳ, ghi nhớ số điện thoại liên hệ khẩn cấp của trạm y tế hoặc trung tâm y tế gần nhất để liên lạc hoặc di chuyển người tiêm chủng đi khám ngay khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nghi ngờ bất thường nào.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người tiêm chủng tuyệt đối không tự ý mua hoặc phối hợp các loại thuốc giảm đau, kháng viêm liều cao mà không có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Không áp dụng các biện pháp đắp thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên vết tiêm. Khi có biểu hiện bất thường hoặc lo lắng về sức khỏe, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Phần lớn phản ứng sau tiêm vắc xin Covid-19 đều là phản ứng tự nhiên của cơ thể và sẽ tự thuyên giảm trong vòng vài ngày. Việc nghỉ ngơi hợp lý, chăm sóc đúng cách và chủ động nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sẽ giúp người tiêm vắc xin an tâm, bảo đảm an toàn sức khỏe và kịp thời nhận được hỗ trợ y tế khi cần thiết.