Cách xử trí khi trẻ lên cơn hen phế quản cấp an toàn tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hen phế quản là bệnh lý viêm mạn tính đường thở thường gặp ở trẻ em, đặc trưng bởi các đợt bùng phát khó thở đột ngột khiến nhiều phụ huynh hoang mang. Khi trẻ lên cơn hen cấp, luồng không khí lưu thông qua phế quản bị tắc nghẽn nhanh chóng do niêm mạc phù nề, co thắt cơ trơn và tăng tiết đờm đặc.
Việc nắm vững cách xử trí khi trẻ lên cơn hen phế quản tại nhà đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp làm dịu đường thở kịp thời và phòng ngừa các biến chứng suy hô hấp nguy hiểm trước khi đưa trẻ đến cơ sở y tế.
Cách xử trí khi trẻ lên cơn hen là gì?
Cơn hen phế quản cấp ở trẻ em là tình trạng đường thở bị thu hẹp đột ngột dưới tác động của các kích thích từ môi trường hoặc nhiễm trùng hô hấp. Khi gặp tác nhân kích phát, lớp niêm mạc lót trong lòng phế quản sẽ phản ứng bằng cách viêm sưng, tăng sinh chất nhầy dính và các dải cơ trơn bao quanh phế quản co thắt dữ dội. Hậu quả là đường dẫn khí bị chít hẹp, gây cản trở nghiêm trọng quá trình thông khí, khiến trẻ phải gắng sức để hít thở. Ở lứa tuổi nhỏ, hệ thống cơ hô hấp chưa hoàn thiện cùng khẩu kính đường thở vốn dĩ hẹp khiến trẻ đối mặt với nguy cơ thiếu oxy máu nhanh hơn người lớn. Hiểu rõ bản chất của cơn hen cấp giúp người chăm sóc nhận định đúng tính chất cấp bách của tình huống, từ đó áp dụng các biện pháp hỗ trợ hô hấp kịp thời, chính xác và có kiểm soát.
Dấu hiệu nhận diện cơn hen phế quản đang khởi phát ở trẻ nhỏ
Cơn hen phế quản thường bắt đầu với các triệu chứng báo trước như ho khan từng cơn, đặc biệt tăng lên vào ban đêm hoặc rạng sáng, hắt hơi, ngạt mũi hoặc ngứa cổ họng. Khi phế quản co thắt mạnh hơn, trẻ sẽ thở khò khè, tiếng thở rít nghe rõ khi thở ra, thở nhanh nông và than phiền bị tức ngực. Ở trẻ chưa biết nói, dấu hiệu nhận biết thường là tình trạng quấy khóc vô cớ, bứt rứt, bỏ bú hoặc ngưng chơi đột ngột. Việc phát hiện sớm các biểu hiện ban đầu này giúp cha mẹ chủ động can thiệp ngay từ những phút đầu tiên, ngăn ngừa luồng khí thở bị tắc nghẽn nặng nề hơn.
Các bước sơ cứu ban đầu khi trẻ xuất hiện cơn hen cấp
Khi phát hiện trẻ có biểu hiện lên cơn hen, phụ huynh cần giữ tâm lý bình tĩnh để tránh làm trẻ hoảng sợ, vì cảm giác lo lắng sẽ khiến trẻ thở nhanh và khó thở nhiều hơn. Ngay lập tức đưa trẻ tránh xa các tác nhân nghi ngờ gây dị ứng như khói thuốc lá, bụi bẩn, lông chó mèo hoặc phấn hoa. Đặt trẻ ngồi thẳng lưng hoặc hơi nghiêng người về phía trước, nới lỏng khuy áo, cổ áo và thắt lưng để lồng ngực dễ giãn nở. Tuyệt đối không để trẻ nằm ngửa vì tư thế này làm tăng gánh nặng lên cơ hoành. Sau đó, nhanh chóng lấy bình xịt thuốc giãn phế quản cắt cơn được bác sĩ chỉ định sẵn trong phác đồ điều trị của trẻ để tiến hành can thiệp bước đầu.
Kỹ thuật sử dụng bình xịt định liều kèm buồng đệm cho trẻ
Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, việc dùng bình xịt định liều luôn cần gắn kèm buồng đệm có mặt nạ để đảm bảo thuốc vào sâu trong đường thở. Trước tiên, lắc đều bình xịt từ 4 đến 5 lần rồi gắn chặt vào đuôi buồng đệm. Áp sát mặt nạ lên mũi và miệng của trẻ sao cho thật kín, không để hở khí ra ngoài. Nhấn bình xịt một nhát dứt khoát để giải phóng một liều thuốc vào buồng đệm, sau đó giữ yên mặt nạ và để trẻ hít thở bình thường khoảng 5 đến 6 nhịp thở chậm. Nếu phác đồ của bác sĩ hướng dẫn xịt thêm nhát thứ hai, phụ huynh cần đợi khoảng 1 phút, lắc lại bình xịt và lặp lại quy trình tương tự, tuyệt đối không xịt hai nhát liên tiếp trong cùng một lần thở.
Dấu hiệu cơn hen suyễn nặng cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay
Trong quá trình xử trí, cha mẹ phải quan sát sát sao phản ứng của cơ thể trẻ để phát hiện ngay các dấu hiệu cảnh báo nguy kịch. Cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức nếu thấy trẻ khó thở dữ dội, cánh mũi phập phồng liên tục, hõm ức hoặc kẽ sườn co rút mạnh theo từng nhịp thở. Các biểu hiện nguy hiểm khác bao gồm môi và đầu ngón tay tím tái, trẻ nói ngắt quãng từng từ không thành câu, quấy khóc yếu ớt hoặc rơi vào trạng thái lơ mơ, li bì. Nếu trẻ đã được dùng thuốc cắt cơn theo đúng hướng dẫn nhưng sau 15 đến 20 phút các triệu chứng khó thở không thuyên giảm hoặc nhanh chóng tái phát, cần duy trì xịt thuốc hỗ trợ trên đường chuyển viện khẩn cấp.
Theo dõi và chăm sóc trẻ sau khi cơn hen tạm thuyên giảm
Khi cơn khó thở đã tạm thời lắng xuống, trẻ thường cảm thấy mệt mỏi và khát nước. Cha mẹ nên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ nước ấm để làm dịu niêm mạc họng và làm loãng đờm nhớt trong đường hô hấp. Giữ trẻ nghỉ ngơi trong phòng thoáng khí, nhiệt độ phòng ổn định và tuyệt đối không có mùi hương nồng gắt từ hóa chất tẩy rửa hay nước hoa. Bên cạnh đó, phụ huynh cần ghi chép lại thời điểm khởi phát cơn hen, số nhát xịt thuốc cắt cơn đã dùng và các triệu chứng kèm theo để báo cáo chi tiết cho bác sĩ chuyên khoa nhi. Việc thăm khám lại sau mỗi đợt hen cấp là cần thiết để đánh giá mức độ kiểm soát bệnh và xem xét điều chỉnh thuốc dự phòng dài hạn.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn trong bài mang tính chất nâng cao kiến thức thường thức và hỗ trợ sơ cứu ban đầu, không thay thế cho kế hoạch hành động kiểm soát hen cá nhân do bác sĩ trực tiếp điều trị xây dựng. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc giãn phế quản, thuốc kháng sinh hoặc thuốc chứa corticoid uống mà không có đơn thuốc của bác sĩ. Không áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng như cho trẻ xông lá, đắp thuốc hay uống nước thảo dược khi trẻ đang khó thở cấp tính vì có thể làm lỡ thời gian vàng cấp cứu.
Tóm tắt
Cơn hen phế quản cấp ở trẻ nhỏ diễn tiến nhanh và có thể chuyển nặng bất ngờ. Gia đình cần luôn chuẩn bị sẵn thuốc cắt cơn, buồng đệm và bản kế hoạch hành động kiểm soát hen do bác sĩ chuyên khoa hô hấp thiết lập. Việc giữ bình tĩnh, thực hiện đúng các bước sơ cứu ban đầu và chủ động liên hệ y tế kịp thời là yếu tố quyết định giúp bảo vệ an toàn đường thở cho trẻ.
Nguồn tham khảo
- Pediatric Emergency Care: ALBUTEROL DELIVERED VIA METERED-DOSE INHALER WITH SPACER FOR OUTPATIENT TREATMENT OF YOUNG CHILDREN WITH WHEEZING
- Journal of Pediatric Critical Care: Comparison of effectiveness of metered dose inhaler with spacer and jet nebulizer in children aged 5–14 years with acute exacerbation of asthma
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cần làm gì sau khi cơn hen của trẻ đã dịu bớt tại nhà?
Sau khi xịt thuốc cắt cơn, cha mẹ cần tiếp tục quan sát nhịp thở, độ co lõm lồng ngực và màu sắc môi của trẻ trong ít nhất 4 giờ. Nếu trẻ ổn định, vẫn nên liên hệ bác sĩ để rà soát nguyên nhân khởi phát và điều chỉnh phác đồ dự phòng.
Có nên xoa dầu gió hoặc cạo gió khi trẻ đang khó thở vì hen?
Dầu gió và cao xoa bóp chứa tinh dầu mạnh có mùi nồng dễ gây kích ứng niêm mạc phế quản, làm tăng phản xạ co thắt đường thở khiến tình trạng khó thở của trẻ nặng hơn. Phụ huynh tuyệt đối không dùng các sản phẩm này khi trẻ đang lên cơn hen.
Dùng bình xịt cắt cơn thường xuyên cho trẻ có sao không?
Bình xịt cắt cơn chứa hoạt chất giãn phế quản tác dụng ngắn chỉ dùng để giải quyết cơn cấp. Nếu trẻ thường xuyên phải dùng bình xịt này quá 2 lần mỗi tuần, đó là dấu hiệu hen chưa kiểm soát tốt và cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp đánh giá lại.
Tại sao trẻ nhỏ bị hen bắt buộc phải dùng bình xịt kèm buồng đệm?
Trẻ nhỏ chưa thể phối hợp động tác ấn xịt và hít thở sâu cùng lúc. Buồng đệm giúp giữ các hạt khí dung lơ lửng, tạo điều kiện cho trẻ hít đủ lượng thuốc cần thiết vào tận phế quản nhỏ mà không bị đọng lại ở khoang miệng hoặc hầu họng.
Yếu tố nào thường kích phát cơn hen phế quản cấp ở trẻ nhỏ?
Khói thuốc lá, lông thú nuôi, phấn hoa, không khí lạnh, nấm mốc hoặc nhiễm virus đường hô hấp là những yếu tố kích phát hàng đầu. Tránh xa các yếu tố này giúp giảm thiểu tần suất bùng phát cơn hen cấp ở trẻ em.
