Cách xử trí khi hạ đường huyết quá mức an toàn và kịp thời

Cách xử trí khi hạ đường huyết quá mức là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng lượng đường glucose trong máu hạ thấp dưới ngưỡng bình thường, thường được xác định khi chỉ số đo được dưới 3,9 milimol trên lít hoặc 70 miligam trên decilit. Ở mức độ quá mức hay hạ đường huyết nghiêm trọng, người bệnh không còn khả năng tự xử lý do suy giảm chức năng nhận thức và cần có sự can thiệp từ người khác.

Hiện tượng này thường khởi phát do nhiều nguyên nhân kết hợp, bao gồm việc sử dụng quá liều thuốc hạ đường huyết hoặc insulin, bỏ bữa ăn, ăn quá ít carbohydrate sau khi dùng thuốc, hoạt động thể lực gắng sức bất thường hoặc uống rượu bia khi bụng đói. Não bộ là cơ quan phụ thuộc gần như hoàn toàn vào glucose để duy trì hoạt động bình thường. Do đó, khi đường huyết sụt giảm nghiêm trọng kéo dài, các tế bào thần kinh nhanh chóng bị tổn thương, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tri giác và các chức năng sống cơ bản của cơ thể.

Dấu hiệu nhận biết hạ đường huyết quá mức

Nhận diện sớm các dấu hiệu hạ đường huyết là yếu tố quyết định giúp ngăn chặn tình trạng tụt đường huyết diễn tiến nghiêm trọng. Khi lượng đường trong máu giảm thấp, cơ thể thường phản ứng bằng các triệu chứng như vã mồ hôi lạnh, run rẩy tay chân, tim đập nhanh hồi hộp và cảm giác đói cồn cào. Ở mức độ nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng hoa mắt, nhìn mờ, chóng mặt, đau đầu, lú lẫn, nói ngọng hoặc đi đứng loạng choạng.

Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, hạ đường huyết quá mức sẽ dẫn tới co giật, mất ý thức, hôn mê sâu và có nguy cơ tổn thương não không hồi phục. Việc theo dõi sát các biến đổi trên cơ thể kết hợp kiểm tra ngay bằng máy đo đường huyết cá nhân giúp xác định chính xác tình trạng để áp dụng biện pháp sơ cứu phù hợp.

Quy tắc sơ cứu nhanh cho người còn tỉnh táo

Đối với người bệnh còn tỉnh táo và có thể nuốt an toàn, quy tắc 15-15 là phương pháp chuẩn mực được khuyến cáo rộng rãi. Ngay khi phát hiện hạ đường huyết, hãy cho người bệnh bổ sung ngay mười lăm gam carbohydrate dạng tác dụng nhanh. Lượng này tương đương với ba đến bốn viên đường, nửa cốc nước ép trái cây ngọt hoặc nước ngọt thông thường, hoặc một thìa canh mật ong pha với nước ấm.

Sau khi dùng đồ ngọt, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi tuyệt đối trong mười lăm phút. Tiếp đó, sử dụng máy đo đường huyết cá nhân để kiểm tra lại chỉ số. Nếu đường huyết vẫn chưa đạt mức an toàn trên bốn milimol trên lít hoặc triệu chứng chưa cải thiện, tiếp tục lặp lại các bước bổ sung mười lăm gam đường nhanh và kiểm tra lại sau mười lăm phút. Khi đường huyết đã ổn định, người bệnh nên ăn thêm một bữa nhẹ chứa tinh bột chậm như bánh quy giòn hoặc một mẩu bánh mì để tránh nguy cơ tụt đường huyết tái phát.

Xử trí cấp cứu khi người bệnh mất ý thức

Trong tình huống người bệnh rơi vào trạng thái lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh hoàn toàn, nguy cơ sặc dị vật vào đường thở là vô cùng lớn. Tuyệt đối không cố gắng đổ nước đường, nhét kẹo hoặc thức ăn vào miệng nạn nhân vì có thể gây tắc nghẽn đường hô hấp dẫn đến ngạt thở hoặc viêm phổi hít nguy hiểm.

Lúc này, người chăm sóc cần đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên ở tư thế hồi sức an toàn nhằm giữ thông thoáng đường thở và phòng tránh tụt lưỡi. Nếu người nhà đã được bác sĩ hướng dẫn sử dụng bút tiêm glucagon khẩn cấp, hãy thực hiện tiêm bắp hoặc tiêm dưới da theo đúng hướng dẫn chuyên môn. Đồng thời, cần lập tức gọi cấp cứu y tế hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khoa hồi sức cấp cứu gần nhất để được nhân viên y tế truyền glucose tĩnh mạch kịp thời.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết tái phát

Để phòng tránh những cơn hạ đường huyết nghiêm trọng tái phát, người bệnh đái tháo đường cần chủ động xây dựng lối sống khoa học và tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ. Bữa ăn hàng ngày nên diễn ra đúng giờ, không bỏ bữa hoặc nhịn đói quá lâu, đặc biệt là khi đang sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin. Khẩu phần ăn cần cân đối giữa tinh bột, chất đạm, chất xơ và chất béo lành mạnh.

Người bệnh nên hình thành thói quen luôn mang theo bên mình vài viên kẹo ngọt hoặc gói đường nhỏ cùng thẻ thông tin người bệnh đái tháo đường để dùng khi khẩn cấp. Trước và sau khi tập luyện thể dục thể thao, cần kiểm tra đường huyết và có thể bổ sung bữa ăn nhẹ nếu cần. Đồng thời, việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ chuyên khoa nội tiết theo dõi hiệu quả điều trị và điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp với thể trạng của từng giai đoạn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin sơ cứu trên đây nhằm mục đích cung cấp kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống khi đang trong trạng thái lơ mơ hoặc bất tỉnh vì nguy cơ sặc đường thở rất cao. Mọi trường hợp hạ đường huyết nặng hoặc tái diễn nhiều lần cần được thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa để xác định nguyên nhân và điều chỉnh thuốc an toàn.

Tóm tắt

Xử trí kịp thời và đúng cách tình trạng tụt đường huyết giúp bảo vệ an toàn cho não bộ và tính mạng của người bệnh. Việc tuân thủ quy tắc bổ sung đường nhanh, giữ bình tĩnh và ghi chép lại biến cố để trao đổi với bác sĩ điều trị là chìa khóa then chốt giúp kiểm soát đái tháo đường ổn định, lâu dài.