Cách xử trí khi bị hạ đường huyết đột ngột và biện pháp phòng ngừa

Xử trí hạ đường huyết đột ngột là gì?

Hạ đường huyết là hiện tượng suy giảm nồng độ đường trong máu, dẫn đến tình trạng các mô và cơ quan trong cơ thể không nhận đủ lượng glucose cần thiết để duy trì hoạt động bình thường. Đây là một biến cố y khoa thường gặp nhất ở những người đang điều trị bệnh đái tháo đường bằng thuốc kích thích tiết insulin hoặc tiêm insulin trực tiếp, tuy nhiên tình trạng này cũng có thể xảy ra ở người khỏe mạnh khi nhịn đói kéo dài, làm việc quá sức hoặc do một số rối loạn chuyển hóa khác.

Ở trạng thái sinh lý bình thường, cơ thể có cơ chế điều hòa chặt chẽ nhằm duy trì lượng đường huyết ổn định. Khi đường huyết sụt giảm nhanh chóng, cơ thể sẽ lập tức phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh giao cảm để tiết ra các hormone đối kháng nhằm nâng đường huyết. Nếu các cơ chế bù trừ này không kịp đáp ứng, người bệnh sẽ nhanh chóng xuất hiện các biểu hiện lâm sàng từ nhẹ đến nặng. Hiểu rõ bản chất của hạ đường huyết là bước đầu tiên giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân và hỗ trợ người xung quanh kịp thời.

Các dấu hiệu nhận biết sớm cơn hạ đường huyết

Cơn hạ đường huyết thường khởi phát khá nhanh và biểu hiện rõ rệt qua hệ thần kinh thực vật và tình trạng thiếu năng lượng ở não bộ. Người bệnh thường cảm thấy đói cồn cào, run tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh và cảm giác hồi hộp, bồn chồn. Ngoài ra, tình trạng hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ hoặc tê quanh môi và đầu ngón tay cũng rất phổ biến.

Nếu mức đường trong máu tiếp tục sụt giảm mà không được can thiệp kịp thời, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu thần kinh nặng hơn như lú lẫn, nói nhảm, mất định hướng không gian, vụng về trong cử động hoặc thay đổi tính khí bất thường. Nhận diện các tín hiệu cảnh báo này ngay từ những phút đầu tiên là yếu tố quyết định để xử trí thành công trước khi người bệnh rơi vào trạng thái nguy kịch.

Hướng dẫn xử trí nhanh tại chỗ khi người bệnh còn tỉnh táo

Khi phát hiện các dấu hiệu hạ đường huyết và người bệnh vẫn còn tỉnh táo, có khả năng nuốt an toàn, cần cho người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ ở nơi thoáng mát và bổ sung ngay carbohydrate hấp thu nhanh. Lượng carbohydrate tiêu chuẩn cho một lần xử trí tương đương mười lăm gam, có thể sử dụng ba đến bốn viên kẹo ngọt, nửa ly nước ép trái cây, nửa lon nước ngọt thông thường hoặc một thìa canh đường pha trong nước ấm.

Sau khi nạp đường khoảng mười lăm phút, người bệnh cần được kiểm tra lại chỉ số đường huyết nếu có sẵn máy đo cá nhân tại nhà. Nếu các triệu chứng chưa thuyên giảm hoặc mức đường huyết vẫn ở mức thấp, hãy lặp lại việc bổ sung thêm một khẩu phần đường tương tự. Khi các triệu chứng đã ổn định hoàn toàn, nếu bữa ăn chính tiếp theo còn xa trên một giờ, người bệnh nên ăn nhẹ một phần tinh bột phức hợp như lát bánh mì hoặc vài chiếc bánh quy để duy trì nồng độ đường ổn định.

Cách ứng phó khẩn cấp khi người bệnh mất ý thức hoặc co giật

Trong trường hợp hạ đường huyết chuyển biến nặng khiến người bệnh lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh hoàn toàn, nguyên tắc xử trí cần thay đổi để bảo vệ tính mạng. Người xung quanh tuyệt đối không cố ép người bệnh uống nước đường, ngậm kẹo hay ăn bất kỳ thực phẩm nào, bởi hành động này rất dễ dẫn đến phản xạ sặc, gây dị vật đường thở và ngạt thở cấp tính.

Thay vào đó, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn sang một bên để đường thở thông thoáng và tránh hít sặc chất nôn nếu có. Nếu người bệnh có người nhà được đào tạo y tế và có sẵn bút tiêm glucagon theo chỉ định của bác sĩ, có thể tiến hành tiêm dưới da hoặc bắp thịt theo đúng hướng dẫn. Đồng thời, cần liên hệ ngay trung tâm cấp cứu y tế hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất để được truyền dung dịch glucose tĩnh mạch kịp thời.

Nguyên nhân thường gặp và cách phòng tránh tụt đường huyết tái phát

Tình trạng tụt đường huyết đột ngột thường bắt nguồn từ việc sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin quá liều so với nhu cầu cơ thể, bỏ bữa ăn, ăn quá ít tinh bột sau khi dùng thuốc, hoặc vận động thể lực cường độ cao mà không bổ sung năng lượng phù hợp. Bên cạnh đó, việc sử dụng rượu bia khi đang đói cũng làm ức chế quá trình giải phóng đường từ gan, dẫn đến sụt giảm glucose máu nghiêm trọng.

Để chủ động phòng ngừa, người bệnh đái tháo đường cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch dùng thuốc và chế độ ăn đúng giờ theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Luôn chuẩn bị sẵn các viên kẹo ngọt hoặc gói đường nhỏ trong túi xách để sử dụng ngay khi ra ngoài. Việc theo dõi đường huyết định kỳ và trao đổi với nhân viên y tế mỗi khi có sự thay đổi về thói quen sinh hoạt hay lịch làm việc sẽ giúp kiểm soát bệnh an toàn và bền vững.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn xử trí ban đầu chỉ mang tính chất sơ cứu hỗ trợ và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh không được tự ý thay đổi liều lượng thuốc đái tháo đường hay insulin mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi cơn hạ đường huyết không cải thiện sau sơ cứu hoặc có biểu hiện mất ý thức, cần lập tức đưa người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Hạ đường huyết đột ngột là tình huống khẩn cấp cần được phát hiện và xử trí nhanh chóng bằng cách bổ sung đường hấp thu nhanh. Việc duy trì chế độ ăn đúng giờ, theo dõi chỉ số đường huyết định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết là giải pháp bền vững giúp hạn chế tối đa các đợt tái phát nguy hiểm.