Cách xử trí hạ huyết áp an toàn và nguyên nhân thường gặp

Hạ huyết áp là gì?

Huyết áp thấp hay hạ huyết áp phản ánh tình trạng áp lực dòng máu trong lòng động mạch không đủ mạnh để vận chuyển máu cùng oxy đến nuôi dưỡng các mô và cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là não bộ. Ở trạng thái bình thường, hệ thần kinh tự chủ và hệ mạch máu sẽ tự điều chỉnh trương lực nhằm giữ huyết áp ở mức cân bằng ổn định. Tuy nhiên, khi cơ chế bù trừ này hoạt động kém hiệu quả do thiếu hụt thể tích tuần hoàn, rối loạn dẫn truyền tim hoặc tác dụng phụ của thuốc, huyết áp sẽ sụt giảm đột ngột.

Người bị hạ huyết áp thường gặp các triệu chứng như hoa mắt, nhìn mờ, choáng váng khi thay đổi tư thế, da xanh tái, vã mồ hôi lạnh, nhịp thở nhanh nông và cảm giác hụt hơi. Nhận thức đúng về hạ huyết áp giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, không hoang mang nhưng cũng không được chủ quan trước các đợt tụt huyết áp tái diễn.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tụt huyết áp

Hạ huyết áp có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân sinh lý và bệnh lý khác nhau. Nguyên nhân thường gặp nhất trong sinh hoạt hàng ngày là tình trạng mất nước và điện giải do sốt cao, tiêu chảy, nôn ói kéo dài hoặc làm việc nặng nhọc dưới trời nắng nóng mà không bù đủ nước. Thiếu hụt thể tích tuần hoàn khiến lượng máu quay về tim giảm sút, kéo theo chỉ số huyết áp hạ thấp. Bên cạnh đó, thói quen bỏ bữa, suy dinh dưỡng hoặc thiếu máu mạn tính do thiếu sắt, vitamin B12 cũng làm suy giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu.

Ở góc độ bệnh học, các vấn đề tim mạch như nhịp tim chậm, suy tim, hẹp hở van tim có thể làm giảm cung lượng tim. Những bất thường nội tiết như suy tuyến thượng thận, bệnh lý tuyến giáp hoặc biến chứng thần kinh tự chủ ở bệnh nhân đái tháo đường cũng là căn nguyên khiến huyết áp mất kiểm soát. Ngoài ra, việc dùng thuốc điều trị tăng huyết áp quá liều, thuốc lợi tiểu, thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm cũng thường xuyên gây ra các cơn hạ huyết áp tư thế đứng.

Hướng dẫn xử trí nhanh và an toàn khi bị tụt huyết áp tại chỗ

Khi nhận thấy người bệnh có biểu hiện hoa mắt, choáng váng hoặc đứng không vững, điều ưu tiên hàng đầu là hỗ trợ người bệnh ngồi xuống hoặc nằm nghỉ ngay lập tức trên mặt phẳng an toàn, tránh để bệnh nhân té ngã gây chấn thương sọ não hoặc gãy xương. Nếu có thể, hãy kê cao hai chân của người bệnh cao hơn tim khoảng 20 đến 30 centimet nhằm thúc đẩy máu từ tĩnh mạch chi dưới nhanh chóng hồi lưu về tim và tưới máu cho não bộ.

Tiếp theo, hãy nới lỏng cổ áo, thắt lưng và giữ không gian xung quanh thông thoáng, tránh để đông người vây quanh gây ngột ngạt. Nếu người bệnh vẫn hoàn toàn tỉnh táo và có thể nuốt tốt, có thể cho uống một cốc nước lọc ấm, nước trà gừng ấm hoặc nước canh có chút muối nhẹ để hỗ trợ bù dịch và tăng thể tích lòng mạch. Tuyệt đối không cho người đang lơ mơ, hôn mê hoặc co giật uống nước hay ngậm bất kỳ loại kẹo, thực phẩm nào nhằm phòng ngừa biến chứng sặc đường thở nguy hiểm.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa hạ huyết áp tái phát lâu dài

Để hạn chế những đợt tụt huyết áp gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, người có cơ địa huyết áp thấp cần chú trọng duy trì chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng khoa học. Hằng ngày, nên uống đủ nước đều đặn, khoảng 1,5 đến 2 lít nước, và tăng thêm lượng nước khi tập luyện thể thao hoặc trong thời tiết oi bức. Chế độ ăn nên chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày thay vì ăn quá no vào một bữa, giúp hạn chế hiện tượng dồn máu quá mức về hệ tiêu hóa sau ăn làm tụt huyết áp.

Khi thay đổi tư thế từ nằm sang ngồi hoặc từ ngồi sang đứng, người bệnh cần thực hiện thật chậm rãi, hít thở sâu vài giây trước khi đứng dậy hẳn để cơ thể kịp thích nghi áp lực mạch máu. Với những người bị hạ huyết áp tư thế nặng, việc sử dụng tất áp lực y khoa ở cẳng chân theo chỉ dẫn của nhân viên y tế có thể giúp ngăn máu ứ trệ ở chi dưới. Đồng thời, nên duy trì tập luyện thể dục thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, yoga nhằm nâng cao độ đàn hồi thành mạch và cải thiện sức khỏe tim mạch tổng thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh không được tự ý mua thuốc nâng huyết áp, tự điều chỉnh liều thuốc tim mạch hoặc lạm dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi có các dấu hiệu nguy hiểm như ngất xỉu kéo dài, đau thắt ngực, khó thở dữ dội, lú lẫn, yếu liệt chi hoặc tụt huyết áp tái diễn nhiều lần, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Hạ huyết áp là tình trạng phổ biến nhưng không nên xem nhẹ vì có thể tiềm ẩn những bệnh lý tim mạch và nội tiết phức tạp. Nắm vững kỹ năng xử trí tại chỗ đúng cách, duy trì lối sống điều độ, bù đủ nước và thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa tim mạch sẽ giúp kiểm soát huyết áp ổn định, bảo vệ an toàn sức khỏe lâu dài.