Bị bong gân ngón tay út nên xử trí thế nào để mau lành?

Bong gân ngón tay út là gì?

Bong gân ngón tay út là tổn thương xảy ra ở hệ thống dây chằng nâng đỡ các khớp ngón tay, phổ biến nhất là khớp liên đốt gần hoặc khớp bàn ngón. Dây chằng bên và bản sụn sợi ở mặt lòng bàn tay chịu trách nhiệm duy trì độ vững chắc của ngón út trước các chuyển động vặn xoắn hoặc uốn cong bất thường. Khi ngón tay bị bẻ quặt ra sau hoặc va đập trực tiếp vào vật cứng như quả bóng, bề mặt sàn, lực ép vượt ngưỡng đàn hồi sẽ khiến sợi collagen của dây chằng bị tổn thương.

Mức độ bong gân có thể chia từ nhẹ với vài sợi vi thể bị kéo giãn, mức độ trung bình khi dây chằng rách một phần, đến mức độ nặng khi rách hoàn toàn kèm mất vững khớp. Hiểu rõ bản chất chấn thương giúp người bệnh chủ động thực hiện các biện pháp chăm sóc tại chỗ, tránh nhầm lẫn với trật khớp hoặc gãy xương đốt ngón.

Thực hiện sơ cứu ban đầu theo nguyên tắc RICE

Ngay sau khi chấn thương xảy ra, việc áp dụng phác đồ RICE kinh điển bao gồm nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và kê cao là bước can thiệp quan trọng hàng đầu. Trước tiên, người bệnh cần dừng ngay mọi vận động của bàn tay, tháo bỏ nhẫn hoặc phụ kiện ở ngón út nhằm tránh tình trạng chèn ép mạch máu khi ngón tay bắt đầu sưng to.

Tiếp theo, hãy chườm lạnh bằng túi đá bọc qua một lớp khăn mỏng trong khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, lặp lại sau mỗi 2 đến 3 giờ trong hai ngày đầu tiên. Nhiệt độ lạnh giúp co mạch máu tại chỗ, từ đó giảm lưu lượng máu đến vùng tổn thương, hạn chế phù nề và ức chế các thụ thể dẫn truyền cảm giác đau.

Bên cạnh đó, việc quấn băng thun nhẹ nhàng quanh ngón tay và bàn tay giúp tạo áp lực vừa phải để ngăn dịch tích tụ. Bệnh nhân cũng nên kê bàn tay cao hơn mức của tim khi nghỉ ngơi hoặc khi ngủ để tạo thuận lợi cho tuần hoàn tĩnh mạch hồi lưu, giúp vùng sưng xẹp xuống nhanh hơn.

Cố định ngón tay út bằng phương pháp nẹp ngón lân cận

Bảo vệ ngón tay út khỏi các chuyển động vặn xoắn là yếu tố cốt lõi giúp các đầu sợi dây chằng có điều kiện liền lại tự nhiên. Phương pháp đơn giản và phổ biến nhất có thể áp dụng tại nhà là kỹ thuật nẹp ngón lân cận, tức là dùng ngón áp út khỏe mạnh bên cạnh làm nẹp tự nhiên cho ngón út bị tổn thương.

Để thực hiện, người chăm sóc đặt một miếng gạc mỏng hoặc bông đệm giữa hai ngón tay nhằm hút ẩm và ngăn ngừa trầy xước da do cọ xát. Sau đó, dùng băng dính y tế dán cố định ngón út cùng ngón áp út ở hai vị trí, một vòng ở phía trên và một vòng ở phía dưới khớp ngón tay bị đau. Tuyệt đối không quấn băng dính trực tiếp đè lên vị trí khớp đang sưng viêm để tránh làm cản trở tuần hoàn và gia tăng áp lực tại chỗ.

Thời gian cố định thường kéo dài từ vài ngày đến hai tuần tùy theo mức độ tổn thương thực tế. Kỹ thuật này vừa giúp giữ vững khớp vừa cho phép ngón tay có những cử động gập duỗi nhẹ nhàng, hạn chế tình trạng teo cơ hay đông cứng khớp sau chấn thương.

Những sai lầm phổ biến cần tuyệt đối tránh khi bị bong gân

Nhiều người có thói quen xoa bóp dầu nóng, rượu thuốc hoặc chườm ấm ngay sau khi ngón tay bị chấn thương vì nghĩ rằng nhiệt nóng sẽ làm tan máu bầm. Đây là quan niệm rất sai lầm vì nhiệt độ cao gây giãn mạch, kích thích lượng máu đổ dồn về vùng tổn thương nhiều hơn, khiến ngón tay sưng to hơn và làm tăng nguy cơ tụ máu sâu dưới mô mềm.

Một sai lầm nguy hiểm khác là cố gắng bẻ, giật hoặc nắn chỉnh ngón tay với hy vọng đưa khớp về vị trí cũ. Nếu dây chằng đang bị rách một phần hoặc có vết nứt xương kèm theo, động tác giật mạnh có thể làm đứt hoàn toàn dây chằng hoặc biến tổn thương kín thành gãy xương di lệch phức tạp.

Ngoài ra, việc tiếp tục mang vác vật nặng, chơi thể thao hoặc cố gập ngón tay để thử xem còn đau hay không sẽ cản trở quá trình hình thành sợi mô liên kết mới. Người bệnh cần giữ ngón tay ở trạng thái tĩnh và để quá trình lành thương diễn ra tuần tự theo sinh lý cơ thể.

Nhận biết các dấu hiệu tổn thương nặng cần đi khám bác sĩ

Mặc dù phần lớn các trường hợp bong gân nhẹ có thể tự hồi phục, người bệnh không nên chủ quan nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường cảnh báo chấn thương cấu trúc nghiêm trọng. Biểu hiện rõ nhất là ngón tay út bị biến dạng, lệch trục sang một bên, hoặc khớp ngón tay bị kẹt cứng hoàn toàn không thể gập duỗi tự chủ.

Cảm giác tê bì, mất cảm giác, da ngón tay trở nên trắng bệch hoặc tím tái lạnh ngắt là triệu chứng cho thấy bó mạch thần kinh ngón tay đang bị chèn ép nặng nề. Tình trạng này đòi hỏi phải được đánh giá y tế khẩn cấp để ngăn ngừa tổn thương mô vĩnh viễn.

Ngoài ra, nếu sau 3 đến 5 ngày chăm sóc đúng cách mà mức độ đau nhức không hề thuyên giảm, vết bầm tím lan rộng xuống lòng bàn tay hoặc ngón tay có dấu hiệu lỏng lẻo rõ rệt khi cử động, bệnh nhân cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Bác sĩ sẽ chỉ định chụp phim X-quang để loại trừ gãy xương đốt ngón hoặc trật khớp trước khi đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán từ chuyên gia y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc giảm đau hay kháng viêm đường uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ. Không tự ý bẻ khớp, nắn chỉnh xương hoặc đắp các loại lá cây không rõ nguồn gốc lên da vì có thể gây nhiễm trùng mô mềm và làm tổn thương thêm trầm trọng.

Tóm tắt

Bong gân ngón tay út cần được xử trí kịp thời và đúng khoa học ngay từ những giờ đầu sau tai nạn. Nghỉ ngơi hợp lý, chườm lạnh, nẹp ngón lân cận và chủ động thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp ngón tay hồi phục vận động trọn vẹn, phòng tránh biến chứng lỏng khớp hoặc thoái hóa khớp về sau.