Cách xử trí bỏng điện đúng cách và những lưu ý an toàn quan trọng

Cách xử trí bỏng điện là gì?

Bỏng điện xảy ra khi cơ thể con người tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nguồn điện, khiến dòng điện chạy qua các mô tế bào và sinh ra nhiệt lượng lớn. Khác với bỏng nhiệt thông thường vốn chỉ gây tổn hại từ ngoài vào trong, bỏng do dòng điện thường gây tổn thương theo đường dẫn truyền của dòng điện từ điểm vào đến điểm ra.

Mức độ nghiêm trọng của bỏng điện phụ thuộc vào điện áp, cường độ dòng điện, loại dòng điện một chiều hay xoay chiều, đường đi của dòng điện qua các cơ quan nhạy cảm như tim hay não, và thời gian tiếp xúc của nạn nhân. Dòng điện có thể gây bỏng sâu đến tận màng xương, tổn thương thần kinh mạch máu, làm rối loạn nhịp tim và phá hủy cấu trúc cơ bắp, khiến việc nhận biết và xử trí đúng trở thành yêu cầu sống còn.

Ngắt nguồn điện và bảo đảm an toàn trước khi tiếp cận nạn nhân

Nguyên tắc tối thượng khi tiếp cận tai nạn điện là phải đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người cứu hộ. Dòng điện có thể truyền qua cơ thể nạn nhân sang người khác nếu tiếp xúc trực tiếp. Người hỗ trợ cần lập tức ngắt cầu dao tổng, rút phích cắm hoặc gạt cầu chì. Nếu không thể ngắt nguồn ngay, hãy đứng trên vật cách điện khô ráo như ván gỗ khô, thảm cao su hoặc tập sách dày, sau đó dùng gậy gỗ khô, chổi nhựa hoặc vật liệu không dẫn điện gạt dây điện ra xa nạn nhân. Tuyệt đối không chạm tay trần vào người bị nạn khi nguồn điện chưa được ngắt dứt điểm.

Trong trường hợp tai nạn do điện cao thế hoặc dây điện đứt rơi trên đường, khu vực xung quanh có thể xuất hiện điện thế bước vô cùng nguy hiểm. Người cứu hộ không được tự ý tiến lại gần trong bán kính nguy hiểm, cần giữ khoảng cách an toàn ít nhất 10 đến 15 mét, lập tức báo cho cơ quan quản lý điện lực ngắt điện khu vực và gọi cấp cứu y tế khẩn cấp 115. Mọi hành động vội vàng khi hiện trường chưa an toàn đều có thể gây thêm thương vong nghiêm trọng.

Đánh giá dấu hiệu sinh tồn và hồi sức tim phổi khẩn cấp

Ngay sau khi tách nạn nhân khỏi dòng điện an toàn, người sơ cứu cần đánh giá nhanh tri giác, nhịp thở và mạch đập. Nếu nạn nhân bất tỉnh, không thở hoặc thở ngáp cá, cần tiến hành hồi sức tim phổi CPR ngay lập tức. Đặt nạn nhân nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, thực hiện ép tim ngoài lồng ngực liên tục với tần số khoảng 100 đến 120 lần mỗi phút, kết hợp khai thông đường thở và hà hơi thổi ngạt nếu đã được huấn luyện kỹ năng. Việc duy trì tuần hoàn và hô hấp trong những phút đầu có ý nghĩa sống còn để ngăn ngừa tổn thương não không hồi phục.

Nếu nạn nhân còn tỉnh táo và tự thở được, hãy đặt người bệnh nằm ở tư thế thoải mái, đầu hơi thấp và nghiêng sang một bên để tránh nguy cơ hít sặc dịch nôn. Kiểm tra nhanh xem nạn nhân có bị chấn thương cột sống cổ, gãy xương hoặc chấn thương sọ não đi kèm do ngã sau cú giật điện hay không. Giữ ấm cơ thể bằng chăn mỏng, trấn an tinh thần và tuyệt đối không cho nạn nhân uống nước hay ăn bất cứ thứ gì trong giai đoạn này nhằm phòng ngừa biến chứng khi cần gây mê cấp cứu.

Chăm sóc và bảo vệ tổn thương da tại chỗ đúng cách

Vết thương bỏng điện thường có điểm dòng điện đi vào và điểm đi ra trên cơ thể. Tại các vị trí này, tổn thương da có thể biểu hiện từ vết cháy sém nhẹ đến hoại tử sâu, cháy than. Việc chăm sóc vết bỏng tại chỗ cần thực hiện cẩn trọng: có thể xối rửa nhẹ nhàng dưới vòi nước sạch mát ở nhiệt độ phòng trong khoảng 10 đến 15 phút để hạ nhiệt mô xung quanh nếu vết thương không quá sâu và nạn nhân không bị hạ thân nhiệt. Tránh dùng vòi nước áp lực mạnh xịt trực tiếp vào vết thương làm trợt da.

Sau khi làm mát nhẹ, sử dụng gạc y tế vô trùng hoặc vải sạch, khô phủ nhẹ lên tổn thương rồi băng lỏng tay để bảo vệ vết thương khỏi bụi bẩn từ môi trường bên ngoài. Tuyệt đối không tự ý bôi thuốc mỡ, dầu mù tạt, kem đánh răng, mỡ trăn, lá cây hoặc bất kỳ dung dịch dân gian nào lên vết thương. Những chất này không chỉ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mô hạt mà còn khiến bác sĩ gặp nhiều trở ngại khi đánh giá độ sâu vết bỏng tại phòng cấp cứu. Tháo bỏ nhanh nhẫn, đồng hồ hoặc vòng tay ở chi bị bỏng trước khi hiện tượng phù nề xuất hiện.

Cảnh giác với tổn thương nội tạng và biến chứng sâu do dòng điện

Điểm đặc thù nguy hiểm nhất của bỏng điện là hiện tượng tổn thương tàng hình. Dòng điện khi truyền qua cơ thể sẽ sinh nhiệt lượng lớn dọc theo các mô có điện trở, gây tổn thương nặng cho mạch máu, dây thần kinh và khối cơ sâu bên dưới, trong khi bề mặt da có thể chỉ để lại vết cháy nhỏ. Hoại tử cơ sâu có thể giải phóng một lượng lớn myoglobin vào máu, dẫn đến hội chứng tiêu cơ vân và tắc nghẽn ống thận, gây suy thận cấp nếu không được bù dịch và điều trị tích cực bằng y khoa kịp thời.

Bên cạnh đó, dòng điện chạy qua lồng ngực rất dễ làm gián đoạn hệ thống dẫn truyền điện học của tim, gây ra các rối loạn nhịp tim nguy hiểm như rung thất, nhịp nhanh thất hoặc ngừng tim đột ngột, thậm chí xuất hiện vài giờ sau tai nạn. Dòng điện cũng có thể gây co giật cơ dữ dội dẫn đến gãy xương ngầm hoặc trật khớp vai. Do đó, tất cả các trường hợp bỏng điện, dù nhìn bên ngoài có vẻ nhẹ, đều bắt buộc phải được chuyển đến bệnh viện để theo dõi điện tâm đồ, xét nghiệm chức năng thận và đánh giá chuyên khoa toàn diện.

Lưu ý an toàn

Người sơ cứu chỉ can thiệp khi đã bảo đảm tuyệt đối an toàn nguồn điện xung quanh. Không chườm đá lạnh trực tiếp, không ngâm toàn bộ cơ thể nạn nhân vào nước lạnh vì dễ gây hạ thân nhiệt. Không tự ý dùng thuốc giảm đau dạng tiêm hay bôi các chất lạ lên vết thương. Mọi nạn nhân bị bỏng điện bắt buộc phải được nhân viên y tế thăm khám, không được tự điều trị tại nhà dù bên ngoài vết thương trông có vẻ nhẹ.

Tóm tắt

Xử trí bỏng điện đòi hỏi sự bình tĩnh, tuân thủ nguyên tắc an toàn hiện trường và nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế. Việc hiểu đúng tính chất nguy hiểm của tổn thương điện sẽ giúp người hỗ trợ hành động chuẩn xác, bảo vệ tính mạng bản thân và tăng cơ hội hồi phục tốt nhất cho người bị nạn.