Cách xử trí an toàn khi cơn tăng huyết áp đột ngột xuất hiện

Xử trí cơn tăng huyết áp

Cơn tăng huyết áp là hiện tượng chỉ số huyết áp tâm thu hoặc huyết áp tâm trương gia tăng đáng kể so với mức bình thường của người bệnh trong một thời điểm nhất định. Tình trạng này có thể khởi phát sau những đợt xúc động mạnh, căng thẳng tâm lý kéo dài, mất ngủ, gắng sức quá mức, thay đổi thời tiết đột ngột hoặc do người bệnh quên uống thuốc hạ áp hàng ngày. Về mặt y học, sự gia tăng áp lực dòng máu lên thành động mạch nếu không được phát hiện và xử lý thích hợp có thể gây quá tải cho hệ tuần hoàn, làm tăng nguy cơ tổn thương các cơ quan đích như não bộ, cơ tim, đáy mắt và thận. Việc hiểu đúng bản chất của cơn tăng huyết áp giúp người bệnh tránh tâm lý hoảng loạn, không áp dụng các biện pháp truyền miệng thiếu căn cứ và biết cách phối hợp nhịp nhàng với bác sĩ chuyên khoa.

Dừng mọi hoạt động và ổn định tâm lý ở tư thế an toàn

Khi cảm thấy các dấu hiệu nghi ngờ huyết áp tăng cao như nặng đầu, hoa mắt, hồi hộp hoặc căng thẳng vùng gáy, việc đầu tiên người bệnh cần làm là dừng ngay toàn bộ công việc đang thực hiện. Người bệnh hãy chọn một nơi yên tĩnh, thoáng gió, nhiệt độ ổn định để ngồi tựa lưng thoải mái hoặc nằm với phần đầu nâng cao nhẹ. Tránh cử động mạnh, không vội vàng đi lại, không leo cầu thang và nới lỏng bớt cúc áo, thắt lưng để cơ thể được thư giãn hoàn toàn.

Trạng thái căng thẳng và sợ hãi kích thích hệ thần kinh giao cảm giải phóng thêm hormone adrenaline, khiến nhịp tim đập nhanh và làm chỉ số huyết áp tiếp tục leo thang. Người bệnh có thể nhắm mắt lại, hít thở sâu bằng mũi và thở ra từ từ bằng miệng trong vài phút để ổn định tâm lý. Người nhà đi cùng cần giữ thái độ bình tĩnh, tránh vây quanh quá đông hoặc thể hiện sự hốt hoảng làm người bệnh thêm lo lắng. Không cho người bệnh uống các loại nước chanh đặc, trà sâm, nước gừng hay rượu bia trong thời điểm này vì những thức uống này chưa có bằng chứng y khoa về khả năng kiểm soát cơn tăng áp và thậm chí có thể gây bất lợi cho tim mạch.

Kiểm tra lại chỉ số huyết áp đúng quy trình kỹ thuật

Sau khi đã ngồi nghỉ ngơi thư giãn khoảng 5 đến 10 phút, người bệnh hoặc người nhà cần tiến hành kiểm tra chỉ số huyết áp bằng máy đo bắp tay đã được kiểm chuẩn. Khi đo, người bệnh ngồi thẳng lưng trên ghế có tựa, hai bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn, cánh tay đặt trên bàn sao cho vòng bít ở vị trí ngang với tim. Tuyệt đối không nói chuyện, không cử động tay và không bắt chéo chân trong suốt quá trình máy đang bơm xả hơi.

Nên thực hiện đo hai lần liên tiếp cách nhau khoảng 1 đến 2 phút rồi lấy giá trị trung bình để có kết quả phản ánh đúng thực tế nhất. Đồng thời, hãy ghi chép cẩn thận hai chỉ số gồm huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương kèm theo giờ đo vào sổ theo dõi. Số liệu này là cơ sở quan trọng giúp nhân viên y tế nắm được diễn biến huyết áp khi tiếp nhận người bệnh. Nếu kết quả đo cho thấy chỉ số tăng cao nhưng người bệnh không có triệu chứng báo động nguy hiểm, việc tiếp tục nằm nghỉ và theo dõi lại sau 15 đến 30 phút là bước xử trí phù hợp, tránh tâm lý vội vã đưa ra quyết định sai lầm.

Thận trọng trong việc sử dụng thuốc hạ huyết áp

Một sai lầm rất phổ biến là nhiều người bệnh vội vã uống thêm một liều thuốc hạ áp, ngậm thuốc dưới lưỡi hoặc tìm các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc khi thấy số đo huyết áp tăng. Việc hạ áp quá nhanh và đột ngột có thể làm sụt giảm lưu lượng máu tưới đến não, tim và thận, dễ dẫn đến thiếu máu não cục bộ thoáng qua hoặc nhồi máu não nguy hiểm.

Người bệnh chỉ được phép sử dụng thuốc hạ huyết áp theo đúng đơn thuốc và hướng dẫn xử trí tình huống khẩn cấp mà bác sĩ tim mạch đã tư vấn trước đó. Tuyệt đối không tự ý dùng đơn thuốc của người khác, không tăng gấp đôi liều thường ngày và không sử dụng các loại thuốc hạ áp tác dụng nhanh chưa có chỉ định. Nếu người bệnh quên uống cữ thuốc định kỳ trong ngày, cần trao đổi nhanh qua điện thoại với bác sĩ điều trị hoặc nhân viên y tế để được hướng dẫn bổ sung liều thích hợp, thay vì tự phán đoán dựa trên cảm tính.

Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm cần trợ giúp y tế khẩn cấp

Người bệnh và người thân cần đặc biệt chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo tổn thương cơ quan đích. Khi cơn tăng huyết áp đi kèm với các biểu hiện như đau thắt ngực dữ dội, cảm giác đè nặng lan lên vai hoặc hàm, khó thở tăng dần khi nằm, đau đầu dữ dội không thuyên giảm, nhìn mờ đột ngột, méo miệng, nói ngọng, yếu hoặc tê liệt một bên tay chân, cần lập tức gọi xe cấp cứu y tế 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Đây có thể là biểu hiện của cơn tăng huyết áp cấp cứu đe dọa các biến chứng nặng nề như tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim cấp, phù phổi cấp hoặc bóc tách động mạch chủ. Trong thời gian chờ đợi xe cứu thương, cần để người bệnh nằm yên ở tư thế đầu cao khoảng 30 độ, tiếp tục nới rộng quần áo, đảm bảo đường thở thông thoáng và không ép người bệnh ăn uống bất cứ thứ gì để đề phòng sặc hoặc hít sặc vào đường hô hấp. Việc can thiệp y tế chuyên sâu tại bệnh viện là bắt buộc để kiểm soát huyết áp an toàn bằng đường truyền tĩnh mạch và theo dõi huyết động chặt chẽ.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng và nâng cao nhận thức y khoa, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý chích lễ đầu ngón tay, vắt chanh vào miệng người đang bất tỉnh hoặc tự mua các loại thuốc hạ áp mạnh để sử dụng. Mọi quyết định thay đổi liều lượng thuốc điều trị cần có sự đồng ý trực tiếp của bác sĩ tim mạch.

Tóm tắt

Cơn tăng huyết áp là tình huống cần được xử lý bình tĩnh, tuần tự và an toàn. Người bệnh không nên chủ quan nhưng cũng không nên hoảng loạn tự ý uống thuốc không đúng hướng dẫn. Việc duy trì thói quen kiểm tra huyết áp định kỳ, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ tim mạch và chủ động nhận biết dấu hiệu nguy hiểm là cách bảo vệ sức khỏe tim mạch hiệu quả nhất.