Cách xử lý khi ngộ độc paracetamol giúp người bệnh hồi phục nhanh chóng

Xử lý ngộ độc paracetamol là gì?

Paracetamol, hay còn gọi là acetaminophen, là thuốc không kê đơn được sử dụng rộng rãi để giảm các cơn đau từ nhẹ đến vừa và hạ thân nhiệt khi bị sốt. Ở liều điều trị thông thường, thuốc được chuyển hóa an toàn tại gan và bài tiết ra ngoài. Tuy nhiên, khi đưa một lượng lớn paracetamol vào cơ thể cùng lúc hoặc tích lũy liều cao liên tục trong nhiều ngày, các enzym chuyển hóa ở gan sẽ bị quá tải.

Tình trạng quá tải này làm tích tụ chất chuyển hóa trung gian có độc tính cao là N-acetyl-p-benzoquinone imine, thường viết tắt là NAPQI. Chất độc này làm cạn kiệt nguồn glutathione dự trữ của gan, dẫn đến phá hủy màng tế bào và gây hoại tử tế bào gan cấp tính. Ngộ độc paracetamol là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy gan cấp, do đó việc nhận diện sớm và can thiệp y tế khẩn cấp là yếu tố quyết định để bảo tồn chức năng gan cho người bệnh.

Các bước sơ cứu ban đầu tại nhà khi nghi ngờ quá liều paracetamol

Ngay khi phát hiện người bệnh uống quá liều paracetamol, gia đình cần ngừng ngay lập tức việc dùng thuốc. Tuyệt đối không cho người bệnh uống các loại nước lá, bài thuốc dân gian hoặc tự ý mua thuốc giải độc không rõ nguồn gốc.

Nếu người bệnh còn tỉnh táo hoàn toàn, cần giữ bình tĩnh, kiểm tra xem người bệnh đã uống thuốc lúc mấy giờ, số lượng viên hoặc liều lượng ước tính. Không nên cố gắng gây nôn tại nhà nếu không có hướng dẫn chuyên môn, vì động tác gây nôn không đúng kỹ thuật có thể gây sặc chất nôn vào phổi, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ.

Gia đình cần thu gom toàn bộ vỏ thuốc, vỉ thuốc hoặc chai siro mà người bệnh đã sử dụng mang theo đến bệnh viện. Đây là thông tin quan trọng giúp bác sĩ cấp cứu xác định chính xác thành phần và lượng paracetamol đã vào cơ thể.

Quy trình cấp cứu y tế và can thiệp chuyên khoa tại bệnh viện

Việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất cần được thực hiện khẩn trương, không nên chờ đợi xuất hiện các triệu chứng nặng mới nhập viện. Trong quá trình vận chuyển, nếu người bệnh nôn ói, cần đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn để tránh dịch nôn tràn vào đường hô hấp.

Tại phòng cấp cứu, các bác sĩ hồi sức cấp cứu sẽ đánh giá tình trạng tri giác, hô hấp và tuần hoàn. Bác sĩ có thể chỉ định rửa dạ dày hoặc sử dụng than hoạt tính nếu người bệnh đến sớm trong khoảng thời gian phù hợp sau khi uống thuốc.

Đồng thời, nhân viên y tế sẽ lấy máu xét nghiệm định lượng nồng độ paracetamol trong huyết thanh, kiểm tra men gan và chức năng đông máu để đánh giá mức độ tổn thương gan và lập phác đồ điều trị phù hợp.

Vai trò của thuốc giải độc đặc hiệu N-acetylcysteine

Phương pháp điều trị đặc hiệu trong ngộ độc paracetamol là sử dụng hoạt chất N-acetylcysteine. Thuốc này có tác dụng bổ sung nguồn glutathione dự trữ cho gan, giúp trung hòa chất chuyển hóa có độc tính cao là NAPQI, từ đó ngăn chặn sự hoại tử tế bào gan.

Hiệu quả bảo vệ gan của N-acetylcysteine đạt mức cao nhất khi được truyền tĩnh mạch hoặc uống trong vòng 8 giờ đầu sau thời điểm quá liều paracetamol. Tuy nhiên, ngay cả khi người bệnh đến muộn sau 8 giờ hoặc đã có biểu hiện tổn thương gan, việc điều trị giải độc vẫn mang lại nhiều lợi ích phục hồi.

Quá trình dùng thuốc giải độc phải được chỉ định và theo dõi sát sao bởi bác sĩ tại khoa hồi sức cấp cứu hoặc trung tâm chống độc để kịp thời xử trí các phản ứng quá mẫn nếu có.

Chăm sóc và theo dõi phục hồi chức năng gan sau ngộ độc paracetamol

Sau giai đoạn can thiệp cấp tính, người bệnh cần được theo dõi sát sao tại bệnh viện về chức năng gan, thận và các chỉ số đông máu trong nhiều ngày tiếp theo. Sự hồi phục của tế bào gan phụ thuộc vào liều lượng thuốc đã uống, thời gian bắt đầu can thiệp và thể trạng ban đầu của người bệnh.

Người bệnh cần tuyệt đối kiêng rượu bia và các chất kích thích có hại cho gan trong suốt quá trình điều trị và hồi phục. Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu hóa, uống đủ nước và hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ.

Trước khi xuất viện, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc nội khoa sẽ tư vấn lại chế độ sinh hoạt và hẹn lịch tái khám định kỳ để kiểm tra mức độ phục hồi hoàn toàn của gan.

Biện pháp phòng ngừa quá liều paracetamol trong gia đình

Để tránh nguy cơ ngộ độc paracetamol vô ý, người bệnh cần luôn đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng bất kỳ loại thuốc hạ sốt, giảm đau nào. Cần chú ý khoảng cách tối thiểu giữa các lần dùng thuốc và không vượt quá tổng liều khuyến cáo trong ngày.

Cần hết sức cẩn trọng khi sử dụng các loại thuốc cảm cúm dạng viên sủi, gói bột hoặc siro tổng hợp. Nhiều sản phẩm điều trị sổ mũi, nghẹt mũi có chứa sẵn paracetamol trong thành phần, nếu dùng kèm thêm viên hạ sốt sẽ dẫn đến tình trạng quá liều mà người bệnh không hề hay biết.

Bên cạnh đó, thuốc cần được bảo quản ở nơi cao ráo, có khóa an toàn, ngoài tầm với của trẻ em. Tuyệt đối không gọi thuốc là kẹo để dỗ trẻ uống thuốc, nhằm tránh trường hợp trẻ tự tìm uống khi không có người lớn.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa trực tiếp. Khi nghi ngờ uống quá liều paracetamol, gia đình cần đưa người bệnh đến bệnh viện hoặc trung tâm chống độc ngay lập tức, không tự ý điều trị hay áp dụng mẹo dân gian tại nhà.

Tóm tắt

Ngộ độc paracetamol là tai biến nguy hiểm có thể phòng ngừa nếu dùng thuốc đúng chỉ định. Khi nghi ngờ uống quá liều, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt để được điều trị kịp thời và bảo vệ chức năng gan.