Cách xử lý khi lên cơn hen suyễn tại nhà an toàn và đúng cách

Xử lý khi lên cơn hen suyễn tại nhà là gì?

Hen suyễn hay hen phế quản là một bệnh lý viêm mạn tính của đường hô hấp, đặc trưng bởi tình trạng phản ứng quá mức của phế quản trước các tác nhân kích thích. Khi cơn hen bùng phát, lớp niêm mạc lót bên trong đường thở phù nề, các cơ trơn bao quanh phế quản co thắt mạnh và dịch nhầy đặc quánh tiết ra nhiều làm thu hẹp khẩu kính đường dẫn khí. Người bệnh thường trải qua cảm giác nghẹt thở, nặng ngực, ho từng cơn và phát ra tiếng thở rít khò khè khi thở ra.

Mức độ nghiêm trọng của mỗi đợt phát tác có thể dao động từ nhẹ thoáng qua cho đến những cơn hen ác tính đe dọa trực tiếp tính mạng do thiếu oxy cấp. Việc sơ cứu tại chỗ không thay thế cho phác đồ điều trị toàn diện của bác sĩ chuyên khoa hô hấp, nhưng là bước can thiệp khẩn cấp nhằm tái thông khí tức thời và duy trì chức năng sống cho người bệnh.

Thực hiện tư thế ngồi phù hợp và giải phóng đường thở

Khi nhận thấy dấu hiệu co thắt phế quản, người bệnh cần dừng ngay lập tức mọi hoạt động thể lực và ngồi xuống một chiếc ghế tựa vững chắc. Tư thế tốt nhất là ngồi thẳng lưng, hơi nghiêng người về phía trước và đặt hai tay lên đầu gối hoặc mặt bàn để giảm tải áp lực cho lồng ngực. Tuyệt đối không được nằm xuống vì tư thế nằm sẽ khiến các tạng trong ổ bụng ép lên cơ hoành, làm hẹp thêm thể tích khoang ngực và cản trở đường thở lưu thông. Đồng thời, người nhà cần hỗ trợ nới lỏng cổ áo, cởi bớt thắt lưng hoặc áo khoác dày, giúp không khí lưu thông quanh vùng ngực và cổ dễ dàng hơn. Cần giữ không gian xung quanh người bệnh thật thoáng mát, yên tĩnh, tránh để quá đông người vây quanh gây ngột ngạt và gia tăng cảm giác hoảng loạn.

Sử dụng bình xịt cắt cơn đúng kỹ thuật y khoa

Ngay sau khi ổn định tư thế ngồi, người bệnh hoặc người nhà cần đưa ngay bình xịt định liều chứa hoạt chất giãn phế quản tác dụng nhanh đã được bác sĩ chỉ định sẵn. Trước khi sử dụng, cần tháo nắp bảo vệ, lắc đều bình thuốc theo chiều dọc và gắn vào buồng đệm nếu có. Người bệnh thở ra nhẹ nhàng hết mức có thể, ngậm kín ống ngậm, ấn dứt khoát một nhát xịt đồng thời hít vào thật sâu và chậm qua đường miệng. Sau khi hít thuốc, người bệnh cần giữ hơi thở trong khoảng năm đến mười giây hoặc lâu nhất có thể trong khả năng để các hạt khí dung lắng đọng sâu vào tiểu phế quản, sau đó mới thở ra từ từ. Nếu cần dùng liều tiếp theo theo phác đồ cá nhân, cần đợi khoảng một phút trước khi thực hiện nhát xịt kế tiếp.

Cách ly tác nhân kích ứng và giữ ổn định tâm lý

Môi trường xung quanh có thể chứa các yếu tố dị nguyên kích hoạt cơn co thắt phế quản dữ dội hơn, do đó việc cách ly ngay lập tức là bước bắt buộc. Người nhà cần đưa người bệnh rời khỏi khu vực có khói thuốc lá, khói bếp than, mùi hương xịt phòng, phấn hoa, lông thú nuôi hoặc bụi bặm công trình. Nếu nhiệt độ phòng đang quá lạnh hoặc có gió lùa mạnh từ máy điều hòa hay quạt điện thổi trực tiếp vào mặt, cần chỉnh hướng gió ra xa và giữ ấm nhẹ nhàng vùng cổ họng. Trong suốt quá trình này, người nhà cần giữ thái độ điềm tĩnh, trấn an tinh thần người bệnh bằng lời nói nhẹ nhàng, tránh thể hiện sự hoảng sợ tột độ vì cảm giác căng thẳng thần kinh sẽ làm tăng nhịp thở nông và khiến tình trạng khó thở trở nên trầm trọng hơn.

Nhận biết các dấu hiệu nguy kịch cần cấp cứu khẩn cấp

Sau khi sử dụng thuốc cắt cơn theo chỉ dẫn, người nhà cần theo dõi sát sao biểu hiện của người bệnh trong khoảng mười đến hai mươi phút tiếp theo. Cần gọi xe cấp cứu y tế hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện nguy kịch như: người bệnh không thể nói hết một câu trọn vẹn do đứt hơi, cánh mũi phập phồng, da tái nhợt hoặc môi và đầu ngón tay tím tái, hõm ức và khoảng liên sườn co rút mạnh khi hít vào. Đặc biệt, nếu đã dùng thuốc cắt cơn theo đúng kế hoạch hành động mà tình trạng thở rít và khó thở không hề thuyên giảm, hoặc người bệnh có dấu hiệu lú lẫn, li bì thì tuyệt đối không được chần chừ chờ đợi tại nhà.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn sơ cứu chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay kế hoạch hành động hen cá nhân hóa từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tăng liều lượng hay lạm dụng thuốc xịt giãn phế quản vượt quá ngưỡng khuyến cáo y khoa, vì điều này có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim hoặc che lấp triệu chứng nguy kịch. Luôn chuẩn bị sẵn sàng số điện thoại cấp cứu y tế trong mọi tình huống.

Tóm tắt

Cơn hen suyễn cấp tính có thể diễn tiến rất nhanh và chuyển nặng khó lường. Nắm vững các bước sơ cứu tại chỗ, giữ tinh thần bình tĩnh và luôn mang theo thuốc cắt cơn dạng hít theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa hô hấp là nguyên tắc cốt lõi giúp người bệnh vượt qua cơn khó thở an toàn. Khi triệu chứng không thuyên giảm, người nhà cần nhanh chóng gọi cấp cứu y tế.