Cách tăng cường miễn dịch cho trẻ hay ốm vặt

Tăng miễn dịch cho trẻ

Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ hoạt động như một lá chắn bảo vệ cơ thể trước sự xâm nhập của vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng. Sau khi chào đời, trẻ nhận được một lượng kháng thể thụ động từ mẹ qua nhau thai và sữa mẹ, tuy nhiên lượng kháng thể này giảm dần sau khoảng 6 tháng tuổi. Trong khi đó, hệ thống miễn dịch chủ động của chính cơ thể trẻ phải mất nhiều năm tiếp xúc, tự sản xuất kháng thể mới dần trưởng thành hoàn toàn. Khoảng thời gian từ 6 tháng đến 3 tuổi thường được gọi là khoảng trống miễn dịch, khiến trẻ rất nhạy cảm với các bệnh viêm đường hô hấp trên, tiêu chảy nhiễm khuẩn hay cảm cúm. Hiện tượng trẻ ốm vài đợt mỗi năm khi bắt đầu đi học là diễn tiến sinh lý bình thường để hệ miễn dịch tích lũy trí nhớ miễn dịch, miễn là trẻ vẫn phát triển thể chất và tinh thần tốt.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng và đa dạng vi chất

Bữa ăn mỗi ngày đóng vai trò nền tảng trong việc tạo dựng hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể trẻ. Cha mẹ cần xây dựng thực đơn cân đối giữa 4 nhóm dưỡng chất chính gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo, cùng các vitamin và khoáng chất. Các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như vitamin A, vitamin C, vitamin D, kẽm, sắt và selen hỗ trợ trực tiếp quá trình sản sinh kháng thể và bảo vệ tế bào niêm mạc đường hô hấp cũng như đường tiêu hóa.

Nên khuyến khích trẻ ăn nhiều rau xanh thẫm, trái cây tươi có múi, thịt nạc, trứng, cá và các loại đậu đỗ. Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi, sữa mẹ là nguồn cung cấp kháng thể hoàn hảo và duy nhất giúp trẻ chống lại các bệnh truyền nhiễm. Với trẻ lớn hơn, chế độ ăn cần đa dạng màu sắc thực phẩm, tránh cho trẻ ăn quá nhiều đồ ngọt chế biến sẵn hoặc thức ăn nhanh vì lượng đường cao có thể làm suy giảm khả năng hoạt động của bạch cầu trong việc chống lại vi khuẩn và virus.

Bảo đảm giấc ngủ đủ và chất lượng cho sự hồi phục của cơ thể

Trong khi ngủ, cơ thể trẻ không chỉ hồi phục năng lượng mà còn tích cực sản xuất và giải phóng các cytokine, một loại protein quan trọng trong việc điều hòa miễn dịch và đáp ứng viêm. Trẻ bị thiếu ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức khuya thường xuyên sẽ có lượng cytokine thấp hơn bình thường, khiến hàng rào miễn dịch suy yếu và khả năng đề kháng trước các tác nhân gây nhiễm khuẩn đường hô hấp giảm đi đáng kể.

Thời gian ngủ cần thiết thay đổi theo từng độ tuổi phát triển của trẻ. Trẻ sơ sinh cần ngủ từ 14 đến 17 giờ mỗi ngày, trẻ từ 1 đến 2 tuổi cần khoảng 11 đến 14 giờ, và trẻ từ 3 đến 5 tuổi cần từ 10 đến 13 giờ bao gồm cả giấc ngủ trưa. Phụ huynh nên thiết lập khung giờ đi ngủ cố định, giữ không gian phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát, đủ tối, đồng thời hạn chế cho trẻ tiếp xúc với tivi, điện thoại hoặc máy tính bảng ít nhất một giờ trước khi đi ngủ để bé dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu.

Thực hiện tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch hẹn

Tiêm chủng là biện pháp y tế chủ động, kinh tế và hiệu quả nhất để xây dựng hệ miễn dịch bền vững cho trẻ trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Khi tiêm vắc xin, cơ thể trẻ được tập dượt để nhận diện và sản xuất kháng thể chống lại vi khuẩn hoặc virus cụ thể mà không phải trải qua đợt mắc bệnh thực sự với những biến chứng nặng nề.

Cha mẹ cần theo dõi sổ tiêm chủng và đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch các mũi trong chương trình tiêm chủng mở rộng cũng như các mũi vắc xin dịch vụ được khuyến cáo cho trẻ em. Những mũi tiêm phòng cúm mùa hàng năm, phế cầu khuẩn, viêm màng não, thủy đậu, sởi, quai bị, rubella và ho gà giúp giảm đáng kể số lần mắc bệnh viêm đường hô hấp dưới và giảm tỷ lệ phải nhập viện điều trị ở trẻ nhỏ. Trong trường hợp trẻ bị hoãn tiêm do ốm sốt, cần chủ động đưa trẻ đi tiêm bù sớm nhất ngay khi sức khỏe ổn định.

Tập thói quen vệ sinh cá nhân và duy trì không gian sống sạch sẽ

Đường hô hấp và tiêu hóa là hai ngõ vào phổ biến nhất của các loại mầm bệnh gây ốm vặt ở trẻ nhỏ. Bàn tay của trẻ thường xuyên tiếp xúc với sàn nhà, đồ chơi rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Rèn luyện cho trẻ thói quen rửa tay đúng cách bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây là biện pháp phòng bệnh đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rất lớn. Trẻ cần được rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi xì mũi hoặc chạm vào vật nuôi.

Bên cạnh đó, môi trường sống sạch sẽ cũng đóng vai trò trực tiếp trong việc bảo vệ đường thở non nớt của trẻ. Cần thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi bằng dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ. Giữ cho nhà cửa thông thoáng, hạn chế bụi bặm, nấm mốc và tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, bởi khói thuốc làm tê liệt các lông chuyển ở niêm mạc hô hấp, khiến trẻ dễ bị viêm phế quản và viêm phổi tái phát.

Khuyến khích vận động thể lực và tiếp xúc với không khí tự nhiên

Vận động thể chất hàng ngày giúp tăng cường lưu thông tuần hoàn máu, hỗ trợ các tế bào bạch cầu và kháng thể di chuyển nhanh chóng khắp cơ thể để phát hiện và ngăn chặn mầm bệnh kịp thời. Những đứa trẻ thường xuyên chạy nhảy, chơi đùa ngoài trời không chỉ có hệ cơ xương phát triển tốt mà còn có sức đề kháng vượt trội so với những trẻ ít vận động hoặc chỉ ngồi trong nhà tiếp xúc với thiết bị điện tử.

Các hoạt động ngoài trời vào khung giờ nắng dịu vào buổi sáng còn giúp cơ thể trẻ tự tổng hợp vitamin D tự nhiên dưới da, một yếu tố thiết yếu tham gia điều hòa cả miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thu được. Cha mẹ nên dành ít nhất 30 đến 60 phút mỗi ngày cùng con đi dạo, đạp xe, bơi lội hoặc chơi các trò vận động nhẹ nhàng. Khi ra ngoài, cần chú ý cho trẻ mặc trang phục phù hợp với thời tiết, tránh để trẻ bị lạnh đột ngột hoặc đổ mồ hôi nhiều làm ướt lưng dẫn đến nhiễm lạnh.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ cần lưu ý rằng thông tin chăm sóc sức khỏe cho trẻ chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ biến, không thay thế cho việc chẩn đoán và chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Không bao giờ được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt, thuốc kháng viêm hay các chế phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng liều cao cho trẻ uống khi chưa có hướng dẫn y tế. Việc lạm dụng thuốc không đúng nguyên nhân không những không giúp trẻ khỏe hơn mà còn có nguy cơ gây kháng kháng sinh và ngộ độc thuốc nguy hiểm.

Tóm tắt

Xây dựng hệ miễn dịch vững vàng cho trẻ là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự kiên nhẫn trong việc duy trì chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ, vệ sinh cá nhân và vận động thể lực mỗi ngày. Cha mẹ không nên kỳ vọng trẻ sẽ không bao giờ mắc bệnh, mà mục tiêu thực tế là giúp cơ thể trẻ phục hồi nhanh hơn và hạn chế tối đa nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện sức khỏe bất thường nào ở trẻ, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nhi luôn là lựa chọn an toàn và đúng đắn nhất.