Cách sơ cứu người bị ngất xỉu đúng cách và biện pháp phòng ngừa

Sơ cứu người bị ngất xỉu là gì?

Ngất xỉu, hay còn gọi là choáng ngất trong y khoa, xảy ra khi huyết áp giảm đột ngột khiến lưu lượng máu mang oxy và dưỡng chất cung cấp cho não bị gián đoạn tạm thời. Khi não thiếu oxy trong vài giây, các trung khu điều khiển ý thức và trương lực cơ lập tức ngừng hoạt động, khiến cơ thể ngã xuống. Tư thế ngã nằm ngang vô tình giúp đưa đầu về cùng mặt phẳng với tim, từ đó hỗ trợ máu lưu thông lên não thuận lợi hơn và giúp nạn nhân hồi tỉnh. Hiện tượng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ thanh thiếu niên đến người cao tuổi, xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau như phản xạ phế vị, căng thẳng tâm lý, mất nước, thay đổi tư thế đột ngột hoặc các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Hiểu rõ bản chất sinh lý của ngất xỉu giúp mọi người giữ được sự bình tĩnh để đưa ra giải pháp ứng phó kịp thời và chính xác.

Dấu hiệu cảnh báo sớm một người sắp ngất xỉu

Trước khi mất hoàn toàn ý thức, cơ thể thường phát ra những tín hiệu báo động khi lưu lượng tuần hoàn não bắt đầu suy giảm. Người bệnh có thể cảm thấy chóng mặt, xây xẩm mặt mày, hoa mắt, nhìn mờ hoặc nhìn thấy các đốm đen lượn lờ trước mắt. Kèm theo đó là cảm giác choáng váng, ù tai, khó giữ thăng bằng và bước chân lảo đảo.

Bên cạnh các rối loạn thị giác và thính giác, các biểu hiện thực vật cũng xuất hiện rõ nét. Da mặt người bệnh đột ngột tái nhợt, vã mồ hôi lạnh ở vùng trán, lòng bàn tay ẩm ướt và có cảm giác ớn lạnh dọc sống lưng. Một số trường hợp cảm thấy buồn nôn, cồn cào vùng thượng vị, tức ngực, thở dốc hoặc tim đập nhanh hồi hộp. Nhận biết sớm các triệu chứng tiền triệu này trong vòng vài giây đến vài phút trước khi ngã quỵ giúp người bệnh và người xung quanh kịp thời có biện pháp ứng phó, tìm chỗ ngồi hoặc nằm an toàn để tránh va đập mạnh.

Các bước sơ cứu người bị ngất xỉu tại chỗ chuẩn xác

Khi phát hiện người bị ngất xỉu, việc đầu tiên cần làm là nhanh chóng tiếp cận và đặt nạn nhân nằm ngửa trên một mặt phẳng an toàn, thoáng khí, tránh tụ tập đông người xung quanh. Dùng gối, balo hoặc quần áo cuộn lại để kê hai chân nạn nhân nâng cao hơn tim khoảng 30 cm. Tư thế này tận dụng trọng lực để tăng lưu lượng máu hồi lưu về tim và tưới máu lên não, giúp người bệnh nhanh chóng hồi tỉnh.

Đồng thời, cần nới lỏng khuy áo, cổ áo, cà vạt và thắt lưng để lồng ngực di động dễ dàng, giúp đường thở thông thoáng. Kiểm tra nhanh nhịp thở bằng cách quan sát chuyển động lồng ngực và áp má gần mũi miệng nạn nhân. Nếu người bệnh có nôn mửa hoặc tiết nhiều đờm dãi, hãy nhẹ nhàng xoay toàn bộ cơ thể sang tư thế nằm nghiêng an toàn để chất nôn không tràn vào đường hô hấp gây ngạt thở. Giữ ấm cơ thể nạn nhân bằng chăn mỏng nếu môi trường xung quanh lạnh ẩm.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí ngất xỉu

Trong quá trình xử trí, nhiều thói quen dân gian sai lầm có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng đến tính mạng của nạn nhân. Tuyệt đối không xúm đông quanh người bệnh làm cản trở lượng oxy cần thiết cho quá trình hô hấp. Không cố gắng nâng đầu hoặc ép người bệnh ngồi dậy quá sớm khi họ chưa hoàn toàn tỉnh táo, bởi hành động này làm giảm lượng máu lên não, khiến cơn ngất kéo dài hoặc tái phát ngay lập tức.

Sai lầm phổ biến khác là đổ nước, cho uống nước đường, vắt chanh hoặc nhét thuốc vào miệng nạn nhân khi họ chưa tỉnh hẳn. Khi ý thức chưa phục hồi, phản xạ nuốt bị ức chế, chất lỏng và dị vật rất dễ đi thẳng vào khí quản gây sặc phổi, co thắt thanh quản và ngạt thở cấp tính. Ngoài ra, việc cạo gió, giật tóc, cắt lể đầu ngón tay hay ấn mạnh vào nhân trung không mang lại hiệu quả phục hồi tuần hoàn mà còn gây đau đớn, tổn thương phần mềm và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Biện pháp phòng ngừa tình trạng ngất xỉu tái phát

Để giảm thiểu nguy cơ xuất hiện các cơn choáng ngất trong sinh hoạt hàng ngày, việc điều chỉnh thói quen và lối sống đóng vai trò then chốt. Cần duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày, đặc biệt trong những ngày thời tiết nắng nóng hoặc khi tập luyện thể dục thể thao đổ nhiều mồ hôi, nhằm duy trì thể tích tuần hoàn ổn định. Chế độ ăn uống cần bảo đảm đầy đủ chất dinh dưỡng, không bỏ bữa sáng để phòng ngừa tình trạng hạ đường huyết đột ngột.

Người có cơ địa huyết áp thấp hoặc nhạy cảm với thay đổi tư thế cần tránh đứng dậy đột ngột sau khi nằm hoặc ngồi lâu. Trước khi rời khỏi giường, hãy ngồi thả lỏng hai chân ở mép giường vài phút để huyết áp thích nghi dần. Tránh đứng bất động ở một tư thế quá lâu trong không gian ngột ngạt; nếu bắt buộc phải đứng, hãy co duỗi cơ bắp chân hoặc bắt chéo hai chân để ép máu tĩnh mạch trở về tim. Bên cạnh đó, việc hạn chế căng thẳng tâm lý, ngủ đủ giấc và tránh tắm nước quá nóng cũng góp phần ổn định phản xạ thần kinh thực vật.

Lưu ý an toàn

Thông tin sơ cứu chỉ mang tính tham khảo y khoa phổ thông, không thay thế chẩn đoán chuyên sâu. Cần gọi cấp cứu ngay nếu nạn nhân ngừng thở, không tỉnh sau 2 phút, đau ngực dữ dội, co giật, hoặc bị chấn thương đầu do ngã. Người có bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc phụ nữ mang thai bị ngất xỉu cần được bác sĩ thăm khám toàn diện để loại trừ các nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm.

Tóm tắt

Ngất xỉu đa phần là hiện tượng lành tính nhưng đòi hỏi sự bình tĩnh và thao tác sơ cứu chuẩn xác để bảo vệ tính mạng người bệnh. Nắm vững kỹ thuật xử trí ban đầu kết hợp lối sống khoa học sẽ giúp hạn chế nguy cơ tái diễn và chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân cùng những người xung quanh.