Cách sơ cứu khi bị rắn cạp nia cắn an toàn và đúng cách

Sơ cứu khi bị rắn cạp nia cắn là gì?

Rắn cạp nia là một trong những loài rắn độc nguy hiểm nhất tại Việt Nam, đặc trưng bởi các khoang màu đen và trắng xen kẽ rõ rệt trên thân. Điểm đặc biệt nguy hiểm của vết cắn cạp nia là dấu răng thường rất nhỏ, ít gây chảy máu, không sưng phù và hầu như không gây hoại tử tại chỗ. Điều này dễ làm người bệnh và người nhà lầm tưởng là rắn lành hoặc vết cắn nhẹ không đáng lo ngại.

Trên thực tế, nọc độc của rắn cạp nia chứa các độc tố thần kinh tiền và hậu synap, ngăn chặn sự dẫn truyền xung động thần kinh đến các cơ vận động. Trong vòng vài giờ sau khi bị cắn, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng liệt cơ sụp mi mắt, khó nuốt, nói khó, yếu cơ tứ chi và nhanh chóng tiến triển thành suy hô hấp cấp do liệt cơ hoành. Hiểu rõ cơ chế này giúp người sơ cứu nhận thức được tính khẩn cấp của việc đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất có đủ trang thiết bị hỗ trợ hô hấp.

Các bước sơ cứu ban đầu ngay sau khi bị rắn cạp nia cắn

Ngay sau khi phát hiện bị rắn cạp nia cắn, người sơ cứu cần nhanh chóng đưa nạn nhân rời khỏi khu vực nguy hiểm để tránh bị cắn thêm lần nữa. Việc giữ cho người bệnh thật bình tĩnh là nguyên tắc tối quan trọng, bởi vì sự hoảng loạn, la hét hay vận động mạnh sẽ khiến nhịp tim tăng nhanh, làm nọc độc khuếch tán vào hệ tuần hoàn với tốc độ cao hơn.

Người sơ cứu hãy để bệnh nhân nằm yên ở tư thế thoải mái, cố gắng giữ vùng chi bị cắn ở vị trí thấp hơn mức tim nhằm giảm thiểu áp lực tuần hoàn đưa độc tố về trung tâm cơ thể. Tiếp đó, cởi bỏ ngay các vật dụng gây bó thắt như đồng hồ, nhẫn, vòng tay hoặc giày dép chật quanh chi bị thương trước khi xuất hiện tình trạng sưng nhẹ. Rửa sạch nhẹ nhàng vết cắn bằng nước sạch hoặc dung dịch muối sinh lý để loại bỏ bớt nọc độc còn sót lại trên bề mặt da, lưu ý không được chà xát mạnh.

Kỹ thuật băng ép bất động chi làm chậm hấp thu nọc độc

Khác với các loài rắn lục gây rối loạn đông máu, rắn cạp nia gây độc thần kinh nên kỹ thuật băng ép bất động là biện pháp sơ cứu được các tổ chức y tế khuyến cáo hàng đầu. Phương pháp này có tác dụng chèn ép các mạch bạch huyết dưới da, từ đó làm chậm đáng kể tốc độ di chuyển của nọc độc vào tuần hoàn chung mà không làm cản trở lưu thông động mạch.

Để thực hiện, người sơ cứu dùng băng thun co giãn hoặc dải vải sạch quấn từ ngón tay hoặc ngón chân của chi bị cắn, sau đó quấn liên tục lên trên dọc theo chiều dài của cánh tay hoặc chân. Độ chặt của băng vừa phải, đủ để lách được một ngón tay vào giữa băng và da, đồng thời mạch ngoại vi ở đầu chi vẫn phải bắt được bình thường. Sau khi băng ép, dùng nẹp gỗ hoặc vật liệu cứng cố định toàn bộ chi bị cắn vào thân mình để hạn chế tối đa cử động co cơ trước khi chuyển viện.

Những sai lầm nguy hiểm cần tuyệt đối tránh khi xử trí rắn cắn

Trong dân gian tồn tại nhiều kinh nghiệm sơ cứu phản khoa học gây nguy hiểm nghiêm trọng đến tính mạng người bệnh. Sai lầm phổ biến nhất là việc rạch rộng vết cắn, chích hút máu hoặc nặn nọc độc. Những hành động này không loại bỏ được độc tố đã ngấm sâu mà còn gây tổn thương thêm mạch máu, thần kinh và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng uốn ván hoặc nhiễm khuẩn huyết.

Bên cạnh đó, tuyệt đối không được garo cột thắt chặt nghẽn tuần hoàn vì có thể dẫn đến thiếu máu cục bộ, hoại tử chi và khi tháo garo đột ngột sẽ khiến nọc độc ồ ạt tràn về tim gây sốc cấp tính. Người sơ cứu cũng không được đắp lá cây, rắc tro, bôi hóa chất hay dùng đá lạnh chườm lên miệng vết cắn. Đặc biệt, không cho bệnh nhân uống rượu, cà phê hoặc các chất kích thích vì những đồ uống này làm tăng tốc độ khuếch tán nọc độc trong cơ thể.

Theo dõi dấu hiệu suy hô hấp và vận chuyển cấp cứu khẩn cấp

Rắn cạp nia là trường hợp cấp cứu tối khẩn cấp do biến chứng suy hô hấp có thể diễn ra rất nhanh, thường bắt đầu bằng hiện tượng sụp mi mắt, nhìn đôi, nuốt nghẹn và yếu các cơ vùng hầu họng. Người đi cùng cần liên tục quan sát nhịp thở, độ tỉnh táo và khả năng ho khạc của bệnh nhân trong suốt hành trình vận chuyển tới bệnh viện.

Nếu bệnh nhân bắt đầu có biểu hiện khó thở, tím tái hoặc ngưng thở, người sơ cứu phải ngay lập tức tiến hành hỗ trợ hô hấp bằng cách ép tim ngoài lồng ngực kết hợp hà hơi thổi ngạt hoặc bóp bóng qua mặt nạ nếu có sẵn thiết bị y tế lưu động. Cần vận chuyển nạn nhân bằng phương tiện cơ giới như xe cấp cứu chuyên dụng, liên hệ báo trước cho cơ sở y tế tuyến tỉnh hoặc trung ương có máy thở và huyết thanh kháng nọc đặc hiệu để chuẩn bị tiếp nhận, xử trí đặt nội khí quản kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp sơ cứu chỉ có tác dụng kéo dài thời gian và làm chậm sự xâm nhập của độc tố vào cơ thể chứ không thể thay thế việc điều trị y tế chuyên sâu. Tuyệt đối không trì hoãn chuyển viện để tìm kiếm các bài thuốc nam hoặc chữa mẹo truyền miệng. Khi tới bệnh viện, nếu chụp lại được hình ảnh con rắn từ khoảng cách an toàn thì cung cấp cho bác sĩ, tuyệt đối không cố gắng đuổi bắt hoặc giết rắn để tránh nguy cơ bị cắn thêm.

Tóm tắt

Bị rắn cạp nia cắn là tình trạng nhiễm độc thần kinh nguy kịch đe dọa trực tiếp tính mạng do nguy cơ ngừng thở sớm. Việc thực hiện đúng kỹ thuật băng ép bất động và nhanh chóng chuyển bệnh nhân đến bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu là yếu tố sống còn để cứu sống người bệnh.