Cách sơ cứu hóc dị vật đường thở ở trẻ em đúng kỹ thuật và

Sơ cứu hóc dị vật đường thở ở trẻ em là gì?

Hóc dị vật đường thở là hiện tượng dị vật đường ăn hoặc vật dụng sinh hoạt xâm nhập nhầm vào đường hô hấp thay vì đi xuống thực quản. Do đường thở của trẻ em có khẩu kính nhỏ, phản xạ nhai nuốt chưa hoàn thiện và thanh môn chưa đóng kín kịp thời khi trẻ cười đùa, các loại hạt, mẩu đồ chơi, cúc áo hoặc thức ăn trơn trượt rất dễ mắc kẹt lại.

Tình trạng tắc nghẽn đường thở cấp tính ngăn cản quá trình trao đổi oxy tại phổi, làm giảm nồng độ oxy trong máu và dẫn tới thiếu oxy não. Thời gian vàng để cứu sống trẻ mà không để lại di chứng thần kinh chỉ kéo dài trong khoảng từ 3 đến 5 phút. Việc chậm trễ gọi hỗ trợ y tế hoặc thực hiện sai thao tác sơ cứu ban đầu có thể khiến đường thở phù nề, co thắt nặng hơn và đe dọa trực tiếp đến tính mạng của bệnh nhi.

Nhận biết dấu hiệu trẻ bị tắc nghẽn đường thở do dị vật

Tắc nghẽn đường thở do dị vật thường xảy ra đột ngột khi trẻ đang ăn, ngậm thức ăn hoặc chơi đồ chơi. Phụ huynh cần phân biệt rõ giữa tắc nghẽn một phần và tắc nghẽn hoàn toàn để có hướng xử trí chính xác. Khi đường thở bị bít tắc một phần, trẻ thường ho dữ dội, thở rít, khóc ngắt quãng và tỏ ra hoảng loạn nhưng vẫn có thể phát ra âm thanh.

Trong trường hợp tắc nghẽn hoàn toàn, không khí không thể lưu thông qua thanh môn. Trẻ hoàn toàn không thể khóc, không nói được, hai tay thường đưa lên ôm cổ họng theo phản xạ sinh tồn. Khuôn mặt trẻ ban đầu đỏ bừng vì nghẹt thở, sau đó môi, đầu ngón tay và da mặt nhanh chóng chuyển sang tím tái. Nếu không can thiệp kịp thời, tình trạng thiếu oxy cấp tính sẽ khiến trẻ mất tri giác và ngưng thở chỉ trong vòng vài phút.

Kỹ thuật vỗ lưng và ép ngực cho trẻ dưới một tuổi

Đối với trẻ dưới một tuổi, cấu trúc xương và nội tạng còn rất mềm, do đó tuyệt đối không áp dụng kỹ thuật ép bụng mà phải dùng chu kỳ vỗ lưng và ép ngực. Đầu tiên, người sơ cứu đặt trẻ nằm sấp dọc theo cẳng tay, bàn tay giữ chặt cằm và nâng đỡ đầu trẻ sao cho đầu thấp hơn ngực, cẳng tay tựa lên đùi để tạo điểm tì vững chắc.

Dùng gót bàn tay còn lại vỗ nhanh và dứt khoát 5 lần vào khoảng giữa hai xương bả vai của trẻ theo hướng từ sau ra trước và chếch xuống dưới. Sau 5 lần vỗ lưng, nếu dị vật chưa bật ra, lật ngửa trẻ sang cẳng tay đối diện, tiếp tục giữ đầu thấp hơn thân mình. Đặt hai ngón tay trỏ và giữa lên nửa dưới xương ức, dưới đường nối hai núm vú khoảng một khoát ngón tay, thực hiện ấn ngực dứt khoát 5 lần. Lặp lại luân phiên chu kỳ 5 lần vỗ lưng và 5 lần ép ngực cho đến khi dị vật được tống ra ngoài hoặc trẻ khóc được.

Thủ thuật Heimlich sơ cứu cho trẻ trên một tuổi

Với trẻ trên một tuổi còn tỉnh táo, thủ thuật Heimlich là phương pháp sơ cứu chuẩn nhằm tạo ra áp lực nhân tạo trong lồng ngực đẩy bật dị vật ra khỏi khí quản. Người sơ cứu đứng hoặc quỳ phía sau trẻ, vòng hai tay ra trước ôm quanh thắt lưng trẻ, để thân trên của trẻ hơi cúi nhẹ về phía trước nhằm tạo đường thoát thuận lợi cho vật cản.

Một bàn tay nắm chặt thành nắm đấm, đặt ngón cái áp sát vào vùng thượng vị của trẻ, tức là khoảng giữa rốn và mũi ức. Bàn tay còn lại ôm trọn nắm đấm này rồi thực hiện động tác giật mạnh theo hướng từ trước ra sau và từ dưới lên trên. Động tác cần dứt khoát, nhanh gọn nhằm ép cơ hoành đột ngột, nén khí trong phổi bật ngược lên đường thở. Thực hiện liên tục 5 lần ép bụng và đánh giá lại tình trạng thở của trẻ, lặp lại chu kỳ nếu dị vật vẫn chưa được tống ra.

Xử trí khi trẻ bất tỉnh và các sai lầm nguy hiểm cần tránh

Nếu trẻ bị ngất lịm, mất ý thức hoặc không phản ứng trong quá trình sơ cứu, người hỗ trợ cần lập tức đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng cứng và gọi ngay cấp cứu 115. Ngay sau đó, tiến hành hồi sinh tim phổi cơ bản bao gồm ép tim ngoài lồng ngực kết hợp hà hơi thổi ngạt để duy trì tuần hoàn máu và cung cấp oxy cho não bộ.

Khi chuẩn bị thổi ngạt, chỉ mở miệng trẻ kiểm tra và gắp dị vật nếu nhìn thấy dị vật nằm rõ ràng ngay trong khoang miệng. Cần tránh các sai lầm phổ biến như dốc ngược trẻ xuống lắc mạnh vì dễ gây tổn thương cột sống cổ và chấn thương sọ não. Không được cho trẻ uống nước vì chất lỏng có thể tràn vào phổi gây sặc nặng hơn. Đặc biệt, hành động dùng tay móc họng mù quáng khi không nhìn thấy vật thể sẽ vô tình đẩy dị vật lọt sâu hơn vào hạ họng, biến tắc nghẽn bán phần thành tắc nghẽn hoàn toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn sơ cứu hóc dị vật mang tính chất giáo dục cộng đồng và hỗ trợ xử trí khẩn cấp tại chỗ. Tuyệt đối không áp dụng lực ép bụng Heimlich cho trẻ dưới một tuổi nhằm tránh nguy cơ vỡ tạng đặc trong ổ bụng. Không tự ý dùng tay mò mẫm trong khoang miệng khi không quan sát thấy dị vật. Ngay cả khi trẻ đã thở lại bình thường sau sơ cứu, người nhà vẫn cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa Nhi hoặc Tai Mũi Họng để kiểm tra tổng thể.

Tóm tắt

Hóc dị vật đường thở ở trẻ em là tình huống cấp cứu tối khẩn, đòi hỏi người chăm sóc phải giữ bình tĩnh và thực hiện đúng động tác sơ cứu theo lứa tuổi. Việc nắm vững kỹ thuật vỗ lưng ép ngực và thủ thuật Heimlich không chỉ giúp khai thông đường thở nhanh chóng mà còn giảm thiểu nguy cơ thiếu oxy não. Hãy chủ động tạo môi trường sống an toàn và đưa trẻ đến cơ sở y tế kiểm tra ngay sau khi xử trí ban đầu.