Cách phòng tránh ngộ độc thực phẩm ngày Tết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Tết Nguyên đán là dịp gia đình đoàn tụ với nhiều bữa tiệc và mâm cỗ phong phú. Tuy nhiên, việc chuẩn bị số lượng lớn thức ăn, lưu trữ nhiều ngày trong tủ lạnh hoặc chế biến không đúng cách có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm mốc và độc tố phát triển, dẫn đến nguy cơ ngộ độc thực phẩm cao hơn thường ngày.
Ngộ độc thực phẩm không chỉ gây gián đoạn các hoạt động vui xuân mà còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh lý nền. Việc chủ động tìm hiểu các biện pháp phòng ngừa và nhận biết sớm dấu hiệu bất thường sẽ giúp gia đình đón Tết an toàn, trọn vẹn.
Ngộ độc thực phẩm ngày Tết là gì?
Ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh lý xảy ra sau khi ăn hoặc uống phải thức ăn, nước uống bị nhiễm vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng hoặc độc tố hóa học. Trong dịp Tết Nguyên đán, nguy cơ này tăng cao do thói quen tích trữ nhiều thực phẩm sống và chín chung với nhau, nấu lại thức ăn nhiều lần hoặc để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu. Các tác nhân thường gặp gây ra ngộ độc thức ăn bao gồm vi khuẩn Salmonella, Escherichia coli, Staphylococcus aureus và vi rút Rotavirus. Triệu chứng ngộ độc thực phẩm thường xuất hiện nhanh sau vài giờ đến vài ngày, biểu hiện phổ biến là đau bụng quặn thắt, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy phân lỏng và sốt nhẹ. Để đảm bảo an toàn sức khỏe tiêu hóa trong ngày Tết, việc thực hiện đúng các quy trình từ khâu lựa chọn, chế biến đến bảo quản thức ăn đóng vai trò vô cùng thiết thực đối với mọi gia đình.
Lựa chọn thực phẩm tươi sống và có nguồn gốc rõ ràng
Khâu chọn mua nguyên liệu là bước đầu tiên quyết định chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm trong dịp Tết. Người tiêu dùng nên ưu tiên mua thực phẩm tại các cơ sở, siêu thị hoặc cửa hàng có uy tín, xuất xứ rõ ràng và đảm bảo điều kiện bảo quản đạt chuẩn. Khi chọn thịt tươi sống như thịt lợn, thịt bò hay thịt gia cầm, cần quan sát màu sắc tự nhiên, độ đàn hồi tốt và không có mùi hôi lạ. Đối với hải sản như cá, tôm, mực, nên chọn những con còn tươi nguyên, mắt trong, mang đỏ tươi. Các loại rau củ quả cần giữ độ tươi xanh, không bị giập nát hay có dấu hiệu mốc hỏng. Ngoài ra, khi mua thực phẩm chế biến sẵn hoặc đồ đóng hộp như giò chả, lạp xưởng, bánh chưng, người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ hạn sử dụng, thông tin thành phần và tình trạng bao bì phải còn nguyên vẹn, không phồng rộp hay biến dạng.
Bảo quản thực phẩm đúng cách trong tủ lạnh ngày Tết
Tủ lạnh là thiết bị lưu trữ thực phẩm chủ lực ngày Tết nhưng nếu sắp xếp không khoa học sẽ làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm chéo vi khuẩn. Gia đình cần phân chia rõ ràng khu vực để thực phẩm sống và thực phẩm đã nấu chín. Thực phẩm tươi sống chưa chế biến nên được rửa sạch, chia nhỏ thành từng phần vừa ăn rồi bọc kín trong hộp đựng thực phẩm hoặc túi chuyên dụng trước khi cho vào ngăn đá. Thức ăn chín còn dư sau bữa ăn cần để nguội bớt rồi mới cho vào ngăn mát tủ lạnh, tránh để ở nhiệt độ phòng quá hai giờ. Nhiệt độ ngăn mát nên duy trì ở mức thấp phù hợp và không nên chất quá đầy thực phẩm khiến không khí lạnh không thể lưu thông. Việc vệ sinh tủ lạnh sạch sẽ trước và trong dịp Tết cũng góp phần hạn chế sự phát triển của vi sinh vật gây hại.
Quy tắc chế biến thực phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn
Chế biến thức ăn đúng nguyên tắc vệ sinh giúp tiêu diệt hầu hết các loại vi khuẩn gây nhiễm trùng đường tiêu hóa. Trước khi bắt tay vào nấu nướng, người chế biến cần rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất hai mươi giây. Bề mặt bếp, thớt, dao và các dụng cụ làm bếp phải được rửa sạch và lau khô. Gia đình nên sử dụng thớt và dao riêng cho thực phẩm sống và thực phẩm chín để ngăn ngừa vi khuẩn truyền sang thức ăn sẵn sàng sử dụng. Trong quá trình nấu nướng, thức ăn cần được đun nấu chín kỹ, đặc biệt là các loại thịt gia cầm, hải sản và trứng. Khi hâm lại thức ăn cũ ngày Tết, cần đun sôi đều toàn bộ phần thực phẩm thay vì chỉ làm nóng qua loa. Việc dùng nước sạch để rửa nguyên liệu và nấu ăn cũng là yếu tố bắt buộc.
Xử trí ban đầu khi có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm
Khi ai đó trong gia đình xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ ngộ độc thực phẩm như nôn mửa, đau bụng quặn từng cơn hoặc tiêu chảy, việc xử trí ban đầu đúng cách đóng vai trò rất quan trọng. Ưu tiên hàng đầu là bù nước và chất điện giải để ngăn ngừa tình trạng mất nước nghiêm trọng do nôn và tiêu chảy. Người bệnh có thể uống dung dịch bù điện giải Oresol pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì hoặc uống từng ngụm nước nhỏ, nước cháo loãng. Không nên tự ý sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì điều này có thể làm chậm quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể. Trong thời gian này, nên cho người bệnh nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát và ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu hóa như cháo trắng khi triệu chứng tạm lắng xuống.
Các trường hợp ngộ độc thực phẩm cần đến cơ sở y tế
Mặc dù nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm mức độ nhẹ có thể tự hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi và bù nước, một số tình trạng nghiêm trọng đòi hỏi phải được khám và điều trị y khoa kịp thời. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế hoặc bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như tiêu chảy kéo dài trên hai ngày, nôn mửa liên tục không thể uống được nước, sốt cao trên 38,5 độ C hoặc có máu trong phân. Tình trạng mất nước nặng với biểu hiện môi khô, khát nước dữ dội, đi tiểu ít hoặc không tiểu, chóng mặt, hoa mắt, mệt mỏi lơ mơ cũng là cấp cứu y tế. Đối với trẻ nhỏ, người già hoặc người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, suy thận, việc đưa đến gặp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sớm là điều hết sức cần thiết để bảo vệ sức khỏe.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục và tham khảo chung, không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Mỗi cá nhân có thể có mức độ nhạy cảm và phản ứng khác nhau với các tác nhân gây ngộ độc thực phẩm. Người đọc không nên tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc tự áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng để xử trí ngộ độc thức ăn tại nhà. Khi phát hiện các dấu hiệu ngộ độc thực phẩm tiến triển nặng hoặc kéo dài, người bệnh cần đến ngay trung tâm y tế gần nhất để được bác sĩ khám, xét nghiệm và tư vấn hướng can thiệp an toàn.
Tóm tắt
Phòng tránh ngộ độc thực phẩm ngày Tết phụ thuộc lớn vào sự chủ động của mỗi gia đình trong khâu chọn lựa, chế biến và bảo quản thức ăn. Bằng việc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm, gia đình bạn sẽ hạn chế tối đa nguy cơ rối loạn tiêu hóa và bảo vệ trọn vẹn niềm vui đón xuân an lành, khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thức ăn thừa ngày Tết nên bảo quản trong tủ lạnh tối đa bao lâu?
Thức ăn đã nấu chín nên được bảo quản trong tủ lạnh và sử dụng tốt nhất trong vòng hai đến ba ngày. Trước khi ăn, thức ăn cần được đun sôi lại kỹ. Nếu nhận thấy thức ăn có mùi lạ, đổi màu hoặc chảy nhớt, cần bỏ đi ngay chứ không nên tiếp tục sử dụng.
Có nên uống thuốc cầm tiêu chảy ngay khi bị ngộ độc thực phẩm không?
Không nên tự ý uống thuốc cầm tiêu chảy ngay sau khi bị ngộ độc thực phẩm. Tiêu chảy là phản ứng tự nhiên của cơ thể nhằm tống xuất vi khuẩn và độc tố ra ngoài. Uống thuốc cầm tiêu chảy có thể khiến độc tố ứ đọng lâu hơn trong đường tiêu hóa, làm tình trạng bệnh nghiêm trọng hơn.
Trẻ em bị ngộ độc thực phẩm ngày Tết cần được chăm sóc thế nào?
Khi trẻ có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm, cha mẹ cần ưu tiên cho trẻ uống dung dịch bù nước Oresol theo đúng hướng dẫn. Cho trẻ ăn thức ăn lỏng, mềm, chia thành nhiều bữa nhỏ. Nếu trẻ nôn nhiều, sốt cao hoặc lơ mơ, cần đưa trẻ đi khám bác sĩ ngay lập tức.
Làm sao để nhận biết thực phẩm chế biến sẵn bị ôi thiu?
Thực phẩm ôi thiu thường xuất hiện các dấu hiệu như mùi chua, mùi hôi nồng, bề mặt nhớt hoặc mềm nếp, xuất hiện vết nấm mốc màu trắng hay xanh. Đối với thực phẩm đóng hộp, vỏ hộp bị phồng, gỉ sét hay móp méo cũng là dấu hiệu cho thấy thực phẩm bên trong đã hư hỏng.
Bánh chưng bánh tét bị mốc góc có gọt bỏ phần mốc rồi ăn tiếp được không?
Không nên ăn bánh chưng hay bánh tét đã bị mốc, dù đã gọt bỏ phần mốc bên ngoài. Độc tố từ nấm mốc như Aflatoxin có thể đã xâm nhập sâu vào toàn bộ chiếc bánh, việc đun nấu lại cũng không làm phá hủy hết các độc tố này, gây nguy cơ ngộ độc cho người ăn.
