Cách phòng ngừa và cải thiện tình trạng khô mắt

Khô mắt là gì?

Khô mắt là hội chứng rối loạn bề mặt nhãn cầu đặc trưng bởi sự mất ổn định của màng phim nước mắt, kèm theo các triệu chứng khó chịu tại mắt và tổn thương biểu mô giác mạc hoặc kết mạc. Bình thường, mỗi khi chúng ta chớp mắt, một lớp màng nước mắt mỏng sẽ dàn đều để giữ ẩm, cung cấp dưỡng chất, loại bỏ bụi bẩn và tạo bề mặt quang học mịn màng cho giác mạc tiếp nhận ánh sáng.

Khi sự cân bằng giữa quá trình sản xuất và bốc hơi nước mắt bị phá vỡ, mắt sẽ rơi vào trạng thái thiếu độ ẩm bảo vệ. Hiện tượng này kéo theo phản ứng viêm vi thể tại chỗ, kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác và dẫn đến cảm giác khô rát liên tục. Khô mắt có thể xảy ra đơn độc do yếu tố môi trường hoặc là biểu hiện đi kèm của nhiều bệnh lý toàn thân khác.

Cơ chế hình thành và các yếu tố gây khô mắt thường gặp

Khô mắt xuất hiện khi số lượng nước mắt tiết ra không đủ hoặc chất lượng màng phim nước mắt bị mất cân bằng, dẫn đến tốc độ bốc hơi nước mắt diễn ra quá nhanh. Màng phim nước mắt gồm ba lớp mỏng: lớp mỡ bên ngoài ngăn bay hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất và lớp nhầy trong cùng giúp nước mắt bám đều trên bề mặt giác mạc.

Tình trạng này thường gặp ở nhân viên văn phòng làm việc liên tục với máy tính, người lớn tuổi khi chức năng tiết tuyến lệ suy giảm, phụ nữ mãn kinh do thay đổi nội tiết tố hoặc người thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, máy điều hòa nhiệt độ. Ngoài ra, việc đeo kính áp tròng sai cách hoặc tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc kháng histamin, thuốc hạ huyết áp cũng là những yếu tố thuận lợi làm khởi phát hội chứng khô mắt.

Dấu hiệu nhận biết và tác động của khô mắt đối với thị lực

Người bị khô mắt thường cảm thấy cộm xốn như có dị vật hoặc hạt cát trong mắt, kèm theo cảm giác nóng rát, ngứa nhẹ và đỏ mắt từng lúc. Khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh, gió hoặc màn hình điện tử, mắt rất dễ bị chói và chảy nước mắt sống phản xạ. Tình trạng nhìn mờ thoáng qua cũng hay xảy ra nhưng thị lực có thể tạm thời cải thiện sau khi chớp mắt vài lần liên tục.

Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng khô mắt kéo dài sẽ gây viêm nhiễm bề mặt nhãn cầu mạn tính, trầy xước biểu mô giác mạc và tăng nguy cơ nhiễm trùng mắt do vi khuẩn hoặc vi nấm xâm nhập. Những tổn thương sâu ở giác mạc có thể để lại sẹo, gây suy giảm thị lực vĩnh viễn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt thường ngày của người bệnh.

Các hướng hỗ trợ y khoa và chăm sóc mắt khô an toàn

Một trong những biện pháp cơ bản giúp cải thiện khô mắt là sử dụng dung dịch bôi trơn nhãn cầu hay còn gọi là nước mắt nhân tạo. Các sản phẩm này giúp bổ sung độ ẩm, tái tạo màng phim nước mắt và giảm nhanh cảm giác cộm rát khó chịu. Khi sử dụng thường xuyên nhiều lần trong ngày, người bệnh nên ưu tiên các dòng nước mắt nhân tạo dạng tép đơn liều không chứa chất bảo quản để tránh kích ứng giác mạc.

Bên cạnh việc nhỏ mắt, chườm ấm vùng mi mắt mỗi ngày khoảng 5 đến 10 phút kết hợp mát-xa nhẹ nhàng bờ mi là phương pháp hữu hiệu giúp giải phóng chất nhờn ứ đọng từ các tuyến meibomius. Thao tác này giúp lớp mỡ của màng nước mắt hoạt động ổn định trở lại, giảm tốc độ bốc hơi của nước mắt. Trong các trường hợp khô mắt mức độ trung bình đến nặng, bác sĩ nhãn khoa có thể cân nhắc can thiệp đặt nút chặn điểm lệ hoặc kê đơn các thuốc điều hòa miễn dịch tại chỗ phù hợp.

Biện pháp phòng ngừa và duy trì màng nước mắt ổn định

Để phòng ngừa khô mắt tái phát, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt và môi trường làm việc đóng vai trò then chốt. Người làm việc với thiết bị điện tử cần chủ động chớp mắt thường xuyên và áp dụng quy tắc nghỉ ngơi định kỳ để mắt được thả lỏng cơ điều tiết. Khoảng cách màn hình nên được đặt thấp hơn tầm mắt khoảng 10 đến 15 cm nhằm thu hẹp diện tích mở của khe mi, từ đó hạn chế diện tích bề mặt nhãn cầu tiếp xúc trực tiếp với không khí.

Trong không gian phòng kín sử dụng máy điều hòa nhiệt độ hoặc máy sưởi, bạn nên trang bị thêm máy tạo độ ẩm không khí để duy trì môi trường sống thoáng đãng, tránh để luồng gió phả thẳng vào mặt. Khi ra ngoài trời, việc đeo kính râm hoặc kính bảo hộ sẽ giúp ngăn chặn gió, khói bụi và tia cực tím tác động xấu lên mắt. Chế độ ăn uống cân bằng giàu axit béo omega 3 từ các loại cá béo, quả hạch và uống đủ nước mỗi ngày cũng hỗ trợ đáng kể cho việc nuôi dưỡng màng phim nước mắt khỏe mạnh.

Lưu ý an toàn

Các thông tin chăm sóc và phòng ngừa khô mắt mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, thuốc co mạch hoặc corticoid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Nếu mắt xuất hiện các triệu chứng báo động như đau nhức dữ dội, sợ ánh sáng quá mức, giảm thị lực đột ngột hoặc chảy dịch mủ, cần đến ngay bệnh viện mắt để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Khô mắt là vấn đề thị lực phổ biến trong nhịp sống hiện đại nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm và điều chỉnh thói quen kịp thời. Việc kết hợp chăm sóc mắt hằng ngày, nghỉ ngơi hợp lý và thăm khám định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ đôi mắt luôn sáng khỏe, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương giác mạc lâu dài.