Cách phòng ngừa nấm miệng ở trẻ hiệu quả và

Phòng ngừa nấm miệng ở trẻ là gì?

Nấm miệng ở trẻ nhỏ chủ yếu bắt nguồn từ nấm men Candida albicans, một loại vi sinh vật bình thường vẫn tồn tại với số lượng nhỏ trong niêm mạc đường tiêu hóa và bề mặt da. Khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng suy giảm, niêm mạc miệng bị trầy xước, hoặc môi trường khoang miệng đọng nhiều cặn sữa sau khi bú, nấm men này sẽ nhân lên nhanh chóng và tạo thành các mảng bám trắng đục tương tự như váng sữa.

Khác với cặn sữa thông thường có thể dễ dàng trôi đi sau khi uống nước, mảng nấm miệng bám dính rất chắc vào biểu mô. Nếu cố tình dùng lực cạo bỏ mảng nấm, lớp niêm mạc bên dưới sẽ dễ bị trầy xước, chảy máu và gia tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn. Do đó, việc hiểu rõ bản chất sinh học của nấm men giúp phụ huynh nhận diện sự khác biệt giữa cặn sinh lý và bệnh lý, từ đó có thái độ chăm sóc dịu nhẹ và ngăn ngừa mầm bệnh xâm nhập.

Vệ sinh khoang miệng và rơ lưỡi đúng cách mỗi ngày

Thói quen rơ lưỡi và làm sạch khoang miệng định kỳ là biện pháp nền tảng giúp loại bỏ môi trường thuận lợi của nấm men. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ bú sữa mẹ hoặc sữa công thức, cha mẹ nên tiến hành vệ sinh miệng từ một đến hai lần mỗi ngày, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Phụ huynh cần rửa sạch tay bằng xà phòng trước khi quấn gạc rơ lưỡi vô trùng quanh ngón tay trỏ.

Khi thao tác, nên thấm ướt gạc bằng nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm, sau đó nhẹ nhàng lau mặt trong hai bên má, nướu và cuối cùng là bề mặt lưỡi theo một chiều từ trong ra ngoài. Cần tránh đưa ngón tay vào quá sâu đáy họng để không kích thích phản xạ nôn ói của trẻ. Tuyệt đối không chà xát mạnh gây xước niêm mạc, đồng thời không sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng y khoa như mật ong hay nước ép lá cây để rơ lưỡi vì có thể gây ngộ độc hoặc dị ứng nguy hiểm cho trẻ sơ sinh.

Tiệt trùng bình sữa, núm ti giả và đồ chơi của trẻ

Nấm Candida có khả năng bám dính và tồn tại rất lâu trên các bề mặt nhựa, silicon và cao su của bình sữa, núm ti cũng như các vật dụng ngậm cắn nướu của trẻ. Sau mỗi cữ bú, toàn bộ các bộ phận của bình sữa và núm ti cần được tháo rời, rửa sạch cặn sữa dưới vòi nước bằng dung dịch cọ rửa chuyên dụng an toàn cho trẻ em, sau đó tiệt trùng bằng nước sôi hoặc máy tiệt trùng hơi nước.

Bên cạnh dụng cụ bú, các loại đồ chơi mềm, gặm nướu hay khăn sữa tiếp xúc trực tiếp với miệng trẻ cũng phải được giặt sạch và phơi khô ráo dưới ánh nắng mặt trời thường xuyên. Tránh để đồ dùng của trẻ ở những nơi ẩm ướt, thiếu thông thoáng vì độ ẩm cao là môi trường lý tưởng để bào tử nấm và vi khuẩn phát triển. Nếu phát hiện núm ti cao su hoặc silicon có dấu hiệu ngả màu, nứt nẻ hoặc biến dạng, phụ huynh nên thay mới ngay lập tức để hạn chế nơi trú ngụ của vi nấm.

Vệ sinh bầu ngực mẹ và kiểm soát nguồn lây chéo khi cho con bú

Ở những trẻ bú mẹ trực tiếp, nguồn lây nấm men có thể bắt nguồn từ chính đầu vú của người mẹ hoặc xảy ra hiện tượng lây nhiễm chéo qua lại liên tục giữa miệng trẻ và núm vú mẹ. Nấm men tại vùng da quầng vú có thể khiến núm ti của mẹ bị đỏ ửng, nứt nẻ, ngứa ngáy hoặc đau nhức nhói như kim châm trong và sau mỗi cữ bú. Khi trẻ bị nấm miệng bú mẹ, nấm sẽ truyền sang da mẹ và ngược lại, nếu mẹ mang nấm thì trẻ cũng sẽ bị tái phát liên tục dù đã được vệ sinh miệng kỹ càng.

Để phòng ngừa, người mẹ cần lau sạch và giữ cho đầu vú luôn khô ráo sau mỗi lần cho con bú, đồng thời thay miếng lót thấm sữa thường xuyên để tránh ứ đọng dịch ẩm ướt. Nên chọn áo lót bằng chất liệu cotton thoáng khí và giặt giũ phơi phóng sạch sẽ. Nếu người mẹ nhận thấy các biểu hiện bất thường hoặc cảm giác đau rát bất thường ở núm ti, cần đi khám bác sĩ để được kiểm tra và xử trí đồng thời cho cả hai mẹ con nhằm cắt đứt hoàn toàn vòng lây truyền.

Hạn chế lạm dụng thuốc kháng sinh và duy trì đề kháng tự nhiên

Kháng sinh là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bùng phát nấm miệng ở trẻ nhỏ, do thuốc tiêu diệt cả các vi khuẩn có lợi trong khoang miệng và đường ruột, làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên và tạo điều kiện cho nấm Candida trỗi dậy. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh điều trị các đợt sốt, cảm cúm, ho hay sổ mũi thông thường của trẻ mà chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi.

Khi trẻ bắt buộc phải dùng kháng sinh theo đơn của bác sĩ, cha mẹ cần tăng cường các biện pháp súc miệng, tráng miệng bằng một vài thìa nước ấm sau khi uống thuốc và sau các cữ ăn để làm sạch khoang miệng. Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn, việc duy trì nguồn sữa mẹ giàu kháng thể tự nhiên sẽ hỗ trợ hệ miễn dịch của trẻ hoàn thiện dần. Với trẻ trong độ tuổi ăn dặm, chế độ dinh dưỡng đầy đủ các nhóm chất, vitamin và khoáng chất sẽ giúp nâng cao sức đề kháng toàn thân và củng cố hàng rào niêm mạc khỏe mạnh.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không dùng móng tay, khăn thô ráp hoặc dụng cụ cứng để cạo các mảng trắng trong miệng trẻ, vì hành động này có thể làm rách niêm mạc và gây nhiễm trùng nặng hơn. Không tự ý sử dụng các thuốc kháng nấm đường uống hoặc thuốc bôi chứa hoạt chất khi chưa có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nhi. Tránh áp dụng các biện pháp dân gian chưa kiểm chứng như ngậm mật ong cho trẻ dưới một tuổi hoặc bôi nước lá không rõ nguồn gốc. Khi trẻ có biểu hiện sốt, quấy khóc liên tục, bỏ bú hoàn toàn hoặc tổn thương lan rộng xuống họng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Phòng ngừa nấm miệng ở trẻ em đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp đồng bộ giữa việc vệ sinh miệng hàng ngày, tiệt trùng dụng cụ ăn uống và chăm sóc vệ sinh từ người mẹ. Nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và thực hiện đúng các thao tác chăm sóc khoa học sẽ giúp bảo vệ khoang miệng của trẻ luôn sạch sẽ, từ đó tạo nền tảng tốt cho sự phát triển thể chất của bé.