Cách phòng ngừa bệnh ho gà và uốn ván

Phòng ngừa bệnh ho gà uốn ván là gì?

Bệnh ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, lây truyền nhanh qua đường giọt bắn hô hấp và đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ dưới một tuổi vì dễ gây suy hô hấp, viêm phổi và tổn thương não do thiếu oxy. Trong khi đó, bệnh uốn ván do độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây nên khi nha bào của chúng xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương hở, vết trầy xước tiếp xúc với đất cát hoặc vật thể kim loại gỉ sét. Bệnh uốn ván đặc trưng bởi tình trạng co giật, co cứng các nhóm cơ vùng mặt, lưng và cơ hô hấp, dẫn đến tỷ lệ tử vong cao nếu không được cấp cứu hồi sức tích cực. Điểm chung quan trọng nhất của cả hai căn bệnh này là con người không có miễn dịch tự nhiên vĩnh viễn và cách bảo vệ tốt nhất, an toàn nhất đã được chứng minh khoa học chính là chủ động tạo kháng thể thông qua việc sử dụng vắc xin phối hợp và kiểm soát nguồn lây nhiễm trong đời sống hằng ngày.

Tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch cho trẻ nhỏ

Biện pháp bảo vệ chủ động và hiệu quả nhất đối với bệnh ho gà và bệnh uốn ván là tiêm chủng đầy đủ ngay từ lứa tuổi sơ sinh và nhũ nhi. Hai bệnh này thường được kết hợp trong các loại vắc xin phối hợp nhiều thành phần như vắc xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1. Trẻ nhỏ cần được đưa đi tiêm đúng các mốc thời gian theo chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc dịch vụ, bắt đầu từ 2 tháng tuổi với các mũi cơ bản và mũi nhắc lúc 18 đến 24 tháng tuổi.

Việc tuân thủ đúng lịch hẹn tiêm phòng giúp cơ thể trẻ xây dựng lượng kháng thể đặc hiệu để ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn Bordetella pertussis gây ho gà và độc tố từ vi khuẩn Clostridium tetani gây uốn ván. Phụ huynh không nên trì hoãn lịch tiêm nếu trẻ chỉ có biểu hiện sổ mũi nhẹ hay mọc răng, trừ khi có chỉ định tạm hoãn từ bác sĩ khám sàng lọc. Việc tiêm chủng sớm bảo vệ trẻ khỏi các biến chứng nguy hiểm đường thở và co cứng cơ.

Tiêm nhắc lại định kỳ cho thanh thiếu niên và người lớn

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần tiêm phòng lúc nhỏ là có thể miễn dịch suốt đời với ho gà và uốn ván. Thực tế, kháng thể bảo vệ tạo ra từ vắc xin sẽ suy giảm đáng kể theo thời gian, thường sau khoảng 5 đến 10 năm kể từ mũi tiêm cuối cùng. Do đó, việc tiêm các mũi vắc xin nhắc lại là rất cần thiết cho lứa tuổi thanh thiếu niên và người trưởng thành.

Các loại vắc xin phối hợp giảm liều thành phần ho gà và uốn ván thường được chỉ định tiêm nhắc mỗi 10 năm một lần ở người lớn. Đặc biệt, phụ nữ mang thai cần được tư vấn tiêm phòng uốn ván và ho gà trong giai đoạn thích hợp của thai kỳ để truyền kháng thể thụ động bảo vệ trẻ sơ sinh trong những tháng đầu đời. Những người chăm sóc trực tiếp trẻ nhỏ như ông bà, cha mẹ hoặc nhân viên nhà trẻ cũng nên tiêm nhắc để tạo lá chắn miễn dịch cộng đồng, ngăn chặn vi khuẩn ho gà lây lan sang các bé chưa hoàn thành phác đồ tiêm chủng.

Xử lý vết thương hở và bảo vệ da để ngăn ngừa uốn ván

Khác với vi khuẩn ho gà lây qua không khí, vi khuẩn Clostridium tetani gây bệnh uốn ván tồn tại rất phổ biến trong môi trường tự nhiên dưới dạng nha bào, đặc biệt là trong đất cát, bụi bẩn, phân gia súc và các vật dụng kim loại rỉ sét. Con đường xâm nhập duy nhất của nha bào uốn ván là qua các vết thương hở, vết rách da, vết kim đâm hoặc bỏng sâu trên cơ thể.

Do đó, xử lý ban đầu đúng cách khi bị tổn thương da là bước then chốt để phòng ngừa bệnh uốn ván. Khi xảy ra tai nạn sinh hoạt hoặc lao động có rách da, người bệnh cần lập tức rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy để loại bỏ bụi bẩn và dị vật. Không nên đắp các loại lá cây, tro bếp hay chất lạ lên miệng vết thương vì dễ tạo môi trường kỵ khí cho vi khuẩn uốn ván phát triển. Sau khi rửa sạch và sát khuẩn, người bị thương cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá nguy cơ, làm sạch vết thương sâu và chỉ định tiêm phòng hoặc tiêm huyết thanh kháng uốn ván khi cần.

Vệ sinh đường hô hấp và không gian sống để hạn chế lây lan ho gà

Vi khuẩn ho gà phát tán trực tiếp từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Để giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc và nhiễm vi khuẩn này trong cộng đồng, việc thực hiện nếp sống vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường đóng vai trò bổ trợ rất quan trọng bên cạnh vắc xin.

Mỗi người nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi, trước khi ăn và sau khi chăm sóc người bệnh. Khi ho hoặc hắt hơi, cần che miệng và mũi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc bằng khuỷu tay áo để hạn chế bắn mầm bệnh ra không khí. Nhà ở và nơi làm việc cần được giữ thông thoáng, đón ánh nắng tự nhiên và lau chùi bề mặt tiếp xúc thường xuyên. Trẻ nhỏ và người có bệnh nền mạn tính cần hạn chế tiếp xúc gần với những người đang có triệu chứng ho kéo dài, sốt hoặc viêm đường hô hấp chưa rõ nguyên nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Lịch tiêm chủng và chỉ định dùng huyết thanh kháng độc tố phụ thuộc vào tiền sử tiêm phòng, tình trạng miễn dịch cũng như tính chất từng vết thương cụ thể. Khi có vết thương sâu bẩn hoặc tiếp xúc với người nghi mắc ho gà, người dân không nên tự ý dùng thuốc mà cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và xử trí chuẩn xác.

Tóm tắt

Phòng ngừa ho gà và uốn ván là quá trình bảo vệ sức khỏe lâu dài thông qua tiêm chủng đúng hẹn và chăm sóc vết thương cẩn thận. Việc duy trì miễn dịch bảo vệ bản thân và giảm nguy cơ lây lan cho cộng đồng. Khi có vết thương sâu hoặc nghi ngờ tiếp xúc mầm bệnh, người dân cần đến cơ sở y tế để được nhân viên chuyên môn tư vấn kịp thời.