Cách phòng chống lây lan bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh có tốc độ lây lan rất nhanh tại các môi trường sinh hoạt tập thể như nhà trẻ, trường mầm non và khu vui chơi thông qua dịch tiết mũi họng, nước bọt, phân hoặc chất dịch từ các bóng nước tổn thương.
Việc chủ động thực hiện các biện pháp kiểm soát nguồn lây và cắt đứt đường truyền của virus có ý nghĩa then chốt để bảo vệ sức khỏe của trẻ. Cha mẹ và người chăm sóc cần nắm vững nguyên tắc vệ sinh cá nhân, khử trùng bề mặt tiếp xúc và chăm sóc cách ly khoa học để ngăn ngừa mầm bệnh bùng phát thành ổ dịch lớn.
Phòng chống lây lan bệnh tay chân miệng ở trẻ là gì?
Bệnh tay chân miệng ở trẻ em chủ yếu do nhóm virus Enterovirus gây ra, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người khi trẻ tiếp xúc với dịch tiết hầu họng khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, nước bọt dính trên bề mặt đồ vật, dịch tiết từ các nốt phỏng vỡ ra hoặc qua phân của người nhiễm virus trong quá trình thay tã. Ngoài ra, bàn tay người lớn chứa virus sau khi chăm sóc trẻ bệnh nhưng không rửa sạch cũng là vật trung gian truyền bệnh nguy hiểm. Trẻ mắc bệnh thường có khả năng phát tán virus nhiều nhất trong tuần đầu tiên khởi phát, nhưng mầm bệnh vẫn có thể tiếp tục tồn tại trong phân hoặc đường hô hấp suốt nhiều tuần sau đó. Vì vậy, hiểu rõ đặc điểm lây truyền là nền tảng quan trọng giúp gia đình và nhà trường thiết lập hàng rào ngăn ngừa virus lây lan một cách chặt chẽ và toàn diện.
Rửa tay đúng cách bằng xà phòng cho trẻ và người chăm sóc
Bàn tay nhiễm khuẩn là cầu nối lây lan phổ biến nhất của các loại virus đường ruột gây bệnh tay chân miệng. Người chăm sóc cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất ba mươi giây. Các thời điểm bắt buộc phải rửa tay bao gồm trước khi chuẩn bị bữa ăn, trước khi bón cho trẻ ăn, sau khi thay tã lót, sau khi dọn rửa phân hoặc chất thải và sau khi tiếp xúc trực tiếp với các nốt phỏng của trẻ bệnh. Đối với trẻ nhỏ, phụ huynh và giáo viên cần hướng dẫn trẻ tạo nếp rửa tay sau khi đi vệ sinh, sau khi vui chơi ngoài trời và trước khi đưa thức ăn vào miệng. Dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn có thể hỗ trợ trong trường hợp không có xà phòng, nhưng việc rửa tay kỹ bằng nước và xà phòng cơ học vẫn mang lại hiệu quả cao nhất trong việc rửa trôi virus và dịch tiết gây bệnh bám dính trên da.
Khử khuẩn đồ chơi và các bề mặt tiếp xúc thường xuyên
Virus gây bệnh tay chân miệng có thể tồn tại nhiều ngày trên các bề mặt vật dụng ở nhiệt độ phòng nếu không được làm sạch đúng quy trình. Tại gia đình và các lớp học mầm non, đồ chơi của trẻ, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà, thanh vịn cầu thang và các thiết bị học tập cần được lau rửa định kỳ hàng ngày bằng xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa thông thường, sau đó khử trùng bằng dung dịch chứa clo hoạt tính như Cloramin B hoặc nước Javel pha loãng theo đúng tỷ lệ hướng dẫn của ngành y tế. Đồ chơi bằng nhựa hoặc gỗ cần được ngâm rửa sạch và phơi khô dưới ánh nắng trước khi cho trẻ sử dụng lại. Khi trong nhà hoặc lớp học có trẻ nghi ngờ mắc bệnh, tần suất khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc trực tiếp cần được tăng cường nhằm triệt tiêu tối đa lượng mầm bệnh phát tán ra môi trường sống xung quanh.
Đảm bảo an toàn vệ sinh ăn uống và vật dụng cá nhân
Đường tiêu hóa là một trong những ngả đường xâm nhập chính của virus gây bệnh tay chân miệng, do đó việc tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm đóng vai trò rất lớn trong công tác phòng bệnh. Mọi thức ăn cho trẻ cần được nấu chín kỹ, nước uống phải đun sôi để nguội và bảo quản trong bình kín sạch sẽ. Tuyệt đối không cho trẻ ăn thức ăn chưa nấu chín, uống nước lã hoặc ăn bốc. Mỗi trẻ cần được trang bị riêng biệt các vật dụng cá nhân bao gồm bình sữa, cốc uống nước, bát đĩa, thìa, khăn mặt và khăn lau tay. Không cho trẻ dùng chung các đồ dùng ăn uống hay đưa đồ chơi ngậm vào miệng vì đây là con đường truyền trực tiếp dịch tiết chứa virus từ bé này sang bé khác. Các dụng cụ ăn uống sau khi sử dụng cần được rửa sạch bằng xà phòng chuyên dụng và tráng lại bằng nước sôi để đảm bảo vệ sinh.
Cách ly chăm sóc trẻ bệnh và xử lý chất thải an toàn
Ngay khi phát hiện trẻ có dấu hiệu sốt, loét miệng hoặc nổi bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, phụ huynh cần cho trẻ nghỉ học ở nhà để theo dõi sức khỏe và tránh lây nhiễm chéo cho các bạn cùng lớp. Thời gian cách ly tại nhà thông thường tối thiểu từ bảy đến mười ngày kể từ khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng hoặc cho đến khi các vết loét, phỏng nước khô se hoàn toàn. Trẻ bệnh nên được sắp xếp sinh hoạt trong phòng riêng thoáng khí, sử dụng chậu giặt quần áo và đồ dùng riêng biệt. Tã lót, khăn giấy lau mũi dãi hoặc chất bài tiết của trẻ cần được thu gom vào túi nilon buộc kín trước khi vứt bỏ vào thùng rác có nắp đậy. Nước giặt quần áo và nước lau dọn phòng bệnh của trẻ cần được xử lý khử trùng bằng hóa chất diệt khuẩn chuyên dụng để tránh phát tán mầm bệnh ra hệ thống thoát nước sinh hoạt.
Phối hợp giám sát giữa gia đình và trường mầm non
Môi trường nhà trẻ và trường mẫu giáo là nơi có nguy cơ bùng phát dịch bệnh tay chân miệng rất cao nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ hàng ngày. Giáo viên và nhân viên y tế học đường cần tiến hành đón trẻ và quan sát nhanh biểu hiện lâm sàng như kiểm tra lòng bàn tay, vùng da quanh miệng của từng trẻ trước khi vào lớp. Khi phát hiện trẻ có biểu hiện nghi ngờ như quấy khóc, chảy nhiều dãi, mệt mỏi hoặc phát ban, nhà trường cần liên hệ ngay với phụ huynh để đưa trẻ đi khám và cách ly kịp thời. Gia đình có trách nhiệm thông báo trung thực tình trạng sức khỏe của con cho giáo viên chủ nhiệm để nhà trường chủ động khoanh vùng lớp học, tăng cường khử khuẩn toàn diện và theo dõi các trẻ khác tiếp xúc gần, từ đó ngăn chặn kịp thời chuỗi lây truyền trong cộng đồng.
Lưu ý an toàn
Nội dung phòng chống bệnh mang tính thông tin tham khảo phổ biến và không thay thế cho chỉ định khám chữa bệnh của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ không được tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để bôi lên vết loét, bóng nước của trẻ. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ có dấu hiệu sốt cao khó hạ, giật mình chới với, run chi, thở mệt hoặc nôn ói nhiều vì đây có thể là dấu hiệu chuyển độ nặng của bệnh.
Tóm tắt
Phòng chống lây lan bệnh tay chân miệng ở trẻ đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp đồng bộ giữa gia đình, trường học và cộng đồng. Bằng việc thực hiện nghiêm túc các thói quen vệ sinh tay, khử khuẩn đồ dùng đồ chơi và cách ly chăm sóc đúng cách, cha mẹ có thể bảo vệ an toàn cho con trẻ cũng như giảm thiểu tối đa nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong môi trường sinh hoạt tập thể.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị tay chân miệng cần được cách ly tại nhà trong bao lâu?
Trẻ mắc bệnh thường cần nghỉ học và cách ly tại nhà khoảng từ bảy đến mười ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng hoặc cho đến khi các vết phỏng nước đã khô vẩy hoàn toàn để hạn chế tối đa nguy cơ lây truyền virus cho trẻ khác.
Quần áo của trẻ mắc tay chân miệng nên giặt giũ thế nào để diệt khuẩn?
Quần áo và chăn màn của trẻ nên được giặt riêng bằng xà phòng, ngâm qua dung dịch sát khuẩn chuyên dụng hoặc trụng nước sôi trước khi giặt, sau đó phơi thật khô dưới ánh nắng mặt trời nhằm loại bỏ mầm bệnh bám dính.
Người lớn có thể bị lây nhiễm virus tay chân miệng từ trẻ không?
Người lớn hoàn toàn có thể nhiễm virus tay chân miệng khi chăm sóc trẻ bệnh nhưng đa số không biểu hiện triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, người lớn vẫn có thể trở thành vật chủ mang mầm bệnh và lây truyền sang các trẻ nhỏ khác trong gia đình.
Có nên làm vỡ các bọng nước trên da của trẻ để nhanh lành không?
Tuyệt đối không được chích hoặc làm vỡ các bọng nước trên da vì chất dịch bên trong chứa nhiều virus dễ gây lây lan rộng hơn, đồng thời hành động này làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn gây tổn thương da nghiêm trọng cho trẻ.
Nước Cloramin B khử khuẩn đồ chơi cho trẻ dùng như thế nào?
Phụ huynh hoặc giáo viên nên hòa tan bột Cloramin B theo đúng nồng độ hướng dẫn trên bao bì, ngâm đồ chơi khoảng mười đến hai mươi phút, sau đó rửa lại thật sạch bằng nước sinh hoạt và lau khô trước khi cho trẻ chơi.
