Cách phòng chống giun đũa hiệu quả cho trẻ em và người lớn

Cách phòng chống giun đũa là gì?

Giun đũa, có tên khoa học là Ascaris lumbricoides, là loại giun tròn ký sinh trong lòng ruột non của người. Trứng giun đũa theo phân của người nhiễm đào thải ra môi trường bên ngoài, phát triển thành trứng có ấu trùng trong đất ẩm và có thể tồn tại nhiều tháng trong điều kiện tự nhiên. Con đường lây nhiễm chính xảy ra khi con người vô tình nuốt phải trứng giun qua bàn tay bẩn dính đất, rau sống chưa được rửa sạch, nguồn nước chưa qua xử lý hoặc thực phẩm bị ruồi nhặng làm ô nhiễm. Trẻ em là đối tượng đặc biệt dễ bị nhiễm giun do thói quen hay bò lê trên nền đất, đưa tay hoặc đồ chơi vào miệng. Người lớn thường xuyên tiếp xúc với đất trồng, làm vườn hoặc tiêu thụ thực phẩm không bảo đảm vệ sinh cũng có tỷ lệ nhiễm đáng kể. Hiểu rõ phương thức lây truyền giúp chúng ta chủ động cắt đứt chu trình phát triển của ký sinh trùng ngay tại gia đình và cộng đồng.

Thực hiện nguyên tắc ăn chín uống sôi và an toàn thực phẩm

Biện pháp quan trọng hàng đầu để ngăn ngừa ấu trùng giun đũa xâm nhập vào đường tiêu hóa là tuân thủ việc ăn chín và uống sôi. Trứng giun đũa có lớp vỏ dày bảo vệ nên rất bền vững trong môi trường tự nhiên, nhưng sẽ bị tiêu diệt ở nhiệt độ cao khi nấu chín thực phẩm hoàn toàn. Tuyệt đối không uống nước lã chưa đun sôi, không sử dụng nước mưa chưa qua lọc hoặc nước sông hồ ô nhiễm cho việc nấu nướng và sinh hoạt.

Đối với các loại rau củ, đặc biệt là rau ăn sống, cần rửa nhiều lần dưới vòi nước chảy xiết và gọt vỏ kỹ càng các loại củ quả trước khi sử dụng. Hạn chế tối đa việc ăn rau sống, gỏi cá hoặc các món cuốn tại những hàng quán không đảm bảo điều kiện vệ sinh. Bên cạnh đó, các dụng cụ chế biến như thớt, dao dùng cho thực phẩm chín và sống phải được tách biệt hoàn toàn để tránh hiện tượng lây nhiễm chéo trứng giun vào thức ăn đã nấu chín. Thức ăn sau khi nấu cần được đậy kín bằng lồng bàn hoặc hộp bảo quản nhằm tránh ruồi nhặng đậu vào làm lây lan mầm bệnh.

Rèn luyện thói quen rửa tay bằng xà phòng và vệ sinh thân thể

Bàn tay là cầu nối phổ biến nhất đưa trứng ký sinh trùng từ đất cát vào miệng. Việc rửa tay đúng cách bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước chảy cần được thực hiện thường xuyên, đặc biệt là trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với đất cát, vật nuôi. Quy trình rửa tay nên kéo dài tối thiểu ba mươi giây để bảo đảm làm sạch bụi bẩn và rửa trôi trứng ký sinh trùng bám dính trên da.

Bên cạnh việc rửa tay, mỗi người cần giữ thói quen cắt ngắn móng tay định kỳ, bởi móng tay dài là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn và trứng giun rất khó rửa trôi. Phụ huynh cần chú ý nhắc nhở và tập cho trẻ thói quen không mút ngón tay, không cắn móng tay và không ngậm đồ chơi. Sau khi trẻ chơi đùa ngoài sân đất hoặc sàn nhà, người lớn cần vệ sinh tay chân sạch sẽ cho trẻ trước khi cho trẻ ăn uống. Những thói quen vệ sinh cá nhân tưởng chừng đơn giản này mang lại hiệu quả rất lớn trong việc ngăn chặn tái nhiễm mầm bệnh.

Quản lý nguồn chất thải và cải tạo vệ sinh môi trường sống

Môi trường đất và nguồn nước xung quanh là nơi lưu trữ mầm bệnh nếu không được xử lý phân người một cách khoa học. Trong sản xuất nông nghiệp, tuyệt đối không sử dụng phân tươi chưa qua ủ hoai mục để bón cho rau màu hoặc cây cối, vì đây là nguyên nhân trực tiếp làm phát tán hàng triệu trứng giun đũa ra bề mặt thực phẩm và nguồn nước ngầm. Mỗi gia đình cần sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, không đi tiêu bừa bãi ra vườn tược, đồng ruộng hay nguồn nước sinh hoạt chung.

Đối với người làm vườn, nông dân hoặc những người thường xuyên lao động tiếp xúc với đất cát, việc mang ủng bảo hộ và găng tay cao su là rất cần thiết nhằm hạn chế tối đa nguy cơ dính đất bẩn chứa mầm bệnh. Không gian sống quanh nhà cũng cần được quét dọn sạch sẽ, rác thải thu gom đúng nơi quy định, nền nhà và sân chơi của trẻ nhỏ cần được lau chùi thường xuyên bằng dung dịch sát khuẩn nhẹ để giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm.

Chủ động tẩy giun định kỳ theo khuyến nghị của ngành y tế

Dù đã áp dụng tốt các biện pháp giữ vệ sinh, nguy cơ nuốt phải trứng giun trong môi trường nhiệt đới vẫn có thể xảy ra. Do đó, tẩy giun định kỳ là mắt xích quan trọng giúp loại bỏ sớm những cá thể giun trưởng thành trước khi chúng phát triển mạnh và gây tổn thương cho hệ tiêu hóa. Ngành y tế khuyến cáo người dân sinh sống tại các vùng dịch tễ nên tẩy giun định kỳ mỗi sáu tháng hoặc mười hai tháng một lần tùy theo mức độ nguy cơ phơi nhiễm.

Để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu cho cả cộng đồng gia đình, việc uống thuốc tẩy giun nên được tiến hành đồng loạt cho tất cả các thành viên trong nhà vào cùng một đợt nhằm ngăn chặn tình trạng lây nhiễm chéo qua lại. Các loại thuốc tẩy giun đường ruột thông dụng hiện nay thường chứa các hoạt chất như albendazole hoặc mebendazole với phác đồ uống một liều duy nhất rất tiện lợi. Tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc và thời điểm dùng cần tuân thủ chỉ dẫn của cán bộ y tế để bảo đảm tính an toàn cho từng độ tuổi.

Lưu ý an toàn

Thuốc tẩy giun dự phòng chống chỉ định hoặc cần hết sức thận trọng đối với phụ nữ đang mang thai, phụ nữ đang trong thời kỳ cho con bú và trẻ em dưới một tuổi. Người đang mắc các bệnh lý cấp tính, sốt cao hoặc có tiền sử suy gan, suy thận mạn tính cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng thuốc. Tuyệt đối không tự ý tăng liều tẩy giun khi chưa có hướng dẫn y tế. Nếu sau khi dùng thuốc xuất hiện các biểu hiện bất thường như phát ban, khó thở, đau bụng dữ dội hoặc nôn nhiều, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Phòng chống giun đũa là quá trình kiên trì phối hợp giữa việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, thực hiện an toàn vệ sinh thực phẩm và tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn y tế. Chủ động bảo vệ bản thân và các thành viên trong gia đình từ những thói quen hằng ngày sẽ giúp duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.