Cách phòng bệnh quai bị ở người lớn để giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng

Phòng bệnh quai bị ở người lớn là gì?

Bệnh quai bị do một loại vi rút thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, đặc trưng bởi tình trạng sưng và đau ở một hoặc hai bên tuyến nước bọt mang tai. Vi rút này lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thông qua tiếp xúc với đồ dùng dính dịch tiết nước bọt. Người bệnh có khả năng phát tán mầm bệnh từ vài ngày trước khi tuyến mang tai sưng to cho đến khoảng một tuần sau khi triệu chứng này xuất hiện.

Ở người trưởng thành, cơ thể khi nhiễm vi rút quai bị thường phản ứng miễn dịch mạnh, dễ dẫn đến các biến chứng như viêm màng não vô khuẩn, viêm tụy cấp, viêm buồng trứng ở nữ giới và đặc biệt là viêm tinh hoàn ở nam giới. Do hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhằm tiêu diệt vi rút quai bị, các biện pháp dự phòng đóng vai trò trung tâm trong công tác kiểm soát bệnh tật.

Chủ động tiêm vắc xin phối hợp phòng bệnh quai bị

Tiêm vắc xin là biện pháp dự phòng chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả cao nhất để phòng tránh quai bị ở người trưởng thành. Hiện nay, vắc xin phòng quai bị thường được bào chế dưới dạng phối hợp bảo vệ đồng thời ba bệnh gồm sởi, quai bị và rubella. Người lớn chưa từng tiêm phòng trước đây, người không có bằng chứng miễn dịch hoặc những người thường xuyên làm việc trong môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao như nhân viên y tế, giáo viên nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm phòng bổ sung.

Đối với người trưởng thành, phác đồ thường bao gồm một đến hai mũi tiêm tùy thuộc vào tiền sử chủng ngừa trước đó và đánh giá lâm sàng của cán bộ y tế. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có kế hoạch mang thai cần hoàn thành lịch tiêm vắc xin tối thiểu từ một đến ba tháng trước khi thụ thai, bởi vì đây là vắc xin sống giảm độc lực không được chỉ định trong thai kỳ. Việc duy trì tỷ lệ bao phủ vắc xin cao trong cộng đồng còn tạo nên miễn dịch tập thể, bảo vệ những cá nhân không thể tiêm ngừa vì lý do y khoa.

Thực hành vệ sinh cá nhân và sát khuẩn đường hô hấp

Vi rút quai bị lây truyền mạnh qua giọt bắn đường hô hấp, do đó việc thiết lập thói quen vệ sinh cá nhân hàng ngày là rào cản vật lý quan trọng ngăn chặn sự xâm nhập của mầm bệnh. Người lớn nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất ba mươi giây, nhất là sau khi ho, hắt hơi, trước khi chuẩn bị thức ăn hoặc sau khi chạm vào các bề mặt dùng chung tại công sở hay nơi công cộng.

Bên cạnh rửa tay, việc sát khuẩn hầu họng đều đặn bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc họng phù hợp giúp giảm thiểu nồng độ vi sinh vật tại cửa ngõ đường hô hấp. Khi ho hoặc hắt hơi, mỗi người cần dùng khăn giấy hoặc mặt trong khuỷu tay để che miệng và mũi, sau đó vứt bỏ khăn giấy vào thùng rác kín và rửa sạch tay ngay lập tức. Cần tuyệt đối tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh sạch sẽ để hạn chế nguy cơ đưa vi rút trực tiếp vào niêm mạc cơ thể.

Cách ly người nghi nhiễm và xử lý môi trường sinh hoạt

Khi trong gia đình hoặc môi trường làm việc xuất hiện người có triệu chứng sốt kèm theo sưng đau tuyến mang tai, việc cách ly tạm thời người nghi nhiễm là cần thiết để ngăn chặn bùng phát ổ dịch. Người bệnh nên được bố trí nghỉ ngơi tại phòng riêng thoáng khí, đeo khẩu trang y tế và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với những người xung quanh trong khoảng năm đến chín ngày kể từ khi tuyến nước bọt bắt đầu sưng.

Những người sống cùng không nên dùng chung các đồ dùng cá nhân như ly uống nước, bát đũa, khăn mặt, bàn chải đánh răng và các vật dụng có khả năng dính dịch tiết nước bọt. Toàn bộ chén bát và đồ dùng ăn uống của người bệnh cần được rửa sạch với xà phòng và nước ấm riêng biệt. Đồng thời, cần lau chùi, khử khuẩn thường xuyên các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, lan can cầu thang, bàn làm việc, thiết bị điện tử bằng dung dịch sát khuẩn thông thường để triệt tiêu mầm bệnh tồn lưu trong môi trường sống.

Nâng cao thể trạng và duy trì lối sống lành mạnh

Một hệ thống miễn dịch khỏe mạnh giúp cơ thể tăng cường khả năng chống đỡ trước các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm từ môi trường. Người trưởng thành cần chú trọng xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, cung cấp đầy đủ các nhóm chất thiết yếu, tăng cường rau xanh, hoa quả tươi giàu vitamin và khoáng chất để hỗ trợ các tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Bên cạnh dinh dưỡng, việc uống đủ nước mỗi ngày giúp giữ ẩm niêm mạc đường hô hấp, tạo lớp màng bảo vệ tự nhiên ngăn chặn vi rút bám dính. Duy trì thói quen vận động thể lực thường xuyên, ngủ đủ giấc từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm và kiểm soát căng thẳng tâm lý cũng là những yếu tố góp phần củng cố hàng rào phòng thủ tự nhiên của cơ thể. Đồng thời, hạn chế sử dụng thuốc lá và rượu bia để tránh làm suy yếu niêm mạc họng cũng như làm giảm sức đề kháng toàn thân.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp dự phòng nêu trên mang tính chất hỗ trợ bảo vệ sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc quai bị như sốt, sưng tuyến mang tai, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám chính xác. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh vì thuốc này hoàn toàn không có tác dụng đối với vi rút quai bị. Người bệnh cũng không nên áp dụng các mẹo dân gian như đắp lá, vẽ vôi lên vùng mang tai sưng viêm để tránh nguy cơ bỏng da, nhiễm trùng mô bào nguy hiểm.

Tóm tắt

Phòng bệnh quai bị ở người lớn là quá trình kết hợp đồng bộ giữa việc chủ động tiêm phòng vắc xin, giữ gìn vệ sinh cá nhân và thực hiện cách ly đúng cách khi có dịch. Nhận thức đúng đắn và hành động kịp thời sẽ giúp bảo vệ bản thân khỏi những biến chứng nguy hiểm, đồng thời giữ an toàn cho sức khỏe của cả gia đình và cộng đồng xung quanh.