Cách phát hiện viêm tai giữa cấp ở trẻ nhỏ cha mẹ nên biết

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Viêm tai giữa cấp là bệnh lý nhiễm trùng phổ biến ở trẻ nhỏ, thường xảy ra sau các đợt cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp trên. Do cấu trúc vòi nhĩ của trẻ ngắn, rộng và nằm ngang hơn so với người lớn, các tác nhân gây bệnh từ vòm mũi họng rất dễ xâm nhập vào tai giữa gây ứ đọng dịch và viêm nhiễm.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu ban đầu đóng vai trò rất quan trọng giúp phụ huynh can thiệp y tế đúng lúc. Nếu để bệnh tiến triển kéo dài, trẻ có nguy cơ đối mặt với những biến chứng nguy hiểm như thủng màng nhĩ, viêm xương chũm hoặc suy giảm thính lực lâu dài.

Bài viết dưới đây tổng hợp các biểu hiện điển hình theo từng lứa tuổi để cha mẹ có thể dễ dàng theo dõi, phát hiện kịp thời tình trạng viêm tai giữa cấp ở trẻ và có hướng chăm sóc an toàn.

Viêm tai giữa cấp ở trẻ là gì?

Viêm tai giữa cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính lớp niêm mạc lót trong khoang tai giữa, bao gồm màng nhĩ, hòm nhĩ và vòi tai. Bệnh lý này có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là ở trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 36 tháng tuổi. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ vi khuẩn hoặc virus lây lan ngược dòng từ mũi họng qua vòi nhĩ vào tai giữa, thường sau một đợt cảm lạnh, cúm hoặc viêm mũi dị ứng. Khi vòi nhĩ bị phù nề tắc nghẽn, không khí trong hòm nhĩ không được lưu thông khiến dịch tiết tích tụ lại, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật sinh sôi gây viêm mủ. Nếu được chẩn đoán và theo dõi y khoa thích hợp, viêm tai giữa cấp thường thuyên giảm nhanh chóng, màng nhĩ lành tốt mà không ảnh hưởng đến khả năng nghe của trẻ.

Biểu hiện khó chịu và đau nhức tại tai trẻ

Biểu hiện rõ ràng nhất của tình trạng viêm tai giữa cấp là cảm giác đau nhức sâu bên trong tai do áp lực dịch ứ đọng chèn ép màng nhĩ. Đối với trẻ lớn đã biết nói, trẻ thường chủ động than phiền đau tai, nhói tai, có tiếng lùng bùng hoặc cảm giác vướng víu khó chịu trong ống tai. Trẻ có thể mô tả cơn đau tăng lên khi nằm xuống hoặc khi cử động hàm như lúc nhai nuốt thức ăn. Ngoài ra, trẻ có thể phản ứng giật mình, khóc thét khi cha mẹ vô tình chạm nhẹ vào vành tai hay vùng xương sau tai. Trong một số trường hợp, trẻ nói rằng âm thanh xung quanh nghe không rõ hoặc thường xuyên yêu cầu người lớn nói to hơn bình thường. Khi nhận thấy những phàn nàn kéo dài này, phụ huynh cần nghi ngờ khả năng niêm mạc hòm nhĩ của trẻ đang bị viêm nhiễm cấp tính để sắp xếp đưa trẻ đi khám.

Triệu chứng toàn thân và dấu hiệu hô hấp đi kèm

Viêm tai giữa cấp phần lớn khởi phát sau một đợt viêm đường hô hấp trên như cảm lạnh, viêm mũi họng hoặc viêm xoang. Do đó, trẻ thường xuất hiện các triệu chứng toàn thân đi kèm như sốt đột ngột, nhiệt độ có thể dao động từ sốt nhẹ đến sốt cao liên tục trên 38,5 độ C. Trẻ trở nên mệt mỏi, biếng ăn, bỏ bú, hay nôn trớ sau khi ăn hoặc bị rối loạn tiêu hóa nhẹ với biểu hiện đi ngoài phân lỏng. Triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi đặc, ho có đờm thường vẫn còn tiếp diễn cùng thời điểm trẻ phát bệnh ở tai. Tình trạng sưng nề vùng niêm mạc mũi họng làm tắc vòi nhĩ, tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus phát triển mạnh mẽ bên trong hòm tai. Do đó, việc theo dõi các triệu chứng toàn thân sau đợt cảm cúm là chìa khóa để phát hiện bệnh sớm.

Cách nhận biết ở trẻ nhỏ chưa biết nói

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới hai tuổi chưa thể diễn đạt cảm giác đau bằng lời nói nên việc phát hiện đòi hỏi sự quan sát tỉ mỉ từ người chăm sóc. Dấu hiệu gợi ý điển hình là trẻ quấy khóc dữ dội không rõ nguyên nhân, đặc biệt là khóc thét nhiều hơn về đêm khi nằm ngửa vì tư thế này làm tăng áp lực dịch lên màng tai. Trẻ thường xuyên đưa tay lên vò đầu, bứt tai, lắc đầu liên tục sang hai bên hoặc cọ xát tai vào gối, vào ngực mẹ. Khi bú mẹ hoặc ngậm bình sữa, động tác nuốt làm dịch chuyển vòi tai gây đau nhói khiến trẻ vừa ngậm ti vừa khóc rồi nhả ra không chịu bú tiếp. Trẻ cũng dễ cáu gắt, ngủ chập chờn, giật mình thức giấc nhiều lần trong đêm và sút cân nhanh chóng.

Dấu hiệu chảy dịch mủ từ ống tai của trẻ

Giai đoạn ứ mủ nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn đến việc màng nhĩ bị thủng do áp lực dịch mủ quá lớn. Khi màng nhĩ rách, phụ huynh có thể quan sát thấy dịch lỏng màu vàng nhạt, dịch nhầy hoặc mủ đặc chảy ra ngoài cửa ống tai của trẻ. Một hiện tượng thường thấy là ngay sau khi mủ thoát ra ngoài, áp lực bên trong giảm xuống nên trẻ có thể tạm thời bớt đau tai và giảm quấy khóc, khiến nhiều phụ huynh lầm tưởng bệnh đã tự khỏi. Tuy nhiên, đây là thời điểm niêm mạc tai đang tổn thương hở, rất dễ bị bội nhiễm vi khuẩn thứ phát từ môi trường bên ngoài nếu không được bác sĩ làm sạch và điều trị đúng cách. Cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan khi thấy tai trẻ có dịch chảy ra.

Lưu ý an toàn

Thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc nhi khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc nhỏ tai chứa cồn hay tự dùng tăm bông ngoáy sâu vào tai trẻ. Không áp dụng các mẹo dân gian như thổi bột thuốc, thổi sáp ong vào tai vì có thể gây bít tắc, nhiễm trùng nặng và thủng màng nhĩ. Khi trẻ sốt cao liên tục, co giật, sưng đỏ sau tai hoặc chảy mủ tai, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Viêm tai giữa cấp là bệnh lý tai mũi họng rất phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Phụ huynh nên quan sát kỹ các thay đổi hành vi và biểu hiện đau ở tai sau mỗi đợt trẻ bị cảm sốt. Việc đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời giúp bảo vệ thính lực và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.