Cách phát hiện sớm tình trạng khiếm thính ở trẻ nhỏ để can thiệp kịp thời

Khiếm thính ở trẻ là gì?

Khiếm thính ở trẻ nhỏ là tình trạng suy giảm chức năng của cơ quan thính giác, khiến trẻ không thể nghe thấy một phần hoặc toàn bộ âm thanh ở dải tần số thông thường. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, khiếm thính được phân thành nghe kém dẫn truyền do tổn thương tai ngoài hoặc tai giữa, nghe kém tiếp nhận do tổn thương ốc tai hoặc thần kinh thính giác, và nghe kém hỗn hợp kết hợp cả hai dạng trên.

Khả năng nghe đóng vai trò nền tảng để trẻ bắt chước âm thanh, hình thành vốn từ và giao tiếp với thế giới xung quanh. Khi sức nghe bị cản trở mà không được can thiệp sớm, trẻ không chỉ gặp khó khăn trong học nói mà còn đối mặt với nguy cơ hạn chế phát triển cảm xúc, nhận thức và kết nối xã hội. Hiểu rõ bản chất khiếm thính giúp phụ huynh chủ động quan sát con mỗi ngày để có hướng xử trí thích hợp từ sớm.

Phản xạ với âm thanh theo từng mốc phát triển của trẻ nhỏ

Ở giai đoạn sơ sinh đến 3 tháng tuổi, trẻ bình thường thường giật mình, chớp mắt, cựa quậy hoặc thức giấc khi nghe thấy âm thanh lớn bất ngờ. Khi được 4 đến 6 tháng, bé bắt đầu quay đầu hoặc hướng ánh mắt về nơi phát ra âm thanh, thích thú với đồ chơi phát tiếng kêu và bập bẹ phát ra những âm thanh đơn giản.

Từ 7 đến 12 tháng tuổi, trẻ nghe tốt sẽ nhanh chóng quay đầu lại khi nghe gọi tên mình, hiểu được một số từ ngữ quen thuộc như không, bye bye và cố gắng bắt chước âm thanh của người lớn. Khi bước sang giai đoạn 1 đến 2 tuổi, trẻ có thể làm theo các yêu cầu đơn giản, vốn từ tăng dần và biết chỉ vào đồ vật quen thuộc khi được hỏi. Nếu trẻ ở bất kỳ độ tuổi nào không đạt được các mốc phản ứng âm thanh tương ứng, cha mẹ cần đặc biệt chú ý và theo dõi sát sao.

Những biểu hiện thường gặp trong sinh hoạt hằng ngày

Bên cạnh các mốc phát triển âm ngữ, cha mẹ cần lưu ý một số biểu hiện trong sinh hoạt hằng ngày gợi ý trẻ có vấn đề về sức nghe. Trẻ thường không phản ứng khi người khác gọi từ phía sau hoặc từ phòng khác, nhưng lại đáp ứng tốt nếu người nói đứng trong tầm nhìn của bé. Nhiều trẻ có xu hướng nhìn chăm chú vào miệng người đối diện để quan sát chuyển động của môi.

Trẻ nghe kém cũng thường bật các thiết bị âm thanh như điện thoại, tivi ở mức âm lượng rất lớn so với bình thường. Khi được gọi hỏi, bé hay nói lớn tiếng hơn bạn bè cùng lứa, thường xuyên hỏi lại hoặc tỏ ra lơ đãng, chậm tiếp thu lời chỉ dẫn ở trường lớp. Ở trẻ nhũ nhi, việc bé không bi bô tập nói hoặc bỗng nhiên giảm hẳn việc phát âm sau 6 tháng tuổi cũng là một tín hiệu cảnh báo quan trọng.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm thính lực ở trẻ

Nguy cơ suy giảm sức nghe ở trẻ có thể bắt nguồn từ giai đoạn mang thai, chuyển dạ hoặc phát sinh trong quá trình lớn lên. Những trẻ sinh non, nhẹ cân dưới 1500 gram, bị ngạt khi sinh hoặc phải nằm điều trị tích cực sơ sinh có tỷ lệ nghe kém cao hơn bình thường. Ngoài ra, tiền sử gia đình có người bị khiếm thính bẩm sinh cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể.

Nhiễm trùng bào thai như rubella, cytomegalovirus hoặc tình trạng vàng da sơ sinh nhân não cũng có thể gây tổn thương ốc tai và dây thần kinh thính giác. Trong những năm đầu đời, các bệnh lý viêm màng não, quai bị, sởi hoặc tình trạng viêm tai giữa mạn tính tái phát nhiều lần không được điều trị dứt điểm đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thính lực của trẻ.

Khám chuyên khoa và các phương pháp hỗ trợ sức nghe

Khi nghi ngờ trẻ nghe kém, gia đình cần đưa bé đến các bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng hoặc thính học để được thăm khám toàn diện. Bác sĩ sẽ sử dụng các nghiệm pháp đo lường khách quan như đo âm ốc tai OAE và đo điện thính giác thân não ABR. Đây là những phương pháp không gây đau đòn, có thể thực hiện ngay khi trẻ đang ngủ tự nhiên để xác định chính xác mức độ tổn thương thính giác.

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ giảm thính lực, kế hoạch can thiệp sẽ được xây dựng phù hợp cho từng trẻ. Các biện pháp có thể bao gồm điều trị nội khoa hoặc ngoại khoa các bệnh lý tai mũi họng, sử dụng máy trợ thính, cấy điện cực ốc tai kết hợp cùng các buổi trị liệu ngôn ngữ chuyên sâu. Can thiệp thính học càng sớm sẽ càng giúp trẻ bắt kịp đà phát triển ngôn ngữ bình thường.

Lưu ý an toàn

Các dấu hiệu quan sát tại nhà chỉ mang tính định hướng, không thay thế cho các thăm khám lâm sàng và đo thính lực chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng các loại tăm bông, vật nhọn ngoáy tai trẻ hoặc tự ý nhỏ các loại thuốc, mẹo dân gian khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng vì có thể gây tổn thương màng nhĩ và khiến tình trạng nghe kém trầm trọng hơn.

Tóm tắt

Phát hiện sớm tình trạng giảm thính lực ở trẻ nhỏ là chìa khóa bảo vệ sự phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của con. Khi thấy bé phản xạ kém với âm thanh hoặc chậm nói, phụ huynh không nên chần chừ hay chờ đợi trẻ tự cải thiện. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng để được đo thính lực và tư vấn giải pháp can thiệp thích hợp nhất.