Cách phân biệt viêm họng do virus và vi khuẩn khi có sốt

Phân biệt viêm họng sốt virus và vi khuẩn là gì?

Viêm họng là phản ứng viêm nhiễm niêm mạc vùng hầu họng, dẫn đến các biểu hiện khó chịu như đau rát, vướng họng, ho và sốt. Về căn nguyên, virus là tác nhân phổ biến nhất, bao gồm virus cúm, á cúm, adenovirus, rhinovirus hoặc virus hợp bào hô hấp. Bệnh cảnh này thường có xu hướng tự giới hạn sau vài ngày nghỉ ngơi và chăm sóc nâng đỡ thể trạng.

Ngược lại, viêm họng do vi khuẩn thường liên quan đến liên cầu khuẩn beta tan huyết nhóm A, hay còn gọi là Streptococcus pyogenes, cùng một số chủng vi khuẩn khác. Tình trạng nhiễm khuẩn này ít gặp hơn nhưng có nguy cơ dẫn đến các biến chứng phức tạp nếu không được kiểm soát đúng cách, chẳng hạn như áp xe quanh amidan, viêm tai giữa hoặc sốt thấp khớp. Vì vậy, việc nhận diện sự khác nhau giữa hai nhóm nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong định hướng theo dõi y tế ban đầu.

Đặc điểm lâm sàng của viêm họng sốt do virus

Viêm họng do virus thường khởi phát từ từ cùng với một chuỗi các triệu chứng toàn thân và đường hô hấp trên. Khi nhiễm virus, người bệnh thường bị đau rát họng đi kèm với hắt hơi, ngạt mũi, chảy nước mũi trong, mắt đỏ hoặc chảy nước mắt. Ho khan hoặc ho có đờm trong cũng là biểu hiện rất thường gặp do tình trạng kích ứng đường thở.

Về tính chất sốt, người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt vừa, nhiệt độ cơ thể dao động thất thường nhưng ít khi kéo dài quá ba đến bốn ngày nếu không có bội nhiễm. Khi quan sát vùng họng, niêm mạc thường chỉ đỏ ửng nhẹ, amidan có thể hơi sưng nhưng hiếm khi có chất mủ trắng bám trên bề mặt. Bệnh nhân vẫn có thể ăn uống tương đối và tình trạng sức khỏe dần hồi phục rõ rệt sau năm đến bảy ngày được bù nước và nghỉ ngơi hợp lý.

Biểu hiện điển hình của viêm họng sốt do vi khuẩn

Khác với căn nguyên virus, viêm họng do vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn nhóm A, thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao liên tục, thân nhiệt có thể vượt qua ba mươi tám độ năm hoặc ba mươi chín độ C. Cơn đau họng xuất hiện dữ dội, đau tăng lên rõ rệt khi nuốt khiến người bệnh gặp nhiều trở ngại trong việc ăn uống, thậm chí ngại nuốt nước bọt.

Đặc điểm nổi bật của viêm họng vi khuẩn là sự thiếu vắng các triệu chứng cảm thông thường như ho, hắt hơi hay sổ mũi. Khi kiểm tra cổ họng, bác sĩ thường nhận thấy niêm mạc hầu họng đỏ rực, hai bên amidan sưng to và có thể xuất hiện các mảng giả mạc, chấm mủ màu trắng hoặc vàng đục. Ngoài ra, hạch góc hàm và hạch cổ trước thường sưng to, ấn vào thấy đau rõ rệt. Trẻ nhỏ mắc bệnh còn có thể kèm theo buồn nôn, đau bụng hoặc phát ban dạng tinh hồng nhiệt.

Nguyên tắc xử trí và lưu ý khi dùng kháng sinh

Nguyên tắc can thiệp đối với hai dạng viêm họng hoàn toàn khác nhau do tính chất mầm bệnh. Với viêm họng do virus, thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh. Việc tự ý mua và sử dụng kháng sinh trong trường hợp này không giúp bệnh mau khỏi, ngược lại còn dễ gây tác dụng phụ như rối loạn tiêu hóa, dị ứng và làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh trong cộng đồng. Hướng can thiệp chủ yếu là nghỉ ngơi, uống đủ nước, súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý và dùng thuốc hạ sốt giảm đau theo chỉ định y tế khi cần.

Đối với viêm họng do vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ kháng sinh thích hợp sau khi thực hiện các bước thăm khám hoặc xét nghiệm như test nhanh liên cầu khuẩn hay nuôi cấy dịch họng. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và thời gian uống thuốc, tuyệt đối không được tự ý dừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm để ngăn ngừa mầm bệnh tái phát hoặc gây biến chứng nguy hiểm.

Thời điểm người bệnh cần đến khám tại cơ sở y tế

Dù phần lớn các trường hợp viêm họng là lành tính, người bệnh không nên chủ quan tự điều trị tại nhà nếu nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo bất thường. Cần đến ngay bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa tai mũi họng nếu xuất hiện tình trạng sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, cơn đau họng trở nên nghiêm trọng khiến người bệnh không thể nuốt thức ăn mềm hay uống nước.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu như khó thở, thở rít, khàn giọng kéo dài, há miệng khó khăn, sưng đau một bên cổ hoặc xuất hiện nốt phát ban trên da cũng là những tình huống đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp. Đối với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người cao tuổi có bệnh nền mạn tính, việc thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định chính xác căn nguyên và đưa ra kế hoạch theo dõi an toàn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm corticosteroid mà không có đơn thuốc. Trong trường hợp có biểu hiện khó thở, nuốt nghẹn nghiêm trọng hoặc sốt cao co giật, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Phân biệt viêm họng sốt do virus hay vi khuẩn là bước khởi đầu quan trọng để có phương pháp chăm sóc đúng đắn và an toàn. Việc nhận diện các triệu chứng đặc trưng, kiên trì áp dụng các biện pháp hỗ trợ thể trạng và chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ sẽ giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục và phòng ngừa biến chứng hiệu quả.