Cách nhận biết thiếu máu não và các biểu hiện thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Thiếu máu não là tình trạng lưu lượng máu cung cấp lên não bộ không đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ oxy và chất dinh dưỡng của các tế bào thần kinh. Não bộ tuy chỉ chiếm khoảng hai phần trăm trọng lượng cơ thể nhưng lại tiêu thụ tới hai mươi phần trăm lượng oxy toàn thân, do đó cơ quan này cực kỳ nhạy cảm trước mọi sự gián đoạn tuần hoàn.
Khi mạch máu não bị hẹp, co thắt hoặc huyết áp dao động bất thường, các tế bào thần kinh nhanh chóng rơi vào trạng thái thiếu năng lượng. Việc hiểu rõ những dấu hiệu điển hình giúp người bệnh sớm phát hiện bất thường, từ đó có hướng thăm khám y tế kịp thời và ngăn ngừa các tổn thương thần kinh tiến triển.
Thiếu máu não là gì?
Thiếu máu não, hay còn gọi là thiểu năng tuần hoàn não, xuất hiện khi lượng máu vận chuyển lên các cấu trúc của hệ thần kinh trung ương bị suy giảm đáng kể. Nguyên nhân thường xuất phát từ sự tích tụ của các mảng xơ vữa gây hẹp lòng mạch, thoái hóa đốt sống cổ chèn ép động mạch đốt sống thân nền, hoặc do các rối loạn tim mạch làm giảm huyết áp và phân suất tống máu. Bên cạnh đó, tình trạng căng thẳng kéo dài, ít vận động thể lực và thói quen sinh hoạt thiếu khoa học cũng góp phần làm tăng trương lực mạch máu, cản trở dòng chảy nuôi dưỡng mô não. Nếu tình trạng thiếu máu diễn ra cục bộ hoặc kéo dài không được can thiệp, tế bào não có thể bị tổn thương tạm thời hoặc hoại tử không hồi phục. Do đó, việc theo dõi sát sao các biến đổi của cơ thể giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ chức năng thần kinh.
Đau đầu và chóng mặt khi thay đổi tư thế đột ngột
Đau đầu âm ỉ kéo dài là một trong những biểu hiện phổ biến nhất khi lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho mô não không đủ. Cơn đau thường xuất hiện ở vùng sau gáy, vùng trán hoặc hai bên thái dương, mang lại cảm giác nặng nề, căng tức đầu óc. Đi kèm với đau đầu là tình trạng hoa mắt, chóng mặt, mất thăng bằng thoáng qua, đặc biệt rõ rệt khi người bệnh thay đổi tư thế đột ngột như đứng dậy từ tư thế ngồi hoặc nằm. Cảm giác chao đảo, nhìn mờ tạm thời có thể khiến người bệnh loạng choạng, gia tăng nguy cơ té ngã nếu không kịp thời ngồi nghỉ ở vị trí an toàn.
Rối loạn giấc ngủ và suy giảm khả năng tập trung kéo dài
Tuần hoàn não suy giảm ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của vỏ não, dẫn đến những xáo trộn rõ rệt trong chu kỳ thức ngủ sinh học. Người bệnh thường khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn, hay tỉnh giấc giữa đêm và khó ngủ lại, đôi khi kèm theo ác mộng. Tình trạng mất ngủ kéo dài khiến hệ thần kinh không được hồi phục đầy đủ, biểu hiện ban ngày qua sự mệt mỏi mạn tính, uể oải, suy giảm trí nhớ ngắn hạn và khó duy trì sự tập trung khi làm việc. Bệnh nhân có thể thường xuyên quên các công việc thường nhật, phản ứng chậm chạp và dễ cáu gắt vô cớ.
Tê bì chân tay và các rối loạn giác quan thoáng qua
Khi các vùng não phụ trách tiếp nhận và xử lý tín hiệu cảm giác bị thiếu máu nuôi dưỡng, người bệnh có thể trải qua cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò ở đầu ngón tay, ngón chân hoặc một bên mặt. Thính lực cũng có thể bị xáo trộn với triệu chứng ù tai, nghe thấy tiếng ve kêu râm ran bên trong tai ngay cả trong không gian yên tĩnh. Thị lực có thể suy giảm từng cơn, xuất hiện các đốm đen lơ lửng trước mắt hoặc bóng mờ thoáng qua. Những rối loạn cảm giác này tuy có thể hồi phục sau vài phút nhưng là chỉ dấu rõ ràng cho thấy lưu lượng tuần hoàn vi mạch đang gặp trở ngại.
Cảnh giác với cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua
Cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua là tình trạng thiếu máu não cấp diễn ra trong thời gian ngắn nhưng để lại nguy cơ biến chứng rất cao. Các dấu hiệu điển hình bao gồm tê yếu đột ngột một bên tay chân, xệ một bên khóe miệng, méo mặt, nói ngọng hoặc khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ của người khác. Dù các triệu chứng có thể tự biến mất sau vài phút đến vài giờ, đây vẫn được xem là dấu hiệu cảnh báo trước của một cơn đột quỵ não thực sự. Bệnh nhân và người nhà tuyệt đối không được chủ quan bỏ qua mà cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện gần nhất để được can thiệp kịp thời.
Biện pháp cải thiện lưu thông máu và phòng ngừa suy giảm tuần hoàn não
Để cải thiện và duy trì lưu thông máu lên não ổn định, việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò nền tảng. Mỗi cá nhân nên duy trì thói quen tập thể dục nhịp nhàng như đi bộ, bơi lội hoặc đạp xe ít nhất ba mươi phút mỗi ngày nhằm kích thích tuần hoàn toàn thân. Cần hạn chế làm việc quá sức trước màn hình máy tính, tránh thức khuya và học cách giải tỏa căng thẳng tâm lý. Trong sinh hoạt hằng ngày, cần giữ thói quen thay đổi tư thế từ từ, tránh bật dậy đột ngột vào buổi sáng. Việc khám sức khỏe định kỳ cũng giúp kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và đái tháo đường.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất chia sẻ kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Người bệnh không nên tự ý tìm mua và sử dụng các loại thuốc tăng cường tuần hoàn não khi chưa có chỉ định y khoa cụ thể. Khi xuất hiện các triệu chứng cấp tính như liệt nửa người, nói khó, mất thị lực đột ngột hoặc đau đầu dữ dội, cần gọi cấp cứu y tế ngay lập tức.
Tóm tắt
Nhận diện sớm các bất thường tuần hoàn não giúp mỗi người chủ động bảo vệ hệ thần kinh và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Khi phát hiện các biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán căn nguyên và nhận hướng dẫn chăm sóc khoa học từ bác sĩ.
Nguồn tham khảo
- Journal of Cerebral Blood Flow & Metabolism: Cerebral Hemispheric and Contralateral Cerebellar Hypoperfusion during a Transient Ischemic Attack
- Morressier: Transient Ischemic Attack versus Acute Ischemic Stroke: Differential Atherosclerotic Plaque Features in the Culprit Middle Cerebral Artery Stenosis
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đau đầu do thiếu máu não có đặc điểm gì khác với đau đầu thông thường?
Đau đầu do giảm tưới máu não thường âm ỉ, nặng trịch vùng gáy hoặc đỉnh đầu, có thể tăng lên khi căng thẳng hay đổi tư thế đột ngột, khác với cơn đau nhói theo nhịp mạch của đau nửa đầu.
Người trẻ tuổi có nguy cơ bị thiếu máu lên não không?
Người trẻ làm việc trí óc căng thẳng, ít vận động, thức khuya hoặc có thói quen sinh hoạt kém lành mạnh hoàn toàn có thể gặp tình trạng thiểu năng tuần hoàn não tạm thời.
Thiếu máu não thoáng qua có nguy hiểm đến tính mạng không?
Các triệu chứng thoáng qua như tê yếu nửa người, méo miệng hoặc nói khó là dấu hiệu của cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua, cảnh báo nguy cơ đột quỵ cần cấp cứu ngay.
Phương pháp chẩn đoán nào giúp phát hiện tình trạng giảm tưới máu não?
Người bệnh có thể thực hiện siêu âm Doppler mạch máu não, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa thần kinh để đánh giá mạch máu.
Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ tuần hoàn não cần chú ý những gì?
Chế độ ăn nên ưu tiên rau xanh, cá béo giàu omega-3, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế chất béo bão hòa, muối tinh luyện cùng đồ uống chứa cồn.
