Cách nhận biết sớm chứng rối loạn sắc giác ở trẻ em

Mù màu ở trẻ em là gì?

Về mặt sinh lý nhãn khoa, võng mạc của mắt người chứa hai loại tế bào cảm thụ ánh sáng gồm tế bào que và tế bào nón. Tế bào nón đảm nhiệm chức năng cảm nhận màu sắc vào ban ngày với ba nhóm tế bào nhạy cảm tương ứng với màu đỏ, xanh lá cây và xanh lam. Khi một hoặc nhiều nhóm tế bào nón hoạt động kém hoặc thiếu hụt bẩm sinh, não bộ sẽ không nhận đủ tín hiệu thị giác, dẫn đến rối loạn sắc giác.

Ở trẻ em, thể phổ biến nhất là mù màu đỏ và xanh lá cây, trong khi thể khiếm khuyết màu xanh lam hoặc mù màu hoàn toàn là rất hiếm gặp. Đây không phải là bệnh làm giảm thị lực hay gây mù lòa, mà là sự khác biệt về cách mắt tiếp nhận dải màu. Hiểu đúng bản chất giúp phụ huynh yên tâm và tránh tâm lý lo âu thái quá.

Những biểu hiện thường gặp gợi ý trẻ gặp khó khăn khi phân biệt màu sắc

Trẻ mắc rối loạn sắc giác thường bộc lộ những hành vi bất thường trong sinh hoạt và học tập hằng ngày mà cha mẹ có thể quan sát thấy. Khi tô màu, trẻ có xu hướng dùng màu sắc khác lạ cho những hình vẽ quen thuộc, chẳng hạn như tô lá cây màu nâu hoặc đỏ, tô bầu trời màu tím hoặc chọn màu da người không phù hợp với thực tế.

Khi được yêu cầu gọi tên các cây bút chì màu hoặc phân loại đồ chơi theo màu, trẻ thường mất nhiều thời gian do dự, nhìn rất kỹ hoặc gọi sai giữa các cặp màu có sắc thái tương đồng. Trẻ cũng thường dựa vào độ sáng tối hoặc vị trí đồ vật để đoán màu thay vì nhận biết trực tiếp bằng sắc giác. Một số trẻ có thể biểu hiện e ngại hoặc từ chối tham gia các hoạt động vẽ tranh và trò chơi liên quan đến nhận diện màu sắc cùng bạn bè ở lớp học.

Các cặp màu sắc trẻ dễ nhầm lẫn trong môi trường thực tế

Tùy thuộc vào nhóm tế bào nón bị khiếm khuyết, mức độ và dạng nhầm lẫn màu sắc ở từng trẻ sẽ có sự khác nhau. Ở dạng phổ biến nhất là khiếm khuyết sắc giác đỏ và xanh lá cây, trẻ thường không phân biệt được màu đỏ với màu xanh lá, hoặc nhầm lẫn giữa màu nâu, màu cam, màu đỏ thẫm và màu xanh rêu.

Dưới điều kiện ánh sáng yếu, việc phân biệt màu sắc ở trẻ càng trở nên khó khăn hơn. Trẻ có thể nhầm màu tím với màu xanh lam vì không cảm nhận được thành phần ánh sáng đỏ có trong sắc tím. Trong khi đó, trẻ lại nhận biết tốt sự tương phản về độ sáng và bóng đổ, đôi khi phát hiện các chi tiết chìm trong bóng tối nhanh hơn cả người có thị giác màu bình thường.

Các phương pháp kiểm tra thị lực màu tại cơ sở chuyên khoa mắt

Khi nghi ngờ trẻ gặp khó khăn trong việc nhận biết màu sắc, phụ huynh nên đưa con đến khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa mắt. Bác sĩ nhãn khoa sẽ sử dụng các công cụ đánh giá thị lực màu chuyên biệt phù hợp với lứa tuổi của trẻ để xác định chính xác dạng khiếm khuyết và mức độ ảnh hưởng.

Phương pháp phổ biến và nhanh chóng nhất là bài kiểm tra bảng màu Ishihara. Bảng này gồm các vòng tròn tạo bởi nhiều chấm màu nhỏ với kích thước và độ đậm nhạt khác nhau, bên trong ẩn chứa một con số hoặc một hình vẽ. Đối với trẻ nhỏ chưa biết đọc chữ số, bác sĩ có thể sử dụng các bảng vẽ hình con vật đơn giản hoặc bài kiểm tra sắp xếp nắp màu để trẻ thực hiện một cách thoải mái.

Phương pháp đồng hành và hỗ trợ trẻ rối loạn sắc giác trong học tập

Hiện nay y học chưa có phương pháp can thiệp hay dùng thuốc để phục hồi hoàn toàn chức năng của các tế bào nón bị khiếm khuyết bẩm sinh. Tuy nhiên, tình trạng này không cản trở sự phát triển trí tuệ hay sức khỏe thể chất của trẻ nếu con nhận được sự thấu hiểu từ gia đình.

Cha mẹ nên dán nhãn ghi rõ tên màu lên thân bút chì, hộp sáp màu và tủ quần áo để trẻ ghi nhớ và chủ động sắp xếp đồ dùng cá nhân. Đồng thời, gia đình cần trao đổi cởi mở với giáo viên chủ nhiệm để thầy cô nắm bắt tình trạng của trẻ, tránh chê trách hay tạo áp lực khi con tô màu sai quy ước. Giáo viên nên dùng phấn trắng hoặc bút dạ có độ tương phản cao để hỗ trợ trẻ tiếp thu bài học thuận lợi nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Phụ huynh không tự ý mua các loại kính lọc màu hoặc thiết bị quảng cáo chữa khỏi mù màu trên mạng khi chưa có tư vấn của chuyên gia nhãn khoa. Nếu trẻ có kèm biểu hiện giảm thị lực nhanh, nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám ngay để loại trừ các bệnh lý mắt nguy hiểm.

Tóm tắt

Mù màu ở trẻ em là khiếm khuyết sắc giác bẩm sinh lành tính và không làm suy giảm thị lực nhìn rõ của mắt. Khi cha mẹ nhận biết sớm biểu hiện, chủ động đưa con đi kiểm tra chuyên khoa và phối hợp chặt chẽ với nhà trường, trẻ hoàn toàn có thể tự tin hòa nhập, học tập tốt và phát triển toàn diện.