Cách nhận biết cơn nhồi máu cơ tim và bước xử trí cấp cứu khẩn cấp

Nhồi máu cơ tim là gì?

Nhồi máu cơ tim hình thành khi một hoặc nhiều nhánh của động mạch vành bị bít tắc hoàn toàn, thường do sự nứt vỡ của mảng xơ vữa tạo điều kiện cho huyết khối hình thành nhanh chóng. Khi nguồn cung cấp máu và oxy bị gián đoạn, vùng cơ tim tương ứng sẽ bắt đầu trải qua quá trình thiếu máu cục bộ rồi dần tiến tới hoại tử không hồi phục chỉ sau vài chục phút. Mức độ tổn thương phụ thuộc trực tiếp vào vị trí mạch máu bị tắc nghẽn và khoảng thời gian từ lúc khởi phát triệu chứng cho tới khi được can thiệp y tế. Nếu người bệnh được đưa đến cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị can thiệp trong khoảng thời gian vàng, cơ hội cứu sống các tế bào cơ tim và phục hồi chức năng tim sẽ ở mức cao nhất. Ngược lại, sự chậm trễ trong việc nhận diện và xử lý ban đầu có thể dẫn tới những biến chứng đe dọa tính mạng như rối loạn nhịp tim nguy hiểm, sốc tim, vỡ thành tim hoặc suy tim mạn tính về sau.

Các biểu hiện điển hình của cơn nhồi máu cơ tim cấp

Dấu hiệu điển hình và phổ biến nhất của nhồi máu cơ tim là cơn đau thắt ngực dữ dội. Người bệnh thường mô tả cảm giác như có vật nặng hàng chục kilôgam đè ép, bóp nghẹt hoặc thắt chặt sau xương ức hay phía ngực trái. Cơn đau thường kéo dài trên mười lăm phút và không có dấu hiệu thuyên giảm khi người bệnh nghỉ ngơi hoặc thay đổi tư thế nằm ngồi.

Vùng đau có xu hướng lan rộng lên cằm, cổ, hàm dưới, khớp vai trái và chạy dọc theo mặt trong cánh tay trái xuống tận các ngón tay. Đôi khi hướng lan có thể hướng ra sau lưng giữa hai xương bả vai. Đi kèm với cơn đau thắt ngực, người bệnh thường xuất hiện triệu chứng khó thở dồn dập, vã mồ hôi lạnh toàn thân như tắm, da tái nhợt và cảm giác lo lắng, bồn chồn hoặc sợ hãi dữ dội. Một số trường hợp có thể đi kèm tụt huyết áp khiến người bệnh hoa mắt, chóng mặt và choáng váng.

Dấu hiệu không điển hình dễ bị bỏ sót ở người có nguy cơ cao

Bên cạnh cơn đau thắt ngực dữ dội kinh điển, nhiều nhóm đối tượng có thể trải qua nhồi máu cơ tim với những triệu chứng nghèo nàn hoặc không điển hình. Phụ nữ, người cao tuổi và những người mắc bệnh đái tháo đường lâu năm là những nhóm có nguy cơ cao bỏ sót bệnh do các phản ứng thần kinh cảm giác bị suy giảm hoặc thay đổi.

Ở các nhóm này, cơn đau ngực có thể rất mơ hồ, thậm chí hoàn toàn không đau ngực. Thay vào đó, người bệnh đột ngột cảm thấy mệt mỏi kiệt sức không rõ nguyên do, hụt hơi khi thực hiện các động tác nhẹ nhàng, buồn nôn, nôn mửa hoặc đau tức âm ỉ vùng thượng vị tương tự cảm giác ợ chua hay rối loạn tiêu hóa. Sự nhầm lẫn giữa bệnh tim mạch và các vấn đề dạ dày tá tràng khiến người bệnh chủ quan, làm chậm trễ đáng kể thời điểm tiếp cận các cơ sở y tế có đơn vị can thiệp tim mạch.

Các bước xử trí sơ cứu ban đầu đúng cách tại chỗ

Ngay khi nghi ngờ người xung quanh bị nhồi máu cơ tim, việc đầu tiên cần thực hiện là gọi ngay dịch vụ cấp cứu một một lăm hoặc liên hệ xe cấp cứu của bệnh viện gần nhất có chuyên khoa tim mạch. Trong lúc chờ đợi nhân viên y tế đến hỗ trợ, hãy để người bệnh dừng toàn bộ mọi hoạt động thể lực, ngồi tựa lưng ở tư thế nửa nằm nửa ngồi hoặc nằm nghỉ ngơi thoải mái để giảm gánh nặng làm việc cho cơ tim.

Cần nới lỏng cổ áo, thắt lưng và mở rộng cửa sổ để không khí lưu thông thông thoáng. Giữ thái độ bình tĩnh, trấn an tinh thần giúp người bệnh bớt hoảng loạn nhằm hạn chế nhịp tim đập quá nhanh. Nếu người bệnh đột ngột bất tỉnh, mất phản xạ và ngừng thở bình thường, người hỗ trợ cần kiểm tra nhanh mạch đập và tiến hành kỹ thuật hồi sinh tim phổi ép tim ngoài lồng ngực liên tục với tần số một trăm đến một trăm hai mươi lần mỗi phút cho đến khi đội ngũ y tế tiếp nhận.

Những hành động nguy hiểm cần tuyệt đối tránh khi hỗ trợ

Trong quá trình xử trí cơn đau ngực cấp, người nhà thường mắc phải nhiều sai lầm có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Sai lầm phổ biến nhất là để người bệnh tự lái xe hoặc chở người bệnh bằng xe máy đến bệnh viện. Việc di chuyển rung lắc hoặc gắng sức thể lực làm tăng tiêu thụ oxy của cơ tim và tăng nguy cơ ngừng tim đột ngột trên đường đi.

Tuyệt đối không áp dụng các biện pháp dân gian chưa được kiểm chứng khoa học như cạo gió, chích máu đầu ngón tay, vắt chanh vào miệng hay cho uống nước gừng nóng. Những can thiệp này làm mất thời gian vàng cấp cứu và có thể gây sặc đường thở. Ngoài ra, không được tự ý cho người bệnh uống các loại thuốc giãn mạch ngậm dưới lưỡi hay thuốc hạ áp khi chưa đo huyết áp hoặc chưa có chỉ dẫn của bác sĩ, bởi điều này có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng làm tổn thương não và tim thêm nặng nề.

Nguyên nhân cốt lõi và các biện pháp chủ động phòng ngừa

Biến cố nhồi máu cơ tim thường là kết quả của một quá trình xơ vữa động mạch diễn tiến âm thầm qua nhiều năm tháng. Các mảng xơ vữa tích tụ bên trong lòng mạch vành bị nứt vỡ đột ngột, hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn hoàn toàn dòng máu nuôi dưỡng tế bào cơ tim. Các yếu tố nguy cơ hàng đầu bao gồm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì, lối sống ít vận động và căng thẳng tâm lý kéo dài.

Để giảm thiểu nguy cơ xảy ra biến cố, việc kiểm soát tốt các bệnh lý nền chuyển hóa và tim mạch là yêu cầu tiên quyết. Người dân cần duy trì chế độ ăn uống khoa học nhiều rau xanh, hạn chế chất béo bão hòa và muối, tập thể dục đều đặn, từ bỏ hoàn toàn thuốc lá và duy trì khám sức khỏe định kỳ. Những người có yếu tố gia đình mắc bệnh tim mạch sớm cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Khi nghi ngờ có dấu hiệu nhồi máu cơ tim, ưu tiên cao nhất luôn là liên hệ dịch vụ cấp cứu và đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có chuyên khoa tim mạch can thiệp. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh sử dụng thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ chuyên môn.

Tóm tắt

Nhồi máu cơ tim là tình huống cấp cứu tối khẩn mà kết quả can thiệp phụ thuộc chặt chẽ vào thời gian tiếp cận y tế. Chủ động trang bị hiểu biết về các triệu chứng cảnh báo và thuần thục kỹ năng hỗ trợ ban đầu là cách hiệu quả nhất để giữ an toàn cho người thân. Sau khi vượt qua giai đoạn cấp, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ chuyên khoa tim mạch để duy trì sức khỏe bền vững.