Cách nhận biết bong gân ngón tay và các bước xử trí đúng cách

Bong gân ngón tay là gì?

Khớp ngón tay được cấu tạo bởi hệ thống dây chằng bên và dây chằng gan tay giúp định hình cũng như duy trì độ vững chắc khi bàn tay thực hiện các động tác cầm nắm, co duỗi linh hoạt. Bong gân ngón tay xảy ra khi ngón tay phải chịu một lực tác động cơ học đột ngột vượt quá giới hạn đàn hồi sinh lý, làm các bó sợi collagen của dây chằng bị căng giãn quá mức hoặc rách rời.

Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến khớp liên đốt gần, khớp liên đốt xa hoặc khớp bàn ngón tay. Tùy thuộc vào cường độ va đập và hướng của lực chấn thương, tổn thương có thể chỉ là phù nề nhẹ quanh bao khớp hoặc tiến triển thành rách dây chằng toàn phần gây mất vững khớp ngón tay. Hiểu rõ cơ chế và biểu hiện lâm sàng sẽ giúp người bệnh chủ động phòng ngừa biến chứng lâu dài.

Dấu hiệu điển hình của bong gân ngón tay

Tổn thương bong gân ngón tay xảy ra khi các sợi dây chằng giữ vững khớp liên đốt hoặc khớp bàn ngón bị kéo giãn quá mức hoặc rách do ngoại lực. Biểu hiện điển hình đầu tiên là cảm giác đau nhói xuất hiện ngay tại thời điểm chấn thương, đặc biệt đau tăng lên rõ rệt khi người bệnh cố gắng cử động gập hoặc duỗi ngón tay.

Bên cạnh cơn đau, vùng khớp tổn thương nhanh chóng sưng phù và căng mọng trong vài giờ đầu. Vết bầm tím xuất hiện do các mao mạch quanh bao khớp bị tổn thương, gây thoát máu vi thể dưới da. Người bệnh thường gặp khó khăn lớn khi cầm nắm đồ vật hoặc khép mở bàn tay vì khớp ngón tay bị căng cứng và hạn chế biên độ vận động bình thường.

Phân biệt các mức độ tổn thương dây chằng ngón tay

Bong gân ngón tay được phân loại thành ba mức độ tổn thương nhằm đánh giá tiên lượng và định hướng can thiệp. Ở mức độ 1, dây chằng chỉ bị kéo giãn nhẹ hoặc rách một vài sợi vi thể, khớp vẫn vững chắc, đau và sưng ở mức độ nhẹ, người bệnh vẫn có thể cử động ngón tay dù hơi khó chịu.

Mức độ 2 đặc trưng bởi tình trạng rách một phần dây chằng khớp ngón tay. Vùng tổn thương sưng to rõ rệt, bầm tím lan rộng và đau nhức dữ dội, khớp ngón tay có biểu hiện lỏng lẻo nhẹ khi kiểm tra. Mức độ 3 là tình trạng rách hoặc đứt hoàn toàn dây chằng, có thể kèm theo rách bao khớp khiến khớp ngón tay mất vững nghiêm trọng, ngón tay có thể bị biến dạng hoặc cử động bất thường sang hai bên.

Phân biệt bong gân ngón tay với gãy xương và trật khớp

Nhiều người bệnh thường nhầm lẫn giữa bong gân ngón tay với gãy xương ngón tay hoặc trật khớp ngón tay do các chấn thương này đều gây đau nhức và sưng nề. Trong gãy xương ngón tay, cơn đau thường rất dữ dội, ngón tay biến dạng gập góc rõ rệt, có thể xuất hiện điểm đau chói cố định trên thân xương và cảm giác lạo xạo xương khi va chạm nhẹ.

Đối với trật khớp ngón tay, hai đầu xương tại diện khớp bị lệch hoàn toàn khỏi vị trí giải phẫu bình thường, khiến ngón tay bị cố định ở một tư thế bất thường và không thể cử động được. Ngược lại, bong gân ngón tay đơn thuần chủ yếu đau tập trung tại vị trí bám của dây chằng ở hai bên khớp, trục ngón tay về cơ bản vẫn giữ được hình dạng giải phẫu ban đầu. Việc kiểm tra hình ảnh bằng chụp X-quang là bước quan trọng giúp phân biệt chính xác.

Biện pháp xử trí ban đầu khi bị bong gân ngón tay

Ngay sau chấn thương, việc xử trí ban đầu đúng cách đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát đau và hạn chế phù nề mô mềm quanh khớp ngón tay. Người bệnh cần dừng ngay hoạt động thể thao hoặc lao động để ngón tay được nghỉ ngơi hoàn toàn, tháo bỏ nhẫn ở ngón tay bị thương trước khi mô ngón tay sưng to gây chèn ép mạch máu.

Áp dụng phương pháp chườm lạnh bằng cách bọc đá vào khăn vải mềm và chườm lên khớp tổn thương trong 15 đến 20 phút mỗi lần, thực hiện vài lần trong ngày để giúp co mạch cục bộ. Cố định tạm thời ngón tay bị chấn thương vào ngón tay bên cạnh bằng băng keo y tế có đệm lót gạc để tránh cử động xê dịch dây chằng. Đồng thời, giữ bàn tay nâng cao hơn mức tim khi nghỉ ngơi giúp tăng cường lưu thông dịch tĩnh mạch và giảm sưng tấy hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Không cố tình nắn bẻ, kéo giật ngón tay hoặc tự ý bó thuốc nam, đắp lá không rõ nguồn gốc lên khớp bị thương vì có thể làm rách dây chằng nặng hơn hoặc gây nhiễm trùng mô mềm. Nếu ngón tay biến dạng lệch trục, tê bì mất cảm giác, da đầu ngón tay nhợt nhạt lạnh ngắt, hoặc cơn đau không thuyên giảm sau 48 giờ, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa cơ xương khớp để được thăm khám và chụp X-quang kiểm tra.

Tóm tắt

Bong gân ngón tay tuy là tổn thương thường gặp nhưng cần được nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách nhằm phòng ngừa di chứng cứng khớp hoặc lỏng khớp mạn tính. Việc áp dụng đúng nguyên tắc sơ cứu ban đầu kết hợp thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp ngón tay tổn thương phục hồi chức năng vận động linh hoạt, an toàn.