Cách lấy dị vật trong mắt nhẹ nhàng, an toàn và đúng cách
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm giác có hạt bụi, côn trùng nhỏ hay sợi mi vướng trong mắt luôn mang lại sự khó chịu, cộm rát và khiến mắt liên tục chảy nước mắt. Phản xạ đầu tiên của nhiều người là đưa tay lên dụi mắt thật mạnh nhằm đẩy vật lạ ra ngoài, tuy nhiên thói quen này tiềm ẩn rủi ro trầy xước giác mạc rất cao.
Để bảo vệ đôi mắt, việc nắm vững các bước xử trí ban đầu nhẹ nhàng, đúng y khoa là vô cùng cần thiết. Nhận biết đúng tình trạng dị vật thông thường và các dấu hiệu nguy hiểm cần đến cơ sở y tế sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng và suy giảm thị lực về sau.
Cách lấy dị vật trong mắt là gì?
Dị vật trong mắt là tình trạng các hạt bụi bẩn, cát, lông mi, phấn hoa hoặc mảnh vụn nhỏ bay vào kết mạc hay giác mạc. Khi xuất hiện dị vật, bề mặt nhãn cầu bị kích thích dẫn đến phản xạ tiết nhiều nước mắt, đỏ mắt, khó mở mi và cảm giác cộm xốn rõ rệt. Phần lớn dị vật sinh hoạt chỉ bám nhẹ trên màng kết mạc hoặc nằm ở cùng đồ mi mắt, có thể tự trôi ra ngoài nếu được hỗ trợ làm sạch đúng cách. Tuy nhiên, nếu dị vật có góc cạnh sắc nhọn hoặc bị cọ xát mạnh, bề mặt giác mạc rất dễ bị tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm loét giác mạc. Hiểu rõ bản chất của tổn thương giúp người bệnh bình tĩnh áp dụng các biện pháp làm sạch nhẹ nhàng và tránh những thao tác có hại.
Rửa mắt bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch
Rửa mắt là phương pháp an toàn và hiệu quả hàng đầu để loại bỏ các hạt bụi hoặc mảnh vụn nhỏ li ti. Người bệnh cần rửa sạch tay bằng xà phòng trước khi thao tác để tránh đưa thêm vi khuẩn vào mắt đang bị tổn thương. Bạn có thể sử dụng lọ nước muối sinh lý vô trùng nhỏ liên tục vào góc trong của mắt, nghiêng nhẹ đầu sang bên mắt bị cộm để dòng nước rửa trôi dị vật chảy ra ngoài. Ngoài ra, việc ngâm mặt vào một cốc nước sạch hoặc chậu nước ấm rồi chớp mắt liên tục nhiều lần cũng tạo điều kiện để dị vật tự tách khỏi bề mặt nhãn cầu theo dòng nước. Quá trình rửa cần thực hiện từ tốn, không dùng vòi nước có áp lực quá mạnh xịt thẳng vào tròng đen vì áp lực nước lớn có thể gây tổn thương các mô mềm nhạy cảm của mắt.
Chớp mắt nhiều lần và kéo mi mắt trên
Khi có cảm giác cộm nhưng chưa thể rửa mắt ngay, phản xạ chớp mắt liên tục là cơ chế tự nhiên giúp kích thích tuyến lệ tiết ra nhiều nước mắt để đẩy vật lạ ra ngoài. Bạn có thể kết hợp kéo nhẹ mi mắt trên trùm lên mi mắt dưới rồi đảo nhẹ tròng mắt. Lông mi của mi mắt dưới lúc này có thể đóng vai trò như một chiếc chổi mềm tự nhiên quét nhẹ mặt trong của mi trên, giúp giải phóng hạt bụi hoặc sợi lông mi bị mắc kẹt. Trong suốt quá trình này, bạn cần giữ mắt mở nhẹ nhàng và nhìn xuống dưới, tránh đảo mắt quá mạnh hoặc chớp giật liên hồi gây căng thẳng cho cơ vận nhãn. Đây là mẹo đơn giản, dễ thực hiện khi đang làm việc ngoài trời hoặc ở nơi chưa có sẵn dung dịch rửa mắt chuyên dụng.
Kiểm tra và dùng tăm bông ẩm gắp dị vật ở mi mắt
Nếu dị vật vẫn chưa trôi ra sau khi rửa, bạn có thể đứng trước gương ở nơi có đủ ánh sáng để kiểm tra vị trí của vật lạ. Nhẹ nhàng dùng ngón tay kéo mi dưới xuống hoặc lật nhẹ mi trên để quan sát tròng trắng và niêm mạc mắt. Khi nhìn thấy rõ hạt bụi hay sợi lông mi nằm trên tròng trắng hoặc phía trong mi mắt, bạn có thể dùng một chiếc tăm bông sạch hoặc góc khăn giấy mềm đã được làm ẩm bằng nước muối sinh lý chạm nhẹ để dị vật dính vào. Cần đặc biệt ghi nhớ chỉ chạm nhẹ vào bề mặt dị vật, tuyệt đối không quệt mạnh qua lại trên tròng mắt và không bao giờ cố gắng tự gắp bất kỳ dị vật nào đang bám trực tiếp trên tròng đen giác mạc để tránh nguy cơ rách xước mô mắt.
Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí
Sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất khi bị dị vật vào mắt là thói quen đưa tay lên dụi mắt liên tục. Động tác chà xát này sẽ khiến các cạnh sắc của hạt bụi chà xát trực tiếp lên biểu mô giác mạc, biến một dị vật bám nông thành vết xước sâu hoặc khiến dị vật găm chặt hơn vào nhãn cầu. Bên cạnh đó, tuyệt đối không dùng móng tay, nhíp nhọn, kim hay các vật dụng cứng để gắp dị vật ra khỏi mắt. Không áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng như nhỏ sữa mẹ, nước chanh hay thổi trực tiếp vào mắt người khác vì luồng hơi thở mang nhiều vi khuẩn có thể gây bội nhiễm nghiêm trọng. Tránh việc tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Lưu ý an toàn
Các biện pháp tự xử trí tại nhà chỉ áp dụng cho những dị vật nhỏ, mềm và bám nông như bụi bẩn, cát mịn hoặc sợi lông mi. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt nếu dị vật là mạt sắt, mảnh thủy tinh, hóa chất độc hại hoặc dị vật găm sâu vào tròng đen. Tuyệt đối không cố gắng cậy mở hay tự gắp dị vật khi mắt đau nhức dữ dội, giảm thị lực, chảy máu hoặc nhạy cảm quá mức với ánh sáng.
Tóm tắt
Xử trí dị vật trong mắt đòi hỏi sự bình tĩnh, cẩn trọng và thao tác nhẹ nhàng để bảo vệ giác mạc. Bằng cách rửa mắt đúng kỹ thuật và kiềm chế thói quen dụi mắt, bạn có thể loại bỏ hầu hết dị vật thông thường một cách an toàn. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt kịp thời là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng lưỡi liếm hoặc thổi vào mắt để lấy dị vật không?
Không nên áp dụng cách này vì khoang miệng chứa rất nhiều vi khuẩn. Việc thổi hoặc dùng lưỡi tiếp xúc với mắt có nguy cơ lây truyền mầm bệnh cao, dễ dẫn đến viêm kết mạc hoặc nhiễm trùng mắt nghiêm trọng.
Sau khi dị vật đã ra ngoài nhưng mắt vẫn cộm thì phải làm sao?
Cảm giác cộm có thể do biểu mô giác mạc bị kích ứng nhẹ trong quá trình cọ xát. Bạn nên nhỏ nước muối sinh lý làm dịu mắt và theo dõi. Nếu tình trạng cộm rát kéo dài trên một ngày hoặc kèm đau nhức, hãy đi khám bác sĩ mắt.
Bị hóa chất bắn vào mắt cần xử lý ban đầu như thế nào?
Khi bị hóa chất bắn vào mắt, bạn cần xối rửa mắt liên tục dưới vòi nước sạch chảy nhẹ trong ít nhất mười lăm đến hai mươi phút và giữ mi mắt mở to, sau đó đến ngay bệnh viện cấp cứu kèm theo nhãn chai hóa chất.
Khi nào cần đi khám bác sĩ chuyên khoa mắt ngay lập tức?
Bạn cần đến bệnh viện ngay khi dị vật găm chặt vào giác mạc, dị vật bằng kim loại hoặc thủy tinh, mắt đau nhức dữ dội, nhìn mờ, chảy máu hoặc chảy dịch mủ bất thường.
Đeo kính áp tròng khi bị dị vật vào mắt cần xử trí ra sao?
Bạn cần tháo kính áp tròng ra ngay lập tức một cách nhẹ nhàng trước khi thực hiện các bước rửa mắt. Không nên đeo lại kính áp tròng cho đến khi mắt hồi phục hoàn toàn và không còn cảm giác khó chịu.
