Cách làm dịu cơn ngứa do thủy đậu để người bệnh dễ ngủ hơn
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella-Zoster gây ra, đặc trưng bởi các nốt mụn nước rải rác khắp cơ thể kèm theo cảm giác ngứa ngáy dữ dội. Khi màn đêm buông xuống, sự thay đổi nhiệt độ cơ thể, cảm giác cọ xát với chăn màn cùng việc ít có các kích thích gây phân tâm khác khiến cảm giác ngứa trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết, khiến người bệnh bức bối, trằn trọc và không thể chợp mắt.
Tình trạng mất ngủ kéo dài không chỉ làm suy kiệt sức khỏe và suy giảm hệ miễn dịch mà còn làm gia tăng phản xạ cào gãi trong vô thức. Việc gãi mạnh làm trầy xước các nốt bọng nước, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm da, hình thành sẹo lõm vĩnh viễn hoặc thậm chí dẫn đến các biến chứng toàn thân nguy hiểm.
Để cải thiện tình trạng ngứa ngáy và lấy lại giấc ngủ trọn vẹn, người bệnh cần kết hợp đồng bộ giữa việc chăm sóc tổn thương da đúng cách, điều chỉnh không gian ngủ thoáng mát và tuân thủ các chỉ định dùng thuốc làm dịu ngứa từ nhân viên y tế.
Thủy đậu ngứa không ngủ được?
Ngứa da do thủy đậu xuất phát từ phản ứng viêm cục bộ tại các nốt sẩn đỏ và bọng nước khi virus nhân lên trong tế bào thượng bì. Vào ban đêm, nồng độ hormone kháng viêm tự nhiên cortisol trong cơ thể thường giảm xuống, trong khi nhiệt độ dưới chăn có xu hướng tăng cao, kích hoạt các đầu mút dây thần kinh thụ cảm ngứa hoạt động mạnh mẽ hơn. Người bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, thường rơi vào vòng xoắn luẩn quẩn: càng ngứa càng gãi, càng gãi lại càng tổn thương và kích thích phản ứng viêm giải phóng thêm chất trung gian hóa học gây ngứa. Mất ngủ làm cơ thể kiệt sức, làm chậm tốc độ hồi phục tự nhiên của hàng rào biểu mô. Hiểu rõ cơ chế này giúp người chăm sóc và bệnh nhân có phương pháp can thiệp khoa học, tập trung vào việc làm dịu kích ứng thần kinh da thay vì chỉ tìm cách gãi tạm thời.
Làm mát da và chườm lạnh đúng cách trước giờ đi ngủ
Một trong những giải pháp an toàn và hiệu quả nhanh để giảm bớt cảm giác bứt rứt trên da là hạ nhiệt độ bề mặt tiếp xúc. Trước khi đi ngủ khoảng ba mươi phút, người bệnh có thể dùng khăn bông mềm, sạch, nhúng vào nước mát sạch hoặc nước muối sinh lý 0,9%, vắt ráo rồi đắp nhẹ nhàng lên các vùng da có nhiều nốt bọng nước đang ngứa rát trong khoảng mười đến mười lăm phút. Nhiệt độ mát giúp làm co mạch máu ngoại vi và làm giảm tốc độ dẫn truyền tín hiệu ngứa của các sợi thần kinh về tủy sống và não bộ. Cần lưu ý không dùng đá lạnh chườm trực tiếp lên da vì độ lạnh quá mức có thể gây tổn thương mô hoặc bỏng lạnh trên nền da đang viêm. Bên cạnh đó, việc tắm nhanh bằng nước ấm vừa phải trước khi ngủ cũng giúp loại bỏ mồ hôi và bụi bẩn tích tụ, giữ cho các nốt đậu khô thoáng, nhưng tuyệt đối không dùng xà phòng tẩy rửa mạnh hay chà xát khăn tắm lên các nốt phỏng.
Chuẩn bị trang phục và không gian ngủ thông thoáng
Môi trường phòng ngủ và trang phục tiếp xúc trực tiếp với cơ thể đóng vai trò rất lớn trong việc kiểm soát cơn ngứa ban đêm. Người mắc bệnh thủy đậu nên chọn những bộ quần áo rộng rãi, mỏng nhẹ, làm từ sợi bông cotton tự nhiên mềm mại, có khả năng thấm hút mồ hôi tốt nhằm hạn chế ma sát cơ học lên các vết mụn nước. Tránh mặc đồ bó sát hoặc các chất liệu sợi tổng hợp thô cứng dễ gây bí bách và sinh nhiệt. Phòng ngủ cần được giữ ở nhiệt độ mát mẻ, lý tưởng nhất là duy trì không khí lưu thông thông thoáng hoặc bật điều hòa ở mức nhiệt độ dễ chịu, tránh để phòng quá nóng khiến cơ thể toát mồ hôi, bởi mồ hôi đọng lại sẽ gây xót và kích thích cảm giác ngứa ngáy dữ dội hơn. Chăn ga, vỏ gối cũng nên được giặt sạch bằng nước giặt dịu nhẹ, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời và thay mới định kỳ để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát.
Sử dụng các sản phẩm bôi ngoài da và thuốc theo hướng dẫn y tế
Khi các biện pháp vật lý không đủ xoa dịu cơn ngứa, người bệnh có thể cần đến sự hỗ trợ của các loại dung dịch hoặc thuốc bôi chuyên dụng theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ như xanh methylen hay dung dịch bôi chứa kẽm oxyd, calamine thường được khuyên dùng để làm se dịu nốt mụn nước, sát khuẩn bề mặt và giảm bớt kích ứng da. Khi bôi, cần rửa sạch tay hoặc dùng tăm bông chấm nhẹ lên từng nốt thương tổn, tránh chà xát lan rộng làm vỡ bóng nước. Trong trường hợp ngứa quá mức gây mất ngủ nghiêm trọng, bác sĩ có thể xem xét chỉ định các thuốc kháng histamin đường uống có tác dụng an thần nhẹ vào buổi tối để hỗ trợ người bệnh dễ ngủ hơn. Tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại mỡ bôi chứa corticoid hay tự phối hợp thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định chuyên môn, vì corticoid bôi trên nền nhiễm virus có thể làm tổn thương lan rộng và khiến bệnh diễn tiến nặng nề hơn.
Biện pháp ngăn ngừa cào gãi vô thức trong lúc ngủ
Trong giấc ngủ sâu hoặc trạng thái mơ màng nửa tỉnh nửa mê, phản xạ tự nhiên của cơ thể là đưa tay lên gãi các vùng ngứa ngáy mà tâm trí không kiểm soát được. Cào gãi móng tay sắc nhọn có thể làm rách vỡ các nốt phỏng nước khi chúng chưa kịp khô se, dẫn đến nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn tụ cầu hoặc liên cầu, để lại vết thâm và sẹo lõm vĩnh viễn trên da. Để phòng ngừa điều này, người bệnh và người chăm sóc cần cắt ngắn móng tay và giũa nhẵn các cạnh sắc. Đối với trẻ nhỏ, đeo bao tay bằng vải cotton mềm hoặc đi tất tay mỏng vào ban đêm là biện pháp bảo vệ vô cùng cần thiết. Ngoài ra, việc duy trì một số thói quen thư giãn trước khi ngủ như nghe nhạc nhẹ, đọc sách hoặc tập hít thở sâu cũng giúp giải tỏa bớt căng thẳng thần kinh, đưa cơ thể vào trạng thái thư thái hơn và phân tán sự chú ý khỏi cảm giác châm chích khó chịu trên bề mặt da.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn chăm sóc chỉ mang tính chất tham khảo thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng như đắp lá cây, rắc phấn rôm lạ hay bôi thuốc mỡ chứa corticoid lên các nốt thủy đậu vì nguy cơ nhiễm trùng và hoại tử da rất cao. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như nốt phỏng mưng mủ đục, vùng da xung quanh sưng đỏ tấy lan rộng, sốt cao liên tục không hạ, lừ đừ hoặc khó thở, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Tóm tắt
Cơn ngứa dữ dội do thủy đậu vào ban đêm hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu người bệnh áp dụng đúng các biện pháp làm mát da, giữ vệ sinh phòng ngủ sạch sẽ và dùng thuốc hỗ trợ theo chỉ dẫn của nhân viên y tế. Giữ gìn giấc ngủ ngon và bảo vệ các nốt phỏng khỏi cào gãi là chìa khóa quan trọng giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục và hạn chế tối đa nguy cơ để lại sẹo.
Nguồn tham khảo
- International Journal of Women’s Dermatology: Nocturnal pruritus and sleep disturbance associated with dermatologic disorders in adult patients
- Journal of Hepatology: THU-181 Sleep disturbance due to pruritus is associated with anxiety, depression, andworse quality of life: evidence for management of pruritus and sleep in chronic liver disease
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng cồn hoặc nước muối đậm đặc để chấm lên nốt thủy đậu cho bớt ngứa không?
Không nên dùng cồn y tế hoặc nước muối đậm đặc vì các dung dịch này có tính kích ứng mạnh, dễ gây xót rát và làm tổn thương sâu thêm bề mặt da đang viêm. Người bệnh chỉ nên dùng nước sạch, nước muối sinh lý 0,9% hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người bị thủy đậu có được tắm rửa bằng nước ấm vào buổi tối trước khi ngủ không?
Người bệnh hoàn toàn có thể tắm nhanh bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió trước khi đi ngủ. Việc tắm rửa nhẹ nhàng giúp loại bỏ mồ hôi và vi khuẩn tích tụ, làm dịu cơn ngứa ngáy, nhưng cần lưu ý lau khô người nhẹ nhàng bằng khăn mềm, tránh làm trầy xước nốt phỏng.
Có được tự mua thuốc kháng dị ứng về uống để dễ ngủ khi bị thủy đậu không?
Người bệnh không nên tự ý mua thuốc kháng histamin hoặc thuốc an thần để uống mà cần có sự tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Việc dùng sai loại thuốc hoặc không đúng liều lượng có thể gây ra các tác dụng phụ không mong muốn, đặc biệt nguy hiểm đối với đối tượng trẻ nhỏ.
Bôi kem chứa corticoid có giúp giảm ngứa nhanh nốt phỏng thủy đậu hay không?
Tuyệt đối không bôi các chế phẩm chứa hoạt chất corticoid lên nốt phỏng thủy đậu. Mặc dù corticoid có tính kháng viêm nhưng lại làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến virus Varicella-Zoster phát triển mạnh hơn, làm vết thương lâu lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng da nặng nề.
Khi nào người bị thủy đậu ngứa ngáy mất ngủ cần phải đến gặp bác sĩ?
Người bệnh cần đi khám ngay nếu nốt phỏng chảy mủ đục, sưng đỏ đau nhức lan rộng quanh vùng da tổn thương, sốt cao co giật, thở dốc, ho nhiều hoặc cơ thể mệt lả li bì. Đây là các biểu hiện cảnh báo bội nhiễm vi khuẩn hoặc biến chứng nguy hiểm cần can thiệp y tế sớm.
