Cách hút đờm cho người già an toàn và các bước thực hiện đúng kỹ thuật
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người cao tuổi thường bị suy giảm chức năng hô hấp và phản xạ ho khạc do tuổi tác, tai biến mạch máu não hoặc các bệnh lý mạn tính như viêm phế quản tắc nghẽn, xơ phổi. Khi đờm nhớt tích tụ nhiều trong khí phế quản mà không thể tự tống xuất, người bệnh đối mặt với nguy cơ tắc nghẽn đường thở, khó thở dữ dội và viêm phổi hít.
Trong tình huống này, hút đờm cho người già là biện pháp can thiệp cần thiết nhằm giải phóng đờm dãi bít tắc, cải thiện quá trình trao đổi oxy và giảm thiểu nguy cơ suy hô hấp. Kỹ thuật này đòi hỏi người chăm sóc phải nắm vững thao tác và tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh nghiêm ngặt để tránh làm tổn thương niêm mạc hay đưa thêm vi khuẩn vào sâu bên trong phổi.
Hút đờm cho người già là gì?
Hút đờm là phương pháp sử dụng lực hút áp lực âm từ máy hút chuyên dụng kết hợp với ống thông mềm vô khuẩn để lấy đi dịch tiết, chất nhầy và đờm ứ đọng trong khoang mũi, miệng hoặc đường hô hấp dưới. Đối với người cao tuổi, trương lực cơ hô hấp suy yếu cùng việc giảm độ nhạy của phản xạ ho khiến lượng đờm ứ trệ nhanh chóng làm giảm thể tích khí lưu thông, gây tụt độ bão hòa oxy trong máu.
Thủ thuật hút đờm giúp lập lại sự thông thoáng của đường dẫn khí một cách tức thì, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hô hấp tự nhiên hoặc hỗ trợ thở máy. Tuy nhiên, việc hút dịch nhầy đường thở cần được tiến hành đúng thời điểm và có chỉ định hoặc hướng dẫn chuyên môn từ bác sĩ hay điều dưỡng, tránh lạm dụng khiến niêm mạc đường thở bị kích ứng, phù nề hoặc chảy máu.
Những trường hợp người cao tuổi cần thực hiện hút đờm
Không phải người cao tuổi nào có đờm cũng cần dùng máy hút. Thao tác này chỉ nên áp dụng khi người bệnh mất khả năng tự khạc nhổ hoặc lượng đờm quá nhiều đe dọa làm tắc nghẽn hô hấp. Điển hình là những bệnh nhân nằm bất động lâu ngày, di chứng sau đột quỵ não, liệt cơ hầu họng hoặc mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như hội chứng Parkinson nặng, sa sút trí tuệ tiến triển.
Người chăm sóc cần chú ý quan sát các dấu hiệu cho thấy đường thở của người bệnh đang bị cản trở bởi chất tiết. Những biểu hiện thường gặp bao gồm tiếng thở khò khè, lọc sọc sâu trong cổ họng, nhịp thở nhanh nông, vã mồ hôi hoặc da niêm mạc tái nhợt. Nếu người bệnh có ống mở khí quản hoặc đặt nội khí quản, hút đờm định kỳ và khi có ứ đọng là yêu cầu bắt buộc để duy trì lưu thông khí liên tục.
Chuẩn bị dụng cụ và tư thế người bệnh trước khi hút đờm
Công tác chuẩn bị chu đáo đóng vai trò quyết định đến độ an toàn của thủ thuật hút đờm tại nhà. Các thiết bị cần có bao gồm máy hút đờm áp lực âm hoạt động ổn định, dây hút nhớt tiệt trùng dùng một lần có kích cỡ phù hợp, găng tay y tế, gạc sạch, dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% và khay hạt đậu đựng chất thải. Áp lực máy hút cho người lớn thường được điều chỉnh trong khoảng từ 80 đến 120 mmHg để đảm bảo đủ lực hút mà không gây tổn thương niêm mạc.
Trước khi tiến hành, người chăm sóc cần giải thích nhẹ nhàng để người bệnh an tâm, hợp tác. Tư thế lý tưởng nhất là cho người cao tuổi nằm ngửa đầu cao khoảng 30 đến 45 độ nếu tỉnh táo, hoặc nằm nghiêng về một bên nếu người bệnh hôn mê hay có nguy cơ trào ngược. Tư thế này giúp đường thở thẳng hơn, giảm phản xạ nôn và hạn chế tối đa nguy cơ dịch tiết chảy ngược vào đường hô hấp dưới.
Quy trình thực hiện thao tác hút đờm đúng kỹ thuật
Người thực hiện cần sát khuẩn tay sạch sẽ và mang găng tay trước khi cầm ống hút vô khuẩn. Bật máy hút và kiểm tra áp lực hoạt động bằng cách thử hút một lượng nhỏ nước muối sinh lý. Nhẹ nhàng đưa ống thông vào mũi hoặc miệng người bệnh đến vị trí đọng dịch mà không mở khóa áp lực hút. Tuyệt đối không được bật lực hút trong lúc đang đưa ống vào vì ma sát mạnh có thể làm xước rách niêm mạc họng mũi.
Khi ống đã tới vị trí thích hợp, người chăm sóc bịt lỗ kiểm soát để tạo lực hút, vừa hút vừa xoay nhẹ thân ống và từ từ rút ống ra ngoài. Toàn bộ thời gian cho một lần đưa ống vào và rút ra không được vượt quá 10 đến 15 giây. Sau mỗi lần hút, cần tráng ống bằng nước muối sinh lý và cho người bệnh thở nghỉ từ 20 đến 30 giây để phục hồi oxy. Nếu cần hút lại, người chăm sóc phải quan sát sắc mặt và nhịp thở của người bệnh trước khi tiếp tục chu kỳ mới.
Các biến chứng có thể gặp và biện pháp phòng ngừa
Mặc dù hút đờm là thao tác cơ bản nhưng nếu tiến hành sai kỹ thuật có thể dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng cho người cao tuổi. Nguy cơ thường gặp nhất là thiếu oxy cấp tính do hút quá lâu hoặc điều chỉnh áp lực máy hút quá cao. Bên cạnh đó, thao tác thô bạo dễ gây trầy xước, chảy máu niêm mạc khí phế quản và gây phản xạ co thắt phế quản làm người bệnh ngạt thở đột ngột.
Nhiễm trùng hô hấp tái phát cũng là mối đe dọa lớn nếu không đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn trong suốt quá trình thao tác. Người chăm sóc tuyệt đối không tái sử dụng ống hút đờm dùng một lần và phải vệ sinh bình chứa dịch, ống nối ngay sau mỗi đợt sử dụng. Luôn theo dõi chỉ số nồng độ bão hòa oxy trong máu qua máy đo SpO2 kẹp ngón tay và ngừng hút ngay lập tức nếu thấy người bệnh tím tái, ho sặc dữ dội hoặc nhịp tim thay đổi bất thường.
Lưu ý an toàn
Kỹ thuật hút đờm tại nhà cho người cao tuổi chỉ nên thực hiện khi người chăm sóc đã được bác sĩ hoặc điều dưỡng chuyên khoa tập huấn trực tiếp và cấp phép theo dõi. Tuyệt đối không tự ý tăng áp lực hút vượt mức quy định hoặc kéo dài thời gian hút với hy vọng lấy sạch đờm nhanh chóng. Dụng cụ hút phải đảm bảo tiệt khuẩn nghiêm ngặt để tránh biến chứng viêm phổi thứ phát. Khi phát hiện đờm có lẫn máu tươi số lượng nhiều, người bệnh tím tái, khó thở tăng dần hoặc tụt oxy máu, cần gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Tóm tắt
Hút đờm dãi đúng cách là giải pháp hỗ trợ thiết yếu giúp người cao tuổi giải tỏa tắc nghẽn đường hô hấp và duy trì sự sống khi mất phản xạ tự nhiên. Nắm vững thao tác kỹ thuật, tuân thủ nguyên tắc vô trùng và luôn chú trọng theo dõi sát trạng thái hô hấp của người bệnh sẽ đảm bảo quá trình chăm sóc diễn ra an toàn, hạn chế tối đa rủi ro cho sức khỏe.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Một ngày nên thực hiện hút đờm cho người già bao nhiêu lần?
Tần suất hút đờm không cố định theo giờ mà phụ thuộc vào lượng dịch tiết và tình trạng thở của người bệnh. Chỉ nên tiến hành hút khi nghe thấy tiếng đờm lọc sọc, người bệnh khó thở hoặc SpO2 giảm, tránh hút liên tục theo thói quen vì có thể làm tổn thương niêm mạc.
Thời gian tối đa cho mỗi lần đưa ống hút đờm vào là bao lâu?
Mỗi đợt hút từ lúc đưa ống vào đến khi rút ra chỉ nên kéo dài tối đa từ 10 đến 15 giây. Hút quá lâu sẽ lấy đi lượng oxy lớn trong phổi của người già, dẫn đến tụt nồng độ oxy máu đột ngột và gây loạn nhịp tim nguy hiểm.
Làm thế nào để hạn chế người già bị sặc hoặc nôn khi hút đờm qua miệng?
Để phòng ngừa nôn sặc, không nên hút đờm ngay sau khi người bệnh vừa ăn hoặc uống sữa. Hãy đặt người bệnh nằm đầu cao khoảng 30 độ hoặc nghiêng nhẹ đầu sang một bên, thao tác nhẹ nhàng và tránh đưa ống thông chạm sâu vào vùng đáy lưỡi gây kích thích phản xạ nôn.
Có nên rửa lại ống hút đờm để tái sử dụng nhiều lần không?
Không nên tái sử dụng ống hút nhựa một lần vì việc rửa sạch lòng ống rất khó khăn và không thể đảm bảo vô trùng tại nhà. Ống nhiễm khuẩn khi đưa vào đường thở sẽ trở thành nguồn lây mầm bệnh trực tiếp, gây viêm phổi nặng cho người cao tuổi.
Cần làm gì nếu thấy dịch hút ra có lẫn vệt máu tươi?
Nếu thấy một chút vệt máu nhạt, có thể do niêm mạc bị kích ứng nhẹ hoặc áp lực hút quá mạnh, cần dừng lại, kiểm tra lực hút và thao tác nhẹ nhàng hơn. Trường hợp máu chảy đỏ tươi liên tục, người bệnh khó thở hoặc tím tái, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.
