Cách hạn chế lây nhiễm Covid-19 qua mắt, mũi, miệng và bàn tay

Hạn chế lây nhiễm Covid-19 qua mắt mũi miệng là gì?

Bệnh Covid-19 do chủng virus corona mới gây ra, tác động chủ yếu đến đường hô hấp trên và dưới. Các nghiên cứu dịch tễ học khẳng định con đường lây truyền trực tiếp diễn ra thông qua các hạt khí dung và giọt bắn mang virus bay trong không khí ở khoảng cách gần. Tuy nhiên, con đường lây truyền gián tiếp qua cơ chế tiếp xúc bề mặt cũng tiềm ẩn nguy cơ đáng kể.

Khi một người ho hoặc hắt hơi mà không che chắn, các giọt bắn mang virus sẽ rơi xuống bề mặt vật dụng xung quanh. Khi người khác chạm tay vào các bề mặt nhiễm bẩn này rồi đưa tay lên dụi mắt, ngoáy mũi hoặc chạm vào miệng, virus sẽ bám vào các tế bào biểu mô có thụ thể ACE2 tại lớp niêm mạc. Từ đây, chúng bắt đầu nhân lên và xâm nhập sâu vào cơ thể. Do đó, việc bảo vệ đồng thời cả bốn vị trí gồm mắt, mũi, miệng và bàn tay là nguyên tắc then chốt trong chuỗi phòng bệnh tổng thể.

Vệ sinh bàn tay thường xuyên và đúng kỹ thuật

Bàn tay là bộ phận tiếp xúc nhiều nhất với các đồ vật xung quanh như nắm cửa, nút bấm thang máy, điện thoại hay bề mặt bàn làm việc. Nếu bề mặt có chứa giọt bắn mang mầm bệnh, virus có thể bám dính vào da tay và tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định.

Để loại bỏ tác nhân gây bệnh, việc rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất ba mươi giây là biện pháp hiệu quả hàng đầu. Cần chú ý chà kỹ lòng bàn tay, mu bàn tay, các kẽ ngón tay và đầu ngón tay. Người dân nên tạo thói quen rửa tay ngay sau khi trở về từ nơi công cộng, sau khi ho, hắt hơi, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Trong trường hợp không có sẵn xà phòng và nước sạch, có thể sử dụng cồn sát khuẩn tay hoặc dung dịch rửa tay khô có nồng độ cồn từ sáu mươi phần trăm trở lên.

Kiểm soát và từ bỏ thói quen vô thức chạm tay lên mặt

Nghiên cứu hành vi cho thấy con người có phản xạ đưa tay lên chạm vào mặt hàng chục lần mỗi giờ mà không hề hay biết. Các hành động quen thuộc như dụi mắt, ngoáy mũi, cắn móng tay hay chống cằm chính là cầu nối trực tiếp đưa virus từ bàn tay chưa sạch vào sâu trong các lớp niêm mạc.

Để kiểm soát phản xạ này, việc nâng cao nhận thức về từng cử động của bàn tay là rất cần thiết. Khi cảm thấy ngứa ngáy hoặc cần lau mặt, hãy sử dụng một tờ khăn giấy sạch rồi vứt bỏ vào thùng rác kín ngay sau đó, hoặc sử dụng mu bàn tay, khuỷu tay áo thay vì dùng các đầu ngón tay. Việc đeo khẩu trang đúng quy chuẩn cũng đóng vai trò như một lớp màng ngăn vật lý, nhắc nhở chúng ta dừng lại trước khi có ý định chạm tay vào vùng mũi và miệng.

Bảo vệ đường thở bằng việc đeo khẩu trang đúng chuẩn

Khẩu trang y tế hoặc khẩu trang vải kháng khuẩn tạo ra rào cản ngăn chặn trực tiếp các giọt bắn hô hấp phát tán khi người xung quanh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Đồng thời, khẩu trang cũng giữ cho niêm mạc mũi và miệng của người đeo không bị phơi nhiễm trực tiếp với bầu không khí ô nhiễm hoặc môi trường kín có mật độ virus cao.

Khi đeo khẩu trang, cần đảm bảo mép khẩu trang ôm sát sống mũi và bao trọn toàn bộ cằm, không để hở các khoảng trống lớn hai bên má. Tuyệt đối không chạm tay vào mặt trước của khẩu trang khi đang sử dụng vì đây là nơi tập trung nhiều bụi bẩn và mầm bệnh được lọc lại. Khi tháo khẩu trang, chỉ cầm vào phần dây đeo qua tai, sau đó bỏ ngay vào thùng rác có nắp đậy hoặc giặt sạch với xà phòng nếu là khẩu trang vải, rồi rửa lại tay sạch sẽ.

Che chắn và giữ an toàn cho niêm mạc mắt

Niêm mạc kết mạc mắt là khu vực tương đối mỏng manh và thông trực tiếp với hệ hô hấp qua tuyến lệ. Mặc dù đường lây qua mắt ít phổ biến hơn đường hô hấp trực tiếp, nguy cơ vẫn có thể xảy ra khi người bệnh ở cự ly gần bắn tia nước bọt nhỏ vào mắt người đối diện hoặc khi dùng tay dính dịch tiết quẹt vào mắt.

Ở những nơi đông người hoặc môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao, người dân có thể cân nhắc đeo kính bảo hộ hoặc tấm che mặt để hạn chế tối đa giọt bắn tiếp xúc vào mắt. Nếu bị khô rát hoặc bụi vào mắt, nên sử dụng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương để nhỏ rửa nhẹ nhàng thay vì dùng tay dụi mạnh làm trầy xước niêm mạc. Những người có thói quen sử dụng kính áp tròng cần hết sức cẩn thận, phải sát khuẩn tay thật kỹ trước khi tháo lắp kính hoặc tạm thời chuyển sang dùng kính gọng trong giai đoạn dịch bệnh lưu hành.

Làm sạch và khử trùng các bề mặt tiếp xúc thường xuyên

Bên cạnh việc bảo vệ trực tiếp các cơ quan tiếp nhận, cắt đứt nguồn lây từ môi trường xung quanh là bước quan trọng để giữ cho bàn tay luôn sạch. Virus có thể lưu lại trên các bề mặt nhẵn như kim loại, nhựa hoặc kính trong vài giờ đến vài ngày nếu không được làm sạch định kỳ.

Các gia đình và văn phòng làm việc nên duy trì thói quen lau khử khuẩn các bề mặt thường xuyên chạm vào như tay nắm cửa, mặt bàn, công tắc đèn, tay vịn cầu thang và bàn phím máy tính. Thiết bị cá nhân như điện thoại thông minh cần được vệ sinh hàng ngày bằng khăn ẩm thấm cồn y tế chuyên dụng nồng độ phù hợp. Giữ cho không gian sinh hoạt thông thoáng, mở cửa sổ đón gió tự nhiên và ánh nắng cũng giúp làm loãng mật độ không khí, làm giảm đáng kể khả năng tồn lưu của các tác nhân gây bệnh hô hấp.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không sử dụng cồn y tế, nước sát khuẩn tay hoặc các hóa chất tẩy rửa bề mặt để nhỏ trực tiếp vào mắt, xịt vào mũi hoặc súc miệng vì có thể gây bỏng rát, loét niêm mạc nghiêm trọng. Việc đeo khẩu trang và rửa tay cần thực hiện nhẹ nhàng, tránh chà xát quá mạnh gây tổn thương da. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt, ho, mất vị giác hoặc khó thở, người bệnh cần chủ động cách ly và liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn xét nghiệm và hướng dẫn cụ thể.

Tóm tắt

Bảo vệ niêm mạc mắt, mũi, miệng và giữ sạch bàn tay là những mắt xích thiết yếu để ngăn chặn chuỗi lây truyền virus SARS-CoV-2. Khi mỗi cá nhân chủ động duy trì các nguyên tắc vệ sinh cơ bản và từ bỏ thói quen chạm tay lên mặt, nguy cơ mắc bệnh sẽ giảm đi đáng kể. Hãy tiếp tục duy trì lối sống lành mạnh và cập nhật chỉ dẫn y tế chính thống để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.