Cách đo nồng độ oxy trong máu chuẩn xác và các lưu ý cần biết

Cách đo nồng độ oxy trong máu là gì?

Nồng độ oxy trong máu thể hiện tỷ lệ phần trăm hemoglobin gắn với phân tử oxy so với tổng lượng hemoglobin trong máu. Ở người khỏe mạnh bình thường, chỉ số SpO2 thường duy trì trong khoảng từ 95% đến 100%. Khi chỉ số này giảm xuống dưới mức tiêu chuẩn, cơ thể có thể đang gặp tình trạng giảm oxy máu, cảnh báo sự suy giảm chức năng của phổi hoặc hệ tuần hoàn. Thiết bị đo SpO2 kẹp ngón tay hoạt động dựa trên nguyên lý quang học, phát ra chùm ánh sáng đỏ và tia hồng ngoại xuyên qua mô ngón tay để cảm biến ghi nhận mức độ hấp thụ ánh sáng của máu động mạch. Đây là công cụ sàng lọc và theo dõi hỗ trợ đắc lực nhưng không thể thay thế hoàn toàn cho các xét nghiệm khí máu động mạch chuyên sâu tại bệnh viện.

Chuẩn bị người bệnh và thiết bị trước khi tiến hành đo SpO2

Để có kết quả đo nồng độ oxy trong máu chính xác, khâu chuẩn bị đóng vai trò rất quan trọng. Người được đo cần ngồi hoặc nằm nghỉ ngơi tĩnh tại ở môi trường thoáng khí ít nhất từ 5 đến 10 phút trước khi bắt đầu. Không nên đo ngay sau khi vừa vận động thể lực, đi lại nhiều hoặc đang trong trạng thái căng thẳng, lo âu.

Bên cạnh đó, cần kiểm tra bàn tay và vị trí đặt ngón tay đo. Bàn tay phải được giữ sạch sẽ, khô ráo và đủ ấm; nếu bàn tay đang bị lạnh do thời tiết hoặc tuần hoàn kém, người đo nên xoa nhẹ hai bàn tay vào nhau để làm ấm trước khi kẹp máy. Nếu ngón tay có sơn móng tay, dùng móng tay giả hoặc dính mực bẩn, cảm biến quang học của máy có thể bị cản trở dẫn đến sai số, do đó cần tẩy sạch trước khi thực hiện.

Các bước thực hiện đo nồng độ oxy trong máu đúng quy trình

Quy trình đo SpO2 bằng máy kẹp ngón tay bao gồm các bước tuần tự rõ ràng. Đầu tiên, người đo mở kẹp của thiết bị và đặt một ngón tay vào khe cắm sao cho đầu ngón tay chạm nhẹ vào điểm chặn bên trong, móng tay hướng lên phía trên mặt màn hình hiển thị. Các ngón tay thường được khuyến nghị sử dụng là ngón trỏ hoặc ngón giữa của bàn tay thuận.

Sau khi cố định ngón tay, nhấn nút nguồn để khởi động thiết bị. Trong suốt quá trình máy quét tín hiệu, người được đo cần giữ yên bàn tay trên mặt phẳng cố định như mặt bàn hoặc đùi, thả lỏng toàn bộ cơ thể, thở đều đặn và không cử động hay nói chuyện. Sau khoảng 20 đến 30 giây, khi các con số trên màn hình ngừng dao động và hiển thị kèm theo đường biểu diễn nhịp mạch ổn định, người dùng có thể ghi nhận giá trị SpO2 và tần số nhịp tim.

Những yếu tố thường gây sai lệch kết quả đo SpO2

Kết quả đo SpO2 tại nhà có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố sinh lý và môi trường xung quanh. Nhiễu chuyển động là nguyên nhân phổ biến nhất, xảy ra khi người đo run tay, co giật hoặc cử động trong lúc máy đang phân tích. Ngoài ra, tình trạng co mạch ngoại vi do trời lạnh, tụt huyết áp hoặc sốc tuần hoàn khiến lưu lượng máu đến đầu ngón tay giảm sút, làm máy khó bắt được tín hiệu mạch đập.

Ánh sáng môi trường chiếu trực tiếp quá mạnh, chẳng hạn như ánh nắng mặt trời gắt hoặc đèn công suất lớn, cũng có thể lọt vào đầu dò quang học và làm sai lệch chỉ số. Một số bệnh lý huyết học liên quan đến cấu trúc hemoglobin bất thường, hoặc nồng độ sắc tố da quá đậm cũng có thể tạo ra độ lệch nhất định giữa SpO2 đo bằng quang học và nồng độ oxy thực tế trong máu.

Cách nhận định chỉ số SpO2 và phối hợp theo dõi lâm sàng

Khi đọc kết quả từ máy đo, chỉ số SpO2 từ 95% trở lên thường phản ánh tình trạng bão hòa oxy bình thường ở người không có bệnh phổi mạn tính từ trước. Mức từ 93% đến 94% cảnh báo dấu hiệu cần theo dõi sát sao, và dưới 92% được coi là ngưỡng báo động cho thấy cơ thể đang thiếu oxy, cần được hỗ trợ y tế kịp thời. Tuy nhiên, các ngưỡng này có thể thay đổi tùy thuộc vào bệnh nền như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Điều quan trọng là không chỉ nhìn vào một con số đơn lẻ mà phải luôn phối hợp đánh giá cùng các biểu hiện toàn thân của người bệnh. Nếu máy đo hiển thị SpO2 ở mức chấp nhận được nhưng người bệnh xuất hiện cảm giác hụt hơi, thở dốc, đau tức ngực, mệt mỏi li bì hoặc tím tái môi và đầu chi, người nhà cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thiết bị đo SpO2 cá nhân chỉ là công cụ hỗ trợ theo dõi tại nhà, không thay thế cho chẩn đoán y khoa của bác sĩ. Kết quả đo có thể dao động tùy thuộc chất lượng thiết bị và kỹ thuật đo. Tuyệt đối không tự ý dùng máy để tự điều chỉnh liều lượng thuốc, không tự mua bình oxy để thở tại nhà khi chưa có chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế. Mọi dấu hiệu bất thường về hô hấp cần được thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Thực hiện đúng kỹ thuật đo nồng độ oxy trong máu giúp cung cấp dữ liệu tham khảo đáng tin cậy về tình trạng hô hấp. Việc giữ ấm bàn tay, ngồi yên tĩnh và loại bỏ các yếu tố gây nhiễu là chìa khóa để thu được kết quả chính xác. Người dân hãy luôn kết hợp theo dõi chỉ số trên thiết bị với các triệu chứng lâm sàng và chủ động liên hệ bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường.