Cách điều trị và chăm sóc người bị viêm mũi họng an toàn tại nhà

Chăm sóc người bị viêm mũi họng là gì?

Viêm mũi họng là một trong những dạng nhiễm trùng đường hô hấp trên phổ biến nhất ở mọi lứa tuổi, đặc biệt gia tăng khi thời tiết giao mùa hoặc độ ẩm không khí thay đổi đột ngột. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là virus (chiếm khoảng 70 đến 80 phần trăm), chỉ một tỷ lệ nhỏ do vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A, phế cầu khuẩn hoặc vi khuẩn không điển hình.

Khi niêm mạc vùng mũi và hầu họng bị tấn công, phản ứng viêm tại chỗ xuất hiện dẫn đến sung huyết, tăng tiết dịch nhầy và kích thích các thụ thể cảm giác đau. Bệnh thường khởi phát nhanh với cảm giác vướng rát cổ họng, hắt hơi liên tục, chảy dịch mũi trong và ngạt mũi. Dù đa số ca bệnh diễn tiến lành tính, nếu không được chăm sóc và theo dõi cẩn thận, tình trạng viêm có thể lan rộng sang xoang, tai giữa hoặc thanh khí phế quản, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi có sức đề kháng suy giảm.

Nguyên tắc điều trị giảm nhẹ triệu chứng viêm mũi họng

Do phần lớn các đợt viêm mũi họng bắt nguồn từ virus, hiện chưa có thuốc đặc hiệu tiêu diệt tận gốc mọi loại virus đường hô hấp thông thường. Vì vậy, nguyên tắc điều trị nền tảng là tập trung kiểm soát các triệu chứng khó chịu nhằm cải thiện thể trạng cho người bệnh trong thời gian cơ thể tự sinh kháng thể chống lại mầm bệnh.

Nếu người bệnh bị sốt hoặc đau rát họng nhiều, có thể sử dụng các thuốc hạ sốt giảm đau không kê đơn như paracetamol theo đúng hướng dẫn trên bao bì hoặc chỉ dẫn của dược sĩ, bác sĩ. Các loại xịt họng thảo dược hoặc viên ngậm chứa mật ong, tinh dầu tràm, bạc hà có thể hỗ trợ làm dịu cảm giác khô rát tại chỗ. Người bệnh cần tránh tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc corticoid để uống khi chưa có chẩn đoán xác định nhiễm khuẩn từ bác sĩ, bởi việc dùng sai không mang lại tác dụng mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và phản ứng phụ.

Vệ sinh đường thở bằng dung dịch nước muối sinh lý

Làm sạch mũi và họng là bước chăm sóc tại nhà giữ vai trò rất quan trọng giúp loại bỏ dịch nhầy ứ đọng, rửa trôi bụi bẩn và giảm bớt mật độ vi sinh vật bám dính trên bề mặt niêm mạc. Người bệnh nên sử dụng nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm dạng xịt phun sương hoặc bình rửa mũi chuyên dụng để làm thông thoáng hốc mũi từ 2 đến 3 lần mỗi ngày.

Đối với vùng họng, việc súc họng nhẹ nhàng bằng nước muối ấm hoặc dung dịch sát khuẩn họng chuyên dụng sau bữa ăn và trước khi đi ngủ sẽ giúp làm sạch vùng hầu họng, ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát. Cần lưu ý không dùng lực ngửa cổ súc quá mạnh gây kích ứng thêm, không dùng nước muối tự pha quá mặn vì dễ làm tổn thương các tế bào biểu mô mỏng manh của đường hô hấp.

Duy trì chế độ nghỉ ngơi và bù nước điện giải đầy đủ

Cơ thể khi đối phó với tình trạng viêm nhiễm cần tiêu tốn nhiều năng lượng để hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Do đó, người bị viêm mũi họng cần dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc và hạn chế làm việc quá sức hay tiếp xúc với môi trường khói bụi, thuốc lá, hóa chất kích thích.

Bổ sung đủ lượng nước mỗi ngày là giải pháp tự nhiên giúp làm loãng dịch nhầy, giữ ẩm cho niêm mạc họng và hỗ trợ hạ thân nhiệt khi có sốt. Người bệnh nên ưu tiên uống nước lọc ấm, nước canh thanh đạm hoặc các loại nước ép trái cây giàu vitamin C như cam, bưởi, ổi. Cần tránh các loại đồ uống đá lạnh, nước ngọt có ga, cà phê và rượu bia vì những chất này có thể gây khô họng, kích ứng niêm mạc hoặc làm tăng phản xạ ho.

Chế độ dinh dưỡng nâng cao thể trạng trong đợt bệnh

Cảm giác nuốt đau và mất vị giác tạm thời do nghẹt mũi thường khiến người bệnh chán ăn, dẫn đến nguy cơ suy kiệt thể lực nếu đợt bệnh kéo dài. Để khắc phục điều này, thực đơn dinh dưỡng nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, ấm và dễ nuốt như cháo gà, súp rau củ, canh thịt nạc hoặc yến mạch nấu chín.

Khẩu phần ăn cần bảo đảm cân bằng đủ nhóm chất đạm, tinh bột, chất béo lành mạnh cùng các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như kẽm, vitamin A, vitamin C và vitamin D giúp hỗ trợ chức năng miễn dịch. Người bệnh nên chia nhỏ thành 4 đến 5 bữa ăn trong ngày thay vì ăn các bữa lớn để giảm áp lực nuốt cho cổ họng. Đồng thời, hạn chế tối đa các thức ăn cứng giòn, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, gia vị cay nóng như ớt, tiêu vì chúng rất dễ cọ xát gây kích thích niêm mạc họng đang viêm đỏ.

Điều chỉnh không gian sống hỗ trợ niêm mạc hồi phục

Môi trường sống xung quanh tác động trực tiếp lên tốc độ phục hồi của niêm mạc mũi họng. Phòng ngủ và không gian sinh hoạt của người bệnh cần được giữ sạch sẽ, thoáng khí tự nhiên, tránh gió lùa mạnh nhưng cũng không nên đóng kín cửa quá lâu gây bí bách và tích tụ vi sinh vật gây bệnh.

Trong mùa khô hanh hoặc khi thường xuyên sử dụng điều hòa nhiệt độ, nên trang bị máy tạo độ ẩm không khí hoặc đặt chậu nước sạch trong phòng để duy trì độ ẩm lý tưởng từ 50 đến 60 phần trăm, giúp niêm mạc đường thở không bị khô ráp. Người bệnh và các thành viên trong gia đình cần thực hiện thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và đeo khẩu trang y tế khi tiếp xúc gần nhằm hạn chế lây lan chéo mầm bệnh trong nhà.

Lưu ý an toàn

Thông tin chăm sóc trong bài mang tính chất tham khảo phổ quát và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, khó thở, thở rít, nuốt nghẹn nghiêm trọng, chảy mủ từ tai, đau nhức vùng xoang mặt dữ dội hoặc các triệu chứng không thuyên giảm sau 7 đến 10 ngày.

Tóm tắt

Viêm mũi họng phần lớn là bệnh lành tính và có thể cải thiện nhanh chóng nếu người bệnh áp dụng đúng các biện pháp chăm sóc tại nhà như vệ sinh mũi họng, bù đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý. Việc theo dõi sát các diễn biến bất thường và chủ động đi khám bác sĩ kịp thời là yếu tố then chốt giúp bảo vệ đường hô hấp khỏe mạnh và phòng ngừa biến chứng lâu dài.