Cách điều trị tật song thị và các phương pháp phục hồi thị giác

Cách điều trị tật song thị là gì?

Tật song thị là hiện tượng rối loạn thị giác đặc trưng bởi việc thu nhận hai hình ảnh của cùng một vật thể, có thể nằm chồng lên nhau theo chiều dọc, cạnh nhau theo chiều ngang hoặc lệch theo đường chéo. Song thị được chia thành hai nhóm chính: song thị một mắt và song thị hai mắt. Song thị một mắt vẫn tồn tại khi người bệnh che một mắt lại, phần lớn liên quan đến tật khúc xạ nặng, đục thủy tinh thể hoặc bệnh lý giác mạc. Ngược lại, song thị hai mắt chỉ xuất hiện khi mở cả hai mắt và biến mất ngay khi che một bên mắt, thường do mất cân bằng giữa các cơ vận nhãn hoặc tổn thương các dây thần kinh sọ số ba, số bốn và số sáu. Hiểu rõ cơ chế bệnh sinh là bước nền tảng để bác sĩ lựa chọn phương pháp can thiệp chính xác.

Can thiệp quang học bằng kính lăng kính và biện pháp che mắt tạm thời

Phương pháp sử dụng kính lăng kính là lựa chọn ban đầu phổ biến cho người bị song thị hai mắt do lác hoặc tổn thương thần kinh vận nhãn mức độ nhẹ đến trung bình. Kính lăng kính hoạt động dựa trên cơ chế bẻ cong hướng đi của tia sáng trước khi đi vào mắt, giúp hội tụ hình ảnh từ hai nhãn cầu về đúng vị trí hoàng điểm trên võng mạc, từ đó xóa bỏ cảm giác nhìn đôi.

Bên cạnh kính lăng kính cố định hoặc miếng dán lăng kính tạm thời Fresnel, biện pháp che một bên mắt bằng miếng dán chuyên dụng cũng có thể được áp dụng trong giai đoạn cấp tính. Miếng che mắt giúp chặn một luồng tín hiệu thị giác, loại bỏ hình ảnh phân đôi gây chóng mặt, mất thăng bằng và nhức đầu. Tuy nhiên, giải pháp che mắt chỉ nên áp dụng tạm thời theo hướng dẫn của chuyên gia để tránh làm giảm chức năng thị giác hai mắt về lâu dài.

Bài tập thị giác và phục hồi chức năng điều phối cơ nhãn cầu

Các bài tập phục hồi chức năng thị giác đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường khả năng phối hợp của nhóm cơ vận nhãn, đặc biệt hiệu quả với trường hợp thiểu năng quy tụ. Bác sĩ hoặc chuyên viên khúc xạ sẽ thiết kế các bài tập hội tụ nhãn cầu theo từng cấp độ, giúp hai mắt cùng hướng về một điểm tiêu cự khi nhìn gần mà không bị phân tách hình ảnh.

Bệnh nhân có thể thực hiện bài tập di chuyển đầu bút về phía sống mũi, tập luyện trên thước đo thị giác hoặc phối hợp các phần mềm huấn luyện thị giác chuyên dụng tại phòng khám. Quá trình tập luyện đòi hỏi tính kiên trì, thực hiện đều đặn mỗi ngày từ mười lăm đến hai mươi phút. Bài tập thị giác không thay thế hoàn toàn các phương pháp y khoa khác nhưng là bước bổ trợ đắc lực giúp mắt lấy lại phản xạ nhịp nhàng và giảm mỏi mắt điều tiết.

Điều trị nguyên nhân nền và liệu pháp can thiệp nội khoa

Khi tật song thị xuất phát từ các bệnh lý toàn thân hoặc tổn thương thần kinh, can thiệp y khoa tập trung giải quyết nguyên nhân gốc rễ là nguyên tắc hàng đầu. Đối với người bệnh tiểu đường hoặc tăng huyết áp dẫn đến tổn thương vi mạch nuôi dây thần kinh số ba, số bốn hoặc số sáu, kiểm soát đường huyết và huyết áp ổn định là điều kiện tiên quyết để dây thần kinh tự phục hồi.

Trong trường hợp song thị liên quan đến bệnh mắt tuyến giáp hoặc rối loạn miễn dịch như nhược cơ, bác sĩ chuyên khoa thần kinh và nội tiết có thể chỉ định các phác đồ kiểm soát miễn dịch hoặc thuốc tăng cường dẫn truyền thần kinh cơ. Ngoài ra, kỹ thuật tiêm Botulinum toxin trực tiếp vào cơ đối vận bị co cứng có thể được xem xét nhằm cân bằng lại lực kéo của các cơ vận nhãn, giúp nhãn cầu lấy lại trục thẳng mà chưa cần can thiệp dao kéo.

Chỉ định phẫu thuật tái cân bằng hệ thống cơ vận nhãn

Phẫu thuật chỉnh cơ vận nhãn thường được chỉ định khi tình trạng nhìn đôi kéo dài trên sáu tháng đến một năm mà không tự phục hồi, góc lệch nhãn cầu lớn và các biện pháp bảo tồn không mang lại hiệu quả mong muốn. Mục tiêu chính của phẫu thuật là tái lập sự cân bằng lực kéo giữa các cơ ngoại nhãn, căn chỉnh hai mắt về cùng một trục nhìn thẳng và khôi phục thị giác hai mắt đồng thời.

Bác sĩ phẫu thuật có thể thực hiện thủ thuật làm yếu cơ bằng cách lùi điểm bám của cơ đang co rút quá mức, hoặc làm tăng lực cơ bằng cách cắt ngắn bớt một đoạn cơ bị suy yếu. Phẫu thuật thường diễn ra trong thời gian ngắn dưới hình thức gây tê hoặc gây mê toàn thân. Sau mổ, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám, nhỏ thuốc kháng viêm và tiếp tục luyện tập thị giác để duy trì kết quả ổn định lâu dài.

Lưu ý an toàn

Hiện tượng nhìn đôi xuất hiện đột ngột có thể là dấu hiệu cảnh báo các tình trạng cấp cứu nguy hiểm như tai biến mạch máu não, phình động mạch não, viêm tắc xoang hang hoặc u nội sọ. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt, đắp các loại lá cây, tự bấm huyệt tại nhà hoặc tự chỉnh kính khi chưa qua thăm khám chuyên sâu. Khi có biểu hiện nhìn đôi kèm theo đau đầu dữ dội, choáng váng, sốt hoặc yếu liệt chi, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt và thần kinh để được xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Điều trị song thị đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ với thầy thuốc chuyên khoa mắt và thần kinh. Việc thăm khám sớm giúp bảo tồn tối đa thị lực và phòng ngừa các tổn thương thần kinh tiến triển. Bệnh nhân không nên tự ý áp dụng mẹo dân gian mà cần tuân thủ lộ trình can thiệp khoa học để nhanh chóng phục hồi thị giác.