Cách chăm sóc và xử trí viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh an toàn cho bé
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh là tình trạng viêm lành tính tại mép bờ mi, thường khiến vùng mi mắt của bé bị sưng đỏ nhẹ, tiết nhiều chất nhờn và đóng vảy khô quanh chân mi. Tình trạng này khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng vì bé thường xuyên thức dậy với hai mí mắt bị dính chặt, khó mở mắt và dễ quấy khóc do cảm giác cộm ngứa khó chịu.\n\nĐể hỗ trợ đôi mắt non nớt của bé nhanh chóng hồi phục và phòng ngừa biến chứng ảnh hưởng đến thị lực, việc làm sạch mắt nhẹ nhàng và đúng phương pháp y khoa giữ vai trò quyết định. Phụ huynh cần nắm vững kỹ thuật vệ sinh bờ mi mỗi ngày, đồng thời tránh các thói quen dân gian chưa được kiểm chứng để bảo vệ an toàn tối đa cho đôi mắt trẻ sơ sinh.
Viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh là gì?
Viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh là hiện tượng viêm khu trú tại bờ mi mắt, nơi chứa các chân nang lông mi và các tuyến dầu meibomian chịu trách nhiệm tiết lớp dịch dầu giữ ẩm cho bề mặt nhãn cầu. Ở trẻ sơ sinh, các tuyến bã nhờn chưa hoàn thiện hoàn toàn hoặc bị kích thích bởi sự thay đổi nội tiết tố sau sinh, dẫn đến tăng tiết nhờn và dễ bị bít tắc lỗ tuyến. Khi các lỗ tuyến này tắc nghẽn, dịch ứ đọng sẽ tạo cơ hội cho các vi khuẩn thường trú phát triển, gây ra phản ứng viêm tại chỗ.\n\nBiểu hiện thường thấy là viền bờ mi ửng đỏ, có các vảy bã nhờn nhỏ màu trắng đục hoặc hơi vàng bám dính dọc theo gốc lông mi, chảy nước mắt nhẹ và mi mắt dính vào nhau sau khi trẻ thức dậy. Đây là một vấn đề mắt thường gặp ở giai đoạn đầu đời, đa phần lành tính và có thể cải thiện tốt nếu được phụ huynh chăm sóc, làm sạch bờ mi đều đặn mỗi ngày.
Bản chất và dấu hiệu nhận biết viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh
Viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh là tình trạng viêm nhiễm nông mạn tính hoặc bán cấp tại vùng chân lông mi và các tuyến bã nhờn meibomian nằm dọc theo mép bờ mi. Khi mắc phải tình trạng này, trẻ thường xuất hiện các mảng ghèn hoặc vảy trắng nhỏ li ti bám chặt quanh gốc mi mắt, bờ mi hơi ửng đỏ, sưng nhẹ và hai mí mắt dễ bị dính chặt vào nhau sau một giấc ngủ dài. Trẻ có thể biểu hiện sự khó chịu bằng cách quấy khóc nhiều hơn, hay đưa tay lên quệt mắt hoặc chớp mắt liên tục khi tiếp xúc với ánh sáng.\n\nNguyên nhân gây viêm bờ mi ở lứa tuổi sơ sinh thường do sự tích tụ của bã nhờn, tắc nghẽn các lỗ chân lông mi, sự phát triển quá mức của vi khuẩn thường trú trên da như tụ cầu khuẩn, hoặc có liên quan mật thiết đến tình trạng viêm da tiết bã toàn thân hay tắc tuyến lệ bẩm sinh. Do cấu trúc mắt và làn da mi mắt của trẻ sơ sinh vô cùng mỏng manh, việc hiểu rõ các biểu hiện ban đầu sẽ giúp phụ huynh chủ động can thiệp bằng các biện pháp vệ sinh an toàn, tránh để tổn thương lan rộng vào kết mạc hay giác mạc.
Các bước làm sạch và chườm ấm bờ mi an toàn cho trẻ sơ sinh
Vệ sinh bờ mi sạch sẽ và đúng cách là bước quan trọng nhất trong việc chăm sóc và cải thiện viêm bờ mi cho trẻ sơ sinh. Trước khi thao tác, người chăm sóc cần rửa tay thật kỹ bằng xà phòng sát khuẩn dưới vòi nước chảy để tránh đưa thêm vi khuẩn vào mắt bé. Sử dụng miếng gạc y tế vô trùng hoặc bông gòn sạch thấm nước ấm hoặc nước muối sinh lý natri clorid 0,9% chuyên dụng cho mắt, sau đó vắt nhẹ cho ráo bớt nước.\n\nĐặt miếng gạc ấm lên mi mắt đang nhắm của trẻ trong khoảng 1 đến 2 phút để hơi ấm làm mềm các mảng vảy cứng và thông thoáng các tuyến dầu bị ứ tắc. Tiếp theo, dùng một miếng gạc vô trùng khác thấm nước muối sinh lý, nhẹ nhàng lau dọc theo bờ mi từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài. Thao tác phải thật êm ái, dứt khoát và tuyệt đối không chà xát mạnh làm trầy xước da mi của trẻ. Luôn dùng gạc riêng biệt cho từng bên mắt để ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm chéo từ mắt bệnh sang mắt lành, thực hiện đều đặn 2 đến 3 lần mỗi ngày.
Những sai lầm nguy hại cần tránh khi chăm sóc mắt trẻ sơ sinh
Trong quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh bị viêm bờ mi, phụ huynh rất dễ mắc phải những sai lầm có thể khiến tổn thương mắt trở nên nghiêm trọng hơn. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ bôi mắt chứa kháng sinh, đặc biệt là các chế phẩm chứa corticoid tại hiệu thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc lạm dụng corticoid ở trẻ sơ sinh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc khó hồi phục.\n\nBên cạnh đó, các mẹo dân gian truyền miệng như nhỏ sữa mẹ, đắp lá trầu không, xông hơi nước lá hoặc dùng chanh thoa bờ mi là những thói quen hết sức nguy hiểm. Môi trường giàu đạm và đường trong sữa mẹ là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi, trong khi các loại lá cây tiềm ẩn nấm mốc và tạp chất dễ gây bỏng rát giác mạc trẻ. Cha mẹ cũng không nên dùng tay cậy mạnh các mảng vảy khô khi chưa làm mềm bằng gạc ấm, vì hành động này có thể làm chảy máu và tạo vết thương hở cho vi khuẩn xâm nhập sâu hơn.
Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế
Mặc dù phần lớn các đợt viêm bờ mi ở trẻ sơ sinh có thể kiểm soát tốt thông qua việc vệ sinh tại nhà, nhưng sự nhạy cảm của đôi mắt trẻ luôn đòi hỏi sự theo dõi sát sao. Bố mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa nhi thăm khám ngay khi nhận thấy mắt trẻ có dấu hiệu sưng nề nhiều, đỏ rực lan rộng ra vùng da quanh mắt, tiết dịch mủ đặc màu vàng hoặc xanh lá cây, mắt có mùi khó chịu.\n\nĐặc biệt, nếu trẻ quấy khóc dữ dội, bỏ bú, sốt nhẹ, liên tục sợ ánh sáng, hoặc phụ huynh quan sát thấy bề mặt tròng đen của mắt mờ đục, xuất hiện đốm trắng bất thường, cần đưa trẻ đi cấp cứu nhãn khoa ngay lập tức. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhiễm trùng đã lan sâu vào kết mạc, giác mạc hoặc viêm tổ chức hốc mắt. Việc được bác sĩ khám sớm sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân, phát hiện các dị tật đi kèm như hẹp tắc lệ đạo và đưa ra phác đồ điều trị kịp thời, bảo vệ an toàn thị giác cho trẻ.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn chăm sóc mắt chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt và bác sĩ nhi khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, thuốc giảm đau hay chế phẩm chứa corticoid cho trẻ sơ sinh. Không áp dụng các biện pháp truyền miệng như nhỏ sữa mẹ hay đắp lá vào mắt trẻ. Khi mắt trẻ có dấu hiệu bất thường, cần liên hệ ngay cơ sở y tế uy tín.
Tóm tắt
Viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh là tình trạng mắt thường gặp và hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được vệ sinh đúng cách kết hợp theo dõi y khoa chặt chẽ. Phụ huynh nên duy trì thói quen làm sạch mắt dịu nhẹ mỗi ngày, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt hoặc bác sĩ nhi khoa. Chăm sóc mắt cẩn thận từ những ngày đầu đời sẽ giúp bảo vệ tối ưu thị lực và sức khỏe đôi mắt của trẻ.
Nguồn tham khảo
- ECO-Vector LLC (Publications): Fig. 3. Anterior blepharitis: ulcers on the lower eyelid covered with purulent crusting and sticked eyelashes
- Eye & Contact Lens: Science & Clinical Practice: Eyelid Margin Modification Associated With Eyelid Hygiene in Anterior Blepharitis and Meibomian Gland Dysfunction
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nên dùng dung dịch gì để vệ sinh mắt khi trẻ sơ sinh bị viêm bờ mi?
Nước muối sinh lý 0,9% chuyên dụng cho mắt là lựa chọn an toàn và phù hợp nhất để làm mềm và lau sạch vảy bám ở bờ mi cho trẻ sơ sinh. Phụ huynh không nên dùng các dung dịch tự pha tại nhà vì không đảm bảo độ vô khuẩn.
Viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh có tự khỏi được không?
Nhiều trường hợp viêm bờ mi nhẹ đáp ứng rất tốt với biện pháp chườm ấm và vệ sinh bờ mi hằng ngày. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân do nhiễm khuẩn nặng, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ cần thăm khám và chỉ định thuốc bôi hoặc thuốc nhỏ mắt phù hợp.
Có nên nhỏ sữa mẹ vào mắt để chữa viêm bờ mi cho trẻ sơ sinh không?
Phụ huynh tuyệt đối không nhỏ sữa mẹ vào mắt trẻ sơ sinh. Sữa mẹ chứa nhiều chất dinh dưỡng có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng và tổn thương giác mạc của trẻ.
Tắc tuyến lệ có liên quan đến viêm bờ mi mắt ở trẻ sơ sinh không?
Trẻ sơ sinh có thể bị tắc tuyến lệ bẩm sinh đi kèm, gây ứ đọng nước mắt và dịch tiết nhờn, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển dẫn đến viêm bờ mi tái phát hoặc kéo dài dai dẳng nếu không được giải quyết nguyên nhân nền.
Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh bị viêm bờ mi đi khám bác sĩ ngay?
Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi mắt trẻ sưng húp, đỏ rực, tiết mủ vàng xanh đặc quánh, trẻ quấy khóc liên tục khi chạm vào mắt, xuất hiện đốm trắng trên tròng đen hoặc tình trạng không thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc.
