Cách xử trí sái quai hàm an toàn tại nhà và những lưu ý quan trọng

Sái quai hàm là gì?

Sái quai hàm hay trật khớp thái dương hàm là hiện tượng lồi cầu xương hàm dưới trượt ra khỏi hõm khớp của xương thái dương và bị kẹt lại ở phía trước gờ khớp. Tình trạng này khiến các nhóm cơ nhai co thắt đột ngột, làm cho hàm dưới bị khóa cứng ở một tư thế nhất định, thường là tư thế há miệng và không thể tự ngậm lại được.

Người bị trật khớp thái dương hàm thường gặp các biểu hiện rõ rệt như đau nhói vùng khớp trước tai, cơ mặt căng cứng, phát âm khó khăn, khó nuốt và nước bọt chảy ra ngoài không kiểm soát. Khuôn mặt người bệnh có thể bị lệch hẳn sang một bên nếu trật một bên, hoặc cằm nhô hẳn ra phía trước nếu trật cả hai bên. Khớp thái dương hàm giữ vai trò điều khiển hoạt động nhai, nuốt và nói, do đó bất kỳ sự sai lệch cơ học nào cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt thường ngày.

Vì sao tuyệt đối không tự ý nắn sái quai hàm tại nhà

Nhiều người khi gặp tình trạng lệch khớp thường cố gắng dùng tay ấn mạnh, bẻ hoặc giật xương hàm với hy vọng khớp tự khớp lại. Đây là sai lầm nguy hiểm có thể gây rách bao khớp, tổn thương hệ thống dây thần kinh mặt, đứt rách dây chằng và thậm chí nứt gãy lồi cầu xương hàm dưới.

Khớp thái dương hàm được bao bọc bởi cấu trúc giải phẫu phức tạp gồm đĩa khớp, cơ nhai và mạng lưới mạch máu dày đặc. Khi bị trật hoàn toàn, các khối cơ xung quanh thường co thắt mạnh để bảo vệ, khiến việc dùng lực đẩy thô bạo từ bên ngoài không những không hiệu quả mà còn làm trầm trọng thêm chấn thương mô mềm. Mọi can thiệp nắn chỉnh bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt thực hiện sau khi thăm khám kỹ lưỡng.

Cách sơ cứu và cố định tạm thời vùng hàm mặt

Khi phát hiện bản thân hoặc người xung quanh có dấu hiệu trượt khớp hàm, việc đầu tiên là giữ bình tĩnh và giữ cho vùng mặt ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn. Người bệnh tuyệt đối không cố gắng há to, ngậm chặt miệng hay cố nói chuyện, vì cử động cơ nhai lúc này sẽ kéo căng các cấu trúc đang tổn thương.

Có thể sử dụng một dải băng vải mềm hoặc khăn dài quấn nhẹ từ dưới cằm vòng qua đỉnh đầu nhằm nâng đỡ xương hàm dưới ở tư thế tự nhiên nhất. Thao tác nâng đỡ này giúp giảm bớt sức nặng của hàm và hạn chế rung lắc trong suốt quá trình di chuyển đến cơ sở y tế. Khi cần lau nước bọt chảy ra, hãy dùng khăn mềm thấm nhẹ nhàng thay vì cử động mím môi.

Biện pháp giảm đau tạm thời và chăm sóc phục hồi

Chườm lạnh là giải pháp an toàn tại nhà giúp giảm sưng nề và hạn chế cảm giác đau buốt quanh tai hoặc góc hàm. Người bệnh dùng túi đá bọc qua một lớp khăn sạch áp nhẹ vào vùng khớp thái dương hàm bị tổn thương trong khoảng mười lăm phút mỗi lần, tránh đặt đá trực tiếp lên da để ngừa bỏng lạnh.

Sau khi đã được bác sĩ nắn chỉnh khớp về đúng vị trí giải phẫu, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi trong việc phục hồi. Người bệnh chỉ nên dùng thức ăn lỏng, mềm như cháo loãng, súp, sữa hoặc sinh tố trong ít nhất một đến hai tuần đầu. Hạn chế tối đa các thực phẩm dai, cứng, dính đòi hỏi lực cắn mạnh để tạo điều kiện cho dây chằng và đĩa khớp lành lại.

Biện pháp phòng ngừa sái quai hàm tái phát

Người từng bị trật khớp hàm thường đối mặt với nguy cơ tái phát cao do hệ thống dây chằng nâng đỡ đã bị giãn lỏng. Để ngăn ngừa sái quai hàm tái diễn, người bệnh cần hình thành thói quen kiểm soát các cử động há miệng quá mức trong sinh hoạt thường nhật.

Khi ngáp, người bệnh nên chủ động đặt lòng bàn tay hoặc ngón tay cái dưới cằm để cản bớt biên độ mở của miệng. Tránh các thói quen xấu như cắn xé bao bì, mở nắp chai bằng răng, chống cằm tì đè một bên hay nghiến răng khi ngủ. Nếu có tật nghiến răng ban đêm hoặc lệch lạc khớp cắn, người bệnh nên thăm khám nha khoa để được chỉ định máng chống nghiến hoặc chỉnh hình phù hợp.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin hướng dẫn chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng lực ép mạnh xương hàm hoặc uống thuốc giảm đau khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Khi xuất hiện dấu hiệu trật khớp hàm, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa răng hàm mặt để được xử lý an toàn.

Tóm tắt

Sái quai hàm là tình trạng cấp tính cần được nhân viên y tế xử trí nắn chỉnh đúng kỹ thuật nhằm tránh tổn thương cấu trúc khớp thái dương hàm. Việc tự ý can thiệp thô bạo tại nhà tiềm ẩn nhiều rủi ro biến chứng kéo dài. Người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế chuyên khoa răng hàm mặt sớm để được hỗ trợ an toàn và hiệu quả.